I SA/Gl 698/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Stuła-Marcela (spr.), Sędzia WSA Borys Marasek, Sędzia WSA Anna Rotter, Protokolant Ewelina Cyroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi R. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 19 kwietnia 2024 r. nr SKO.III/423/694/2023 w przedmiocie podatku od środków transportowych za 2021 rok stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy J. z dnia 10 listopada 2023 r. nr [...]. 1. R.C. (dalej: podatnik lub skarżący) wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej (dalej: Kolegium) z 19 kwietnia 2024 r., nr SKO.III/423/694/2023 w przedmiocie podatku od środków transportowych za 2021 r. 2. Stan sprawy. 2.1. Postanowieniem z dnia 22 marca 2022 r. Wójt Gminy J. (dalej: organ pierwszej instancji) wszczął z urzędu postępowanie w sprawie określenia skarżącemu wysokości zobowiązania w podatku od środków transportowych m.in. za 2021 r. W uzasadnieniu wskazał, iż podatnik jest właścicielem pojazdów, a nie dopełnił obowiązku złożenia deklaracji w tym podatku. Zawiadomieniem z dnia 25 maja 2022 r., Wójt Gminy G. przekazał Wójtowi Gminy J., według właściwości deklaracje na podatek od środków transportowych m.in. za 2021 r. złożone przez podatnika C, adres zamieszkania w G. ul. [...]. W uzasadnieniu wskazał, iż uznano, że miejscem zamieszkania podatnika jest J., na co dowodem jest fakt zameldowania na terenie Gminy J., brak deklaracji za gospodarowanie odpadami komunalnymi na terenie Gminy G., adres w J. zawarty w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, brak ujęcia podatnika w rejestrze mieszkańców Gminy G.. Organ uznał, że miejscem zamieszkania i głównym centrum życiowym podatnika jest Gmina J., a Wójt Gminy J. jest organem właściwym w sprawie podatku od środków transportowych. Organ pierwszej instancji wezwał podatnika do udzielenia wyjaśnień na temat jego faktycznego miejsca zamieszkania i scentralizowania jego interesów życiowych, na terenie jakiej gminy przebywa jego rodzina i do jakiej szkoły uczęszczają jego dzieci, gdzie została złożona deklaracja za gospodarowanie odpadami komunalnymi. A także wyjaśnienie przyczyn złożenia deklaracji podatkowych z tytułu podatku od środków transportowych na terenie Gminy G..  Pismem z dnia 9 sierpnia 2022 r. pełnomocnik podatnika poinformował, że na moment obowiązku złożenia deklaracji podatkowych podatnik zamieszkiwał na terenie Gminy G. Na resztę pytań odmówiono odpowiedzi. 2.2. Decyzją z dnia 10 listopada 2023 r. organ pierwszej instancji określił podatnikowi wymiar podatku od środków transportowych w kwocie 23.133 zł. W uzasadnieniu wskazał, iż podatnik nie złożył deklaracji na podatek od środków transportowych w Gminie J. Natomiast art. 9 ust. 7 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 70 z późn. zm. - u.p.o.l.) wskazuje właściwość miejscową organu podatkowego w podatku od środków transportowych, zgodnie z miejscem zamieszkania podatnika. Wprawdzie podatnik poinformował organ o zmianie miejsca zamieszkania od maja 2019 r. i wygaśnięcia obowiązku podatkowego w dotychczasowej gminie, jednakże organ podatkowy wskazał, że właściwym miejscowo jest Wójt Gminy J. Organ podjął czynności wyjaśniające w tym zakresie, powołał na świadka ojca i żonę podatnika, ale odmówili oni odpowiedzi na pytania. Powołując się na art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1061 z późn. zm. - k.c.) organ przyjął, iż zamieszkanie nie jest równoznaczne z zameldowaniem, ale ustalenia okoliczności sprawy potwierdzają właściwość Gminy J. - podatnik bowiem mieszka na terenie tej gminy, tu ma rodzinę, ten adres wpisany do CEIDG i w umowach za wywóz śmieci i odprowadzanie ścieków, w deklaracji PIT kierowanej do Urzędu Skarbowego wskazał ten adres. 2.3. W odwołaniu od tej decyzji pełnomocnik podatnika zarzucił organowi podatkowemu błąd w ustaleniach faktycznych, iż właściwym organem podatkowym jest Wójt Gminy J. i wniósł o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Pełnomocnik nie zgodził się z ustaleniami organu co do miejsca zamieszkania podatnika. Podkreślił, iż o miejscu zamieszkania decyduje podatnik, a nie organ podatkowy, nie mają też znaczenia kwestie rodzinne. Strona mieszka w miejscowości G. i tam też złożyła deklaracje na podatek od środków transportowych. Organ nie poczynił żadnych ustaleń co do faktycznego miejsca zamieszkania odwołującego. 2.3. Postanowieniem z dnia 14 lutego 2024 r. Kolegium wezwało podatnika na przesłuchanie w charakterze strony. Podatnik oświadczył do protokołu, iż jego miejsce zamieszkania w 2021 r. znajdowało się na terenie gminy G., gdzie przeprowadził się z uwagi na ówczesne rozstanie z żoną z powodów osobistych. Dzieci pozostały przy żonie. Cały rok spędził w nowo udostępnionym lokalu, gdzie zameldowany był na pobyt czasowy. Wskazał także, iż charakter jego pracy powoduje, iż większość czasu spędza w samochodzie ciężarowym w trasie, a pozostałe jego pojazdy są wydawane pracownikom - kierowcom, więc podatnik nie posiada bazy transportowej, ani biura i te okoliczności nie uległy zmianie podczas wszystkich lat prowadzenia przez podatnika działalności. Następnie pełnomocnik dołączył do akt sprawy zaświadczenia o zameldowaniu czasowym na terenie gminy G. pod adresem, którym wówczas posługiwał się podatnik, wskazanym w deklaracji złożonej na 2021 r. Dalej Kolegium wskazało, że pojęcie "miejsce zamieszkania" nie zostało zdefiniowane w u.p.o.l., ani też nie zawarto odesłania do innych aktów prawnych. Jednakże pojęcie to zostało zdefiniowane w innych aktach prawnych. Przede wszystkim w art. 25 k.c., gdzie jego stosowanie funkcjonuje w obrocie prawnym już kilkadziesiąt lat i nie jest kwestionowane oraz jest powszechnie przyjmowane. W myśl art. 25 k.c., miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. "Zamiar" to słowo użyte przez ustawodawcę przenosi definiującego w sferę woli podmiotu, czyli do miejsca, które dana osoba uważa za miejsce stałego pobytu, tam gdzie jest jej centrum życiowe, gdzie przebywa najdłużej, gdzie się osiedliła. Pojęcie to wymaga dokonywania wykładni w każdej indywidualnej sprawie, z uwzględnieniem szczególnych okoliczności danej sytuacji. Nie wystarczy ani samo zamieszkiwanie w sensie fizycznym, jednak bez zamiaru stałego pobytu, choćby zamieszkiwanie trwało przez dłuższy czas, ani sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości niepołączony z przebywaniem w tej miejscowości. O miejscu zamieszkania rozstrzygać powinien całokształt okoliczności wskazujących na spełnienie dwóch przesłanek łącznie, faktycznego przebywania z zamiarem takiego przebywania. Organ pierwszej instancji powołał liczne dowody w celu wykazania Gminy J. jako miejsca zamieszkania podatnika w tym dla potrzeb ustalenia organu właściwego w sprawie wymiaru podatku od środków transportowych, bowiem ustawodawca nałożył na organy podatkowe obowiązek przestrzegania z urzędu swojej właściwości. Zauważono, iż podatnik przeniósł się do innej gminy z uwagi na problemy osobiste, ale nie zmienił charakteru prowadzenia formalnej strony swojej działalności, pozostawiając adres na terenie J. jako miejsce wykonywania działalności gospodarczej. Ponadto okoliczności znane Kolegium z całokształtu spraw i z zeznania podatnika wskazują, że nie zmienił się pobyt stały podatnika: pobyt na terenie G. miał charakter tymczasowy (strona powróciła do J.), nie nabyła praw do żadnej nieruchomości ani jej posiadania zależnego na terenie G., zajmowała pokój za dobrą wolą znajomych. Zameldowała się kilkukrotnie na pobyt czasowy, za każdym razem na kilka miesięcy. Zatem należy stwierdzić, iż nie doszło do zmiany pobytu stałego. 3.1. Powyższa decyzja została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Zarzucono jej obrazę przepisów postępowania, tj.: - art. 121 i 122 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 z późn. zm. - o.p.) poprzez niedokładne ustalenie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, - art. 121 i 122 o.p. poprzez nieuwzględnienie całości materiału dowodowego zebranego w sprawie, a w szczególności zeznań strony - naruszenie prawa materialnego, a to art. 25 k.c. poprzez błędną jego wykładnię i w konsekwencji uznanie, że miejscem zamieszkania skarżącego nie była miejscowość G. Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji Wójta Gminy J. W uzasadnieniu wskazano, że Kolegium oparło swoje rozstrzygnięcie z pominięciem części materiału dowodowego. Przede wszystkim jak jasno wynika z zeznań strony to właśnie G. w latach 2019 do 2022 r. były miejscem zamieszkania skarżącego. W tym czasie ta miejscowość stanowiła miejsce stałego pobytu i w tej miejscowości znajdowało się centrum życiowe strony. Nie można zgodzić się z tezą organu, że skoro strona powróciła do S. to G. nigdy nie były miejscem zamieszkania. Taka teza jest całkowicie nieuprawniona. Każda osoba fizyczna ma prawo zmienić swoje miejsce zamieszkania i żadne normy prawne tego prawa nie ograniczają. To każdy człowiek podejmuje decyzję gdzie znajduje się jego miejsce zamieszkania i organy podatkowe nie powinny w to ingerować. Bez wątpienia strona miała zamiar stale przebywać w miejscowości G. Fakt że sytuacja rodzinna się zmieniła i strona podjęła decyzję o ponownej zmianie miejsca zamieszkania na S. nie może być negatywnie oceniane jako wykluczające stały pobyt w G. Tak naprawdę tylko skarżący wiedział jaki charakter ma jego pobyt w G. i dokładnie to wyjaśnił. W świetle okoliczności niniejszej sprawy organ dokonał błędnej wykładni pojęcia miejsce zamieszkania określone w art. 25 k.c. Skoro skarżący przez kilka lat przebywał w G., tam było jego centrum życiowe to zgodnie z definicją miejsca zamieszkania to właśnie G. były tym miejscem. A zatem organem właściwym dla strony był Wójt Gminy G. 3.2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. 4. Skarga jest uzasadniona. Istota sporu w poddanej sądowej kontroli sprawie, sprowadzała się do ustalenia, czy decyzja ustalająca podatek od środków transportowych za 2021 r. wydał właściwy organ, tj. Wójt Gminy J., a to w związku z twierdzeniem skarżącego, iż w 2021 r. zamieszkiwał w gminie G. i tam koncentrowało się jego centrum spraw życiowych. 5. W podatku od środków transportowych właściwość miejscową określa art. 9 ust. 7 u.p.o.l. Stosownie do treści tego przepisu, organem właściwym w sprawach podatku od środków transportowych jest organ podatkowy, na terenie którego znajduje się miejsce zamieszkania lub siedziba podatnika, a w przypadku przedsiębiorstwa wielozakładowego lub podmiotu, w którego skład wchodzą wydzielone jednostki organizacyjne, organ podatkowy, na terenie którego znajduje się zakład lub jednostka posiadająca środki transportowe, podlegające opodatkowaniu. Powołany wyżej przepis formułuje zasadę, w myśl której właściwym miejscowo jest organ, na którego obszarze znajduje się miejsce zamieszkania lub siedziba podatnika. Podkreślić jednocześnie należy, że status podatnika prawodawca powiązał z faktem bycia właścicielem lub posiadaczem środka transportowego. Pojęcie miejsca zamieszkania osoby fizycznej zostało zdefiniowane w art. 25 k.c. Jest nim miejscowość, w której osoba taka przebywa z zamiarem stałego pobytu. Dla ustalenia miejsca zamieszkania istotne są dwie przesłanki, które muszą być spełnione kumulatywnie: przebywanie w sensie fizycznym w danej miejscowości oraz zamiar stałego pobytu. Łączne spełnienie powyższych warunków skutkuje przyjęciem, że określona osoba ma miejsce zamieszkania w konkretnej miejscowości. Podkreślić przy tym należy, że pojęcie zamieszkania nie jest tożsame z pojęciem zameldowania. To ostatnie jest kategorią prawa administracyjnego i wynika z ciążącego na obywatelach obowiązku meldunkowego uregulowanego w ustawie z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 993 ze zm.). Aby ustalić fakt miejsca zamieszkania należy stwierdzić, jaka miejscowość stanowi centrum osobistych i majątkowych interesów osoby fizycznej oraz zbadać na podstawie obiektywnych okoliczności, czy osoba fizyczna ma wolę stałego pobytu w tej miejscowości (postanowienie NSA z 11 maja 2011 r., sygn. akt: II FW 1/11, LEX nr 795364). W ocenie Sądu nietrafnie przyjęły organy, iż to J. była centrum życiowym skarżącego w 2021 r., gdyż właśnie w tej gminie przebywała rodzina skarżącego, ten adres wpisany został do CEIDG, ten adres widniał również w umowach na wywóz śmieci i odprowadzanie ścieków oraz w deklaracji PIT. Jednakże podatnik wyjaśnił, że jego miejsce zamieszkania w 2021 r. znajdowało się na terenie gminy G., gdzie przeprowadził się z uwagi na ówczesne rozstanie z żoną z powodów osobistych. Dzieci pozostały przy żonie. Cały rok spędził w nowo udostępnionym lokalu, gdzie zameldowany była na pobyt czasowy. Wskazał także, iż charakter jego pracy powoduje, iż większość czasu spędza w samochodzie ciężarowym w trasie, a pozostałe jej pojazdy są wydawane pracownikom - kierowcom, więc skarżący nie posiada bazy transportowej, ani biura i te okoliczności nie uległy zmianie podczas wszystkich lat prowadzenia przez niego działalności. Nadto skarżący dołączył do akt sprawy zaświadczenia o zameldowaniu czasowym na terenie gminy G. w latach 2019-2021 r. W nn. sprawie organ skonstruował nieznane prawu domniemanie, że miejscem zamieszkania podatnika jest miejsce zamieszkania jego żony i dzieci oraz miejsce podane w umowie na wywóz śmieci i odprowadzanie ścieków. Istotne jest to, na ile organ podatkowy może w ogóle ingerować w te kwestie, tj. podważać fakt, że dana osoba mieszka pod wskazanym adresem. Zdaniem Sądu, organ musiałby w tym celu wykazać, że pod wskazanym adresem znajduje się budynek nie nadający się do zamieszkania, albo przedstawić dowody wskazujące na to, iż w tym miejscu nikt nie przebywał, albo przebywał sporadycznie – por. wyrok WSA w Warszawie z 23 czerwca 2020 r., sygn. akt III SA/Wa 1476/19. W nn. sprawie takich dowodów jednakże brakuje. Skarżący wykazał, że przebywał fizycznie w roku 2021 r. w gminie G., świadczą o tym jego wyjaśnienia czy chociażby zaświadczenia o czasowym zameldowaniu w tymże miejscu od 2019 r. Nie można również wykluczyć, że skarżący miał zamiar stałego tam pobytu. Fakt, że sytuacja osobista skarżącego uległa zmianie i powrócił do poprzedniego miejsca zamieszkania, nie może świadczyć o tym, że w roku 2021 miejscem jego zamieszkania nie była gmina G. Zatem w nn. sprawie, decyzję w pierwszej instancji wydał organ niewłaściwy. 6. Wydanie decyzji niezgodnie z właściwością stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji określoną w przepisie art. 247 § 1 pkt 1 o.p. Przepisy dotyczące właściwości mają charakter bezwzględnie obowiązujący, a organy z urzędu muszą przestrzegać swej właściwości w każdym stadium postępowania, co wynika z art. 15 § 1 o.p. Organ niewłaściwy to taki organ, któremu przepisy prawa nie zezwalają na prowadzenie danego postępowania. Naruszenie każdego rodzaju właściwości przez organ administracji przy wydawaniu decyzji administracyjnej powoduje nieważność decyzji, bez względu na trafność merytorycznego rozstrzygnięcia. Organ drugiej instancji, rozpatrując sprawę na skutek odwołania wniesionego przez skarżącego, winien był zastosować art. 233 § 1 pkt 2 lit. b o.p. który stanowi, że organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla decyzję organu pierwszej instancji w całości i przekazuje sprawę do rozpatrzenia właściwemu organowi pierwszej instancji, jeżeli decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości. Brak właściwości organu pierwszej instancji został wykazany w nn. sprawie, wydanie decyzji przez ten organ w tej sytuacji obligowało organ odwoławczy do zastosowania art. 233 § 1 pkt 2 lit. b o.p. Utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji wydanej z naruszeniem przepisów o właściwości stanowiło rażące naruszenie przez organ odwoławczy tego przepisu, co z kolei powoduje nieważność wydanej przez niego decyzji na podstawie art. 247 § 1 pkt 3 o.p., tj. z powodu rażącego naruszenia prawa. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela pogląd wyrażony w doktrynie, zgodnie z którym podstawą stwierdzenia nieważności decyzji może być rażące naruszenie każdego przepisu prawa w tym również procesowego, o ile wada ta tkwi w samej decyzji. Taka sytuacja zachodzi w razie utrzymania w mocy decyzji wydanej w pierwszej instancji z naruszeniem przepisów o właściwości. W tym stanie rzeczy, Sąd orzekł o stwierdzeniu nieważności obu wydanych w sprawie decyzji. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 p.p.s.a.), w myśl którego sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Innymi przepisami, o których mowa, są m.in. przepisy Ordynacji podatkowej, zawarte w art. 247 § 1. Stwierdzenie przez Sąd, że decyzja organu pierwszej instancji, wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości, która to przesłanka wymieniona została w art. 247 § 1 pkt 1 o.p. powoduje stwierdzenie nieważności tej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Natomiast stwierdzenie, że decyzja organu odwoławczego wydana została z rażącym naruszeniem prawa, która to przesłanka wymieniona została w art. 247 § 1 pkt 3 o.p. powoduje stwierdzenie nieważności również i tej decyzji. 7. O kosztach postępowania nie orzeczono, albowiem reprezentujący skarżącego profesjonalny pełnomocnik, nie zawnioskował o ich zasądzenie. Zgodnie, albowiem z art. 210 § 1 p.p.s.a., strona traci uprawnienie do żądania zwrotu kosztów, jeżeli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie zgłosi wniosku o przyznanie należnych kosztów. Stronę działającą bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego sąd powinien pouczyć o skutkach niezgłoszenia wniosku w powyższym terminie.