I SA/Gl 70/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Eugeniusz Christ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 4 lutego 2009 r. (data nadania w urzędzie pocztowym), do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym G. K. wniósł o ustanowienie adwokata. Uzasadniając żądanie podkreślił, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe w mieszkaniu spółdzielczym własnościowym wraz z małżonką. Mieszkanie stanowi własność żony skarżącego – K. B.. Ich łączne dochody oznaczono w kwocie 4.300,00 zł brutto. Skarżący oświadczył nadto, że posiada pakiet akcji Spółki Akcyjnej A o wartości nominalnej 5.000,00 zł. Pismem z dnia 13 lutego 2009 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym (zaznaczono, że należy w tym celu nadesłać odpisy umowy o pracę skarżącego i jego małżonki oraz zaświadczenia pracodawców o wysokości wynagrodzeń wypłaconego im w ostatnim miesiącu, wskazującego też formę tej zapłaty [gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy], a nadto zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy, 2) przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenia wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty), 3) nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2008 złożonych przez skarżącego, jego małżonkę (lub ich wspólne zeznania) oraz inne osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, a jeśli zeznania te nie zostały złożone – za 2007 r. (zaznaczono, iż w przypadku, gdyby którekolwiek z tych zeznań nie zostało złożone, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego), 4) wyjaśnienie, jaki tytuł prawny przysługuje skarżącemu do lokalu podanego jako adres dla korespondencji (zastrzeżono, że wyjaśnienia te – także w razie utraty wspomnianego tytułu prawnego – należy poprzeć stosowną dokumentacją w postaci np.: odpisów z ksiąg wieczystych, umów najmu, umowy sprzedaży itp.), 5) złożenie wyjaśnień dotyczących posiadanych akcji, a jeśli rozporządzenie tymi akcjami jest niemożliwe, należało tę okoliczność wykazać, 6) udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Wskazane wyżej wezwanie, uznano za doręczone skarżącemu w dniu 9 marca 2009 r. Z kolei w dniu 19 lutego 2009 r. skarżący – wobec ponownego wezwania przez Sąd – uiścił kwotę 948 zł tytułem wpisu sądowego od skargi. Następnie pismem procesowym z dnia 16 marca 2009 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) skarżący zwrócił się o wydłużenie terminu wyznaczonego dla uzupełnienia wniosku do dnia 31 marca 2009 r., wyjaśniając, że zakres uzupełnienia jest na tyle obszerny, iż w wyznaczonym terminie nie będzie w stanie zgromadzić wymaganych dokumentów. Prośba G. K., z uwagi na zakreślony w niej termin, nie została rozpatrzona w ramach zarządzenia (brak technicznej możliwości doręczenia zarządzenia o przedłużeniu terminu do dnia 31 marca 2009 r.), nie mniej jednak, niejako wskutek uwzględnienia wniosku skarżącego, sprawę skierowano do późniejszego rozpatrzenia. Pomimo jednak przedłużonego terminu, uzupełnienie wniosku nie nastąpiło. W dalszej kolejności postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2009 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Na postanowienie z dnia 23 kwietnia 2009 r. skarżący, zachowując ustawowy termin, złożył sprzeciw, wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie mu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) zwaną dalej w skrócie P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stwierdzić zatem należy, iż wniesienie sprzeciwu nie powoduje poddania postanowienia wydanego przez referendarza sądowego w ramach prawa pomocy ocenie sądu, lecz utratę mocy przez to orzeczenie i przejęcie sprawy do rozpoznania przez sąd. Przechodząc do rozpoznania przedmiotowego wniosku wskazać należy, że prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 P.p.s.a.). Dyspozycja art. 199 P.p.s.a. konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadminisracyjnego. Wyłączenie tej reguły w zakresie wnioskowanym przez skarżącego może nastąpić wobec osoby fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.) Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia bowiem w tym przepisie słów "gdy wykaże" wynika, iż to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Zakamycze 2005, s. 592). W tym też kontekście przyjąć należy, że rozstrzygnięcie wniosku zależało od tego, co zostało udowodnione przez stronę. Warto przy tym wskazać na pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny, iż strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy, natomiast jeśli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl.). Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Gdańsku z dnia 27 lipca 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 335/05, LEX nr 220289) Strona zobowiązana jest więc do przedstawienia w sposób rzetelny i jednoznaczny wszelkich niezbędnych do dokonania oceny oraz udokumentowania tych okoliczności, które wskazują, iż bez otrzymania prawa pomocy pozbawiona zostałaby możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie uczynił zadość opisanemu wyżej wymogowi, bowiem nie złożył on dodatkowych oświadczeń, ani też nie przedłożył dokumentów wskazanych w wezwaniu Referendarza sądowego z dnia 13 lutego 2009 r. Nie dokonał tego również po otrzymaniu uzasadnienia postanowienia Referendarza z dnia 23 kwietnia 2009 r., a także wraz z wniesieniem sprzeciwu na przedmiotowe postanowienie, tj. do dnia 19 maja 2009 r. (data nadania pisma będącego sprzeciwem w urzędzie pocztowym). Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów źródłowych uniemożliwia kontrolę twierdzeń wnioskodawcy oraz bezsprzeczną ocenę jego sytuacji finansowej, a co za tym idzie nie pozwala na uwzględnienie wniosku. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., działając w oparciu o art. 260 tej ustawy, orzekł, jak w sentencji postanowienia.