I SA/Gl 683/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Stuła-Marcela, Asesor WSA Mikołaj Darmosz, Sędzia WSA Piotr Pyszny (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi B. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 4 kwietnia 2024 r. nr 2401-IEE.7192.202.2024.2.MT UNP: 2401-24-089308 w przedmiocie skarg na czynności egzekucyjne oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z 4 kwietnia 2024 r., znak 2401-IEE.7192.202.2024.2.MT, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej jako organ, DIAS) utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. (dalej jako organ I instancji, Dyrektor ZUS) z 25 stycznia 2024 r., oddalające skargi B. B. (dalej jako zobowiązana, skarżąca) na czynności egzekucyjne zajęcia rachunku bankowego w S dokonane zawiadomieniami nr [...] do [...]. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał powołane w uzasadnieniu przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 – dalej jako k.p.a.) oraz ustawqy z dnia 17 czerwca 1966 o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 2505 – dalej jako u.p.e.a.). Stan sprawy przedstawia się następująco: Dyrektor prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanej w oparciu o tytuły wykonawcze o nr od TW4480023021500 do TW4480023021502, wystawione 13 grudnia 2023 r. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, organ ten zawiadomieniami z 14 grudnia 2023 roku nr [...] do [...] dokonał zajęcia wierzytelności zobowiązanej z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w S. Zawiadomienia te doręczono zobowiązanej 2 stycznia 2024 r. wraz z odpisami tytułów wykonawczych, a do S zawiadomienia doręczono drogą elektroniczną 20 grudnia 2023 r. W odpowiedzi na dokonane zajęcia Bank poinformował o przeszkodzie w ich realizacji z uwagi na brak środków podlegających zajęciu. Pismami z 5 stycznia 2024 r. zobowiązana złożyła skargi na ww. czynności egzekucyjne zarzucając ich dokonanie z naruszeniem ustawy, niedopuszczalność egzekucji oraz brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia. W uzasadnieniu skarg zobowiązana wskazała, że organ nie jest władny do podejmowania żadnych czynności egzekucyjnych. Zaznaczyła, że od 2018 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, nie uzyskuje z tego tytułu dochodów, więc nie jest obowiązana do ponoszenia kosztów. W oparciu o powyższe zobowiązana wniosła o uchylenie zaskarżonych czynności, umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz o zawieszenie w całości postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia niniejszej skargi. Organ I instancji postanowieniem z 25 stycznia 2024 r. oddalił skargi, a w wyniku rozpatrzenia zażalenia DIAS wydał postanowienie zaskarżone do tutejszego Sądu. Uzasadniając swoje stanowisko DIAS wskazał, że w postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. Nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia, a tym bardziej nie ocenia się braku doręczenia upomnienia, niedopuszczalności egzekucji oraz wadliwości tytułów wykonawczych. W ocenie organu w niniejszej sprawie organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny przewidziany w przepisach ustawy egzekucyjnej, który najlepiej i najprościej zmierzał do zrealizowania zakładanego celu. Dalej, organ stwierdził, że tytuły wykonawcze zostały prawidłowo doręczone, a wszystkie wymogi formalnoprawne określone w ustawie egzekucyjnej, zostały przez organ egzekucyjny spełnione. Podobnie prawidłowo dokonano zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego posługując się wzorem zawiadomienia stanowiącym załącznik nr 4 do rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 1 grudnia 2020 roku w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych. Druk zawiadomienia zawiera wszystkie elementy określone w art. 67 § 2 u.p.e.a. Zajęcie zaś zostało dokonane w zgodzie z zapisami art. 80 ustawy egzekucyjnej. Odnosząc się do kwestii właściwości Dyrektora ZUS, DIAS stwierdził, że jest on organem egzekucyjnym upoważnionym do wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Powołując się na art. 19 § 4a u.p.e.a., i rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie siedzib i właściwości rzeczowej oraz miejscowej dyrektorów oddziałów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyznaczonych do działania jako organy egzekucyjne z 2 września 2016 r. DIAS stwierdził, że Dyrektor ZUS w Z., jest właściwy miejscowo do działania jako organ egzekucyjny uprawniony do stosowania środków egzekucyjnych. Oczywistym jest, że wierzycielem wymienionych w art. 19 § 4 u.p.e.a. należności pieniężnych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako państwowa jednostka organizacyjna posiadająca osobowość prawną, której w oznaczonym zakresie, przysługują środki prawne właściwe organom administracji państwowej. Organem egzekucyjnym jest zaś Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którego kompetencje, zakres i sposób działania wyznaczają przepisy ustawy egzekucyjnej. Odnośnie podniesionego dopiero w zażaleniu na postanowienie Dyrektora ZUS w Z. zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka DIAS stwierdził, że wykracza on poza zakres rozpatrzenia. W skardze na to postanowienie wniesionej do tutejszego Sądu skarżąca zarzuciła rozstrzygnięciu brak podstawy faktycznej i prawnej, a także błędną interpretację przepisów o egzekucji. W konsekwencji wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Skarga jest niezasadna. Kontroli Sądu, na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 – dalej jako p.p.s.a.), podlegało postanowienie z 4 kwietnia 2024 r., którym organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego w przedmiocie w przedmiocie oddalenia skarg na czynności egzekucyjne. Zbliżony problem był już przedmiotem kontroli tutejszego Sądu m.in. w wyroku z 17 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 15/23, a stanowisko tam przedstawione Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela. Posłuży się zatem argumentacją tam przedstawioną. Odnosząc się do istoty sporu w niniejszej sprawie, w pierwszej kolejności wskazać należy, że stosownie do art. 19 § 4 u.p.e.a. Dyrektor oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyznaczony przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń. Zatem już z treści powyższego przepisu wynika, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowanie egzekucji w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zakresie należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń. W niniejszej sprawie tytuły wykonawcze obejmują należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy , Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za wrzesień 2023 r., zatem Dyrektor ZUS w Z. był uprawniony do wszczęcia i prowadzenia egzekucji administracyjnej w oparciu o powyższe tytuły, zgodnie z ww. przepisem. Należy także zauważyć, że stosownie do art. 7 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. Zgodnie zaś z § 2 tego artykułu organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków – środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. W myśl art. 1a ww. ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o środku egzekucyjnym – rozumie się przez to, w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, egzekucję: - z pieniędzy, - z wynagrodzenia za pracę, - ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej, - z rachunków bankowych, - z innych wierzytelności pieniężnych, - z praw z instrumentów finansowych w rozumieniu przepisów o obrocie instrumentami finansowymi, zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku, oraz z wierzytelności z rachunku pieniężnego służącego do obsługi takich rachunków, - z papierów wartościowych niezapisanych na rachunku papierów wartościowych, - z praw majątkowych zarejestrowanych w rejestrze akcjonariuszy, - z weksla, - z autorskich praw majątkowych i praw pokrewnych oraz z praw własności przemysłowej, - z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, - z pozostałych praw majątkowych, - z ruchomości, - z nieruchomości. Porównanie treści art. 1a i art. 19 § 4 u.p.e.a. wskazuje zatem, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organ egzekucyjny jest uprawniony do dokonywania czynności egzekucyjnych w sposób ograniczony, tj. jedynie poprzez do stosowanie egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w S. Oznacza to, że nie doszło do naruszenia art. 19 § 4 u.p.e.a., bowiem środek ten został przewidziany w tym przepisie. W myśl art. 80 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie: 1) po upływie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych; 2) nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego; 3) po powstaniu wierzytelności, jeżeli jej wysokość przekracza kwotę wolną od egzekucji, a zajęta kwota nie wystarcza na zaspokojenie egzekwowanych należności pieniężnych, zawiadomił o zbiegu egzekucji. W myśl § 2 omawianego przepisu zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również środki pieniężne: 1) których nie było na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia; 2) które zostały wpłacone na inny rachunek, otwarty po dokonaniu zajęcia. Zgodnie z § 3 jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego. Zajęcie wierzytelności jest skuteczne w odniesieniu do rachunków bankowych zobowiązanego prowadzonych przez bank, niezależnie od tego, czy organ egzekucyjny wskazał w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 80 § 1, numery tych rachunków, o czym stanowi art. 81 § 1 u.p.e.a. W myśl art. 86a § 1 u.p.e.a. wskutek zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, bank wstrzymuje wszelkie wypłaty z zajętego rachunku i niezwłocznie zawiadamia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego inne oddziały banku, inne banki, placówki pocztowe w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe i inne podmioty uprawnione do dokonywania wypłat zobowiązanemu z zajętego rachunku. Zajęcie nie dotyczy kwot wolnych od egzekucji. Z kolei art. 86b u.p.e.a. przewiduje, iż zawiadomienie, o którym mowa w art. 80 § 1, i inne pisma w egzekucji z wierzytelności z rachunku bankowego przesyła się do banku i organu egzekucyjnego przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego obsługującego zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego. Jeżeli wykorzystanie tego systemu jest niemożliwe z przyczyn technicznych, w czasie niezbędnym do przywrócenia jego funkcjonowania zawiadomienie i inne pisma w egzekucji z wierzytelności z rachunku bankowego doręcza się na piśmie. Stosownie do art. 67 § 2 u.p.e.a. zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności zawiera: 1) oznaczenie zobowiązanego, wierzyciela i organu egzekucyjnego; 2) oznaczenie dłużnika zajętej wierzytelności; 3) określenie stosowanego środka egzekucyjnego; 4) numer tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę zajęcia, a w przypadku jednolitego tytułu wykonawczego lub zagranicznego tytułu wykonawczego – również wskazanie jego rodzaju; 5) kwotę należności, okres, za który należność została ustalona lub określona, 6) termin płatności należności, rodzaj i stopę odsetek z tytułu niezapłacenia należności w terminie oraz kwotę odsetek naliczonych do dnia wystawienia zawiadomienia; 6) kwotę kosztów egzekucyjnych: a) opłaty manipulacyjnej, b) opłaty za czynności egzekucyjne, c) wydatków egzekucyjnych, d) opłaty egzekucyjnej, e) powstałych w postępowaniu egzekucyjnym umorzonym z przyczyny określonej w art. 59 § 2 w przypadku, o którym mowa w art. 64ca § 2; 7) wezwanie dłużnika zajętej wierzytelności do realizacji zajęcia lub powiadomienia organu egzekucyjnego o przeszkodzie w realizacji zajęcia; 8) pouczenie zobowiązanego i dłużnika zajętej wierzytelności o skutkach zajęcia; 9) datę wystawienia zawiadomienia, podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisk pieczęci organu egzekucyjnego. Jednocześnie zgodnie z § 2a tego artykułu, jeżeli zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego doręcza się dłużnikowi zajętej wierzytelności przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego albo z użyciem środków komunikacji elektronicznej: 1) w zawiadomieniu o zajęciu nie umieszcza się podpisu z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisku pieczęci organu egzekucyjnego; 2) zawiadomienie o zajęciu zawiera PESEL, NIP lub REGON zobowiązanego albo jego numer w Krajowym Rejestrze Sądowym, albo numer w innym rejestrze lub ewidencji, o ile są znane organowi egzekucyjnemu. Zgodzić się zatem należy ze stwierdzeniem, że zawiadomienia z 14 grudnia 2023 r., o nr [...] do [...], wystawione zostały zgodnie z wzorem określonym w Załączniku nr 6 do rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 1 grudnia 2020 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych i zawierają wszystkie niezbędne elementy wynikające z ww. przepisów. Sąd wskazuje, że stosownie do art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest: 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy; 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Zatem w świetle art. 54 § 1 u.p.e.a. przedmiotem skargi na czynność egzekucyjną mogą być tylko i wyłącznie wady tej czynności. Skarga na czynność egzekucyjną nie jest bowiem uniwersalnym środkiem zaskarżenia. W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia. Zarzuty te nie mogą być przedmiotem analizy w postępowaniu skargowym z art. 54 u.p.e.a., albowiem ustawodawca przewidział możliwość wniesienia odrębnego środka zaskarżenia w postaci zarzutów (art. 33 § 1 u.p.e.a.). Sąd podziela także stanowisko organów w kwestii uciążliwości środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. W przypadku, gdy istnieje możliwość wyboru spośród kilku środków egzekucyjnych prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku, należy zastosować te, które są najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Należy jednak zaznaczyć, że przy wyborze odpowiedniego środka egzekucyjnego organ powinien się kierować nie tylko jego jak najmniejszą dolegliwością, lecz także efektywnością. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, w myśl którego zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. W przypadku prowadzenia takiej egzekucji zobowiązany zostaje ograniczony w prawie udzielania zleceń rozliczeń pieniężnych i to jedynie do wysokości należności, która podlega egzekucji (por. wyrok NSA z 20 października 2021 r., sygn. akt III FSK 243/21; wyrok WSA w Warszawie z 18 listopada 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 1462/07). Rachunek pozostaje więc otwarty, a zobowiązany może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotą. Co istotne, skarżąca nie wskazała innego środka egzekucyjnego, mniej uciążliwego, który jednocześnie umożliwiałby skuteczną egzekucję. W tej sytuacji zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego jest bezzasadny. Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że zarzuty sformułowane w skardze nie są zasadne, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.