I SA/Gl 70/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych na skutek wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy; Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia zaakcentowano, że G. K. nie wykonał wezwania do złożenia dodatkowych dokumentów źródłowych, co uniemożliwiło kontrolę twierdzeń wnioskodawcy oraz bezsprzeczną ocenę jego sytuacji finansowej. W dalszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 22 grudnia 2008 r. sygn. akt II FZ 559/08, oddalił zażalenie skarżącego na przywołane na wstępie orzeczenie Sądu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia podkreślono, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, która nie przedstawia żądanych informacji musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jej postępowania. W dniu 4 lutego 2009 r. (data nadania w urzędzie pocztowym), do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym G. K. wniósł o ustanowienie adwokata. Uzasadniając żądanie podkreślił, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący we wspólnym gospodarstwie domowym (mieszkanie spółdzielcze własnościowe – własność K. B. ) przebywa wraz z małżonką. Ich łączne dochody oznaczono w kwocie [...] zł brutto. Skarżący oświadczył nadto, że posiada pakiet akcji Spółki Akcyjnej A o wartości nominalnej w kwocie [...] zł. Mając na względzie złożone wyżej oświadczenie, biorąc również pod uwagę materiały źródłowe zebrane w aktach administracyjnych sprawy, pismem z dnia 13 lutego 2009 r., referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia danych zawartych we wniosku – w terminie 7 dni – poprzez: 1) udokumentowanie wysokości dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym – należało w tym celu nadesłać odpisy umowy o pracę skarżącego i jego małżonki oraz zaświadczenia pracodawców o wysokości wynagrodzeń wypłaconego im w ostatnim miesiącu, wskazującego też formę tej zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy), a nadto zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy, 2) przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenia wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, 3) nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2008 złożonych przez skarżącego, jego małżonkę (lub ich wspólne zeznania) oraz inne osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, a jeśli zeznania te nie zostały złożone – za 2007 r. W przypadku, gdyby którekolwiek z tych zeznań nie zostało złożone, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego, 4) wyjaśnienie, jaki tytuł prawny przysługuje skarżącemu do lokalu podanego jako adres dla korespondencji. Wyjaśnienia te – także w razie utraty wspomnianego tytułu prawnego – należy poprzeć stosowną dokumentacją w postaci np.: odpisów z ksiąg wieczystych, umów najmu, umowy sprzedaży itp., 5) złożenie wyjaśnień dotyczących posiadanych akcji – jeśli rozporządzenie tymi akcjami jest niemożliwe, należało tę okoliczność wykazać, 6) udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Pouczono przy tym skarżącego, że niezastosowanie się do wezwania w wyżej zakreślonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a. Wskazane wyżej wezwanie, przesłane na podany przez G. K. adres dla korespondencji, uznano za doręczone skarżącemu w dniu 9 marca 2009 r. Pismem procesowym z dnia 16 marca 2009 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) skarżący zwrócił się o wydłużenie terminu wyznaczonego dla uzupełnienia wniosku do dnia 31 marca 2009 r. W tych ramach skarżący wyjaśnił, że zakres uzupełnienia jest na tyle obszerny, iż w wyznaczonym terminie nie będzie w stanie zgromadzić wymaganych dokumentów. Prośba G. K., z uwagi na zakreślony w niej termin, nie została rozpatrzona w ramach zarządzenia (brak technicznej możliwości doręczenia zarządzenia o przedłużeniu terminu do dnia 31 marca 2009 r.), nie mniej jednak, niejako wskutek uwzględnienia wniosku skarżącego, sprawę skierowano do późniejszego rozpatrzenia. Co więcej, tożsamy w treści wniosek skarżącego o przedłużeniu terminu został uwzględniony w ramach wpadkowego postępowania o przyznanie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 932/08. W tamtym przypadku, pomimo formalnie przedłużonego terminu, uzupełnienie wniosku nie nastąpiło do dnia dzisiejszego. W konsekwencji również w tej sprawie dokumentacji źródłowej nie nadesłano do dnia rozpoznania wniosku. Wypada jeszcze zaakcentować, że postanowieniem z dnia 17 grudnia 2007 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 494/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: W ramach obecnie rozpoznanego wniosku skarżący wniósł o ustanowienie adwokata. Rozstrzygnięcie wniosku sprowadzało się zatem do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi "tylko ustanowienie adwokata" (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Badanie, czy w danym przypadku spełnione zostały przesłanki przyznania prawa pomocy następuje w oparciu o oświadczenie złożone na stosownym formularzu. Składane oświadczenie zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne" (patrz art. 252 § 1 P.p.s.a.), a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem Sądu, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. W takim bowiem znaczeniu pojawiło się w tym przepisie sformułowanie "wykazać" oparte na regułach semantycznych języka polskiego, które oznacza udowodnić, przedstawić coś w sposób przekonywający; pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod red. naukową prof. dr Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX 1994 r.). Innymi słowy, na skutek wskazanych przez stronę wnioskującą dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie ma ona dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych. Wypada więc zaakcentować, że art. 255 P.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez Sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). Trzeba jeszcze w tym miejscu zaakcentować, że zgodnie z art. 255 P.p.s.a., "jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a. [druk PPF – ref.], okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego." Zastosowanie w tym przypadku tego przepisu znajduje uzasadnienie w dwojaki sposób. Po pierwsze, rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy sprowadza się w praktyce do badania wzajemnej relacji pomiędzy dochodami strony wnioskującej, pomniejszonymi o niezbędne wydatki, a przewidywanymi kosztami postępowania sądowego. Rozpoznający wniosek nie posiadał wiedzy w jakim stopniu dochód w kwocie [...] zł brutto jest pomniejszany każdego miesiąca o stałe wydatki. W tym celu wygenerowano przede wszystkim pkt 6 wezwania z dnia 13 lutego 2009 r. Po drugie, analiza oświadczenia skarżącego, mając przy tym na uwadze znane z urzędu okoliczności wynikające z akt sprawy o sygn. I SA/Gl 494/07, skutkowała ujawnieniem kilku wątpliwości, które znalazły wyraz w pozostałych punktach rzeczonego wezwania referendarza sądowego. W konsekwencji odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić trzeba, że skarżący nie wykazał, iż przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. zachodzi w stosunku do niego, w szczególności bowiem nie wykonał wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Trzeba w tym miejscu zauważyć, że zgodnie z intencją skarżącego termin do uzupełnienia wniosku został w praktyce wydłużony. W istocie o okres znacznie przekraczający termin wskazany w jego piśmie procesowym z dnia 16 marca 2009 r. Pomimo to wezwaniu referendarza sądowego nie uczyniono zadość do dnia dzisiejszego. Nie pozwala to uwzględnić wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. I OZ 842/05). Wobec tego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.