I SA/Gl 710/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 2 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. A. – Firma A w C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2011 r. w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podkreśliła, że od sierpnia 2013 r. nie osiąga przychodu z prowadzonej działalności gospodarczej. Funkcjonowanie elektrowni wodnej zostało wstrzymane z uwagi na podtopienia. Zdaniem skarżącej doprowadzono do unicestwienia działalności jej firmy w sposób celowy, świadomy i zaplanowany od 1992 r. W konsekwencji zubożono majątek prywatny skarżącej, jej firmy oraz syna i doprowadzono do śmierci jej męża, zaś kłopoty finansowe nie pozostały bez znaczenia dla jej stanu zdrowia. Skarżąca zaznaczyła, że będzie walczyć o odszkodowanie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca zeznała, iż samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. W skład jej majątku wchodzą: dom mieszkalny (współwłasność z synem); lokal nad halą maszyn w zakładzie; nieruchomości rolne o pow. 2,17 ha i o pow. 2,29 ha (stanowiące współwłasność); "pawilony handlowe do rozbiórki za sprawą Sądu sygn. akt [...]". Zeznała, że posiada nadto certyfikaty ekologiczne, przy czym nie może ich odsprzedać. Skarżąca podkreśliła, że nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym od 2000 r. Zakład elektrowni wodnej jest obciążony w ramach postępowania egzekucyjnego z uwagi na zaległości w podatku od nieruchomości. Jedynym źródłem dochodu skarżącej jest jej renta po mężu w kwocie 1.797 zł, którą w całości przeznacza na pokrycie kosztów utrzymania firmy. Końcowo skarżąca oświadczyła, że pozostaje na utrzymaniu rodziny, od której zaciągnęła również pożyczkę w gotówce. Pismem z dnia 30 lipca 2014 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia w terminie 7 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy przez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenie dokumentów źródłowych, w szczególności poprzez: 1) wykazanie tytułu prawnego do nieruchomości położonej w C. przy ul. [...] oraz nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane/zamieszkałe w tym lokalu; 2) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; koszty ubezpieczenia itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało dodatkowo wskazać kto i w jakiej wysokości partycypuje w ponoszeniu rzeczonych opłat; dodatkowo należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; 3) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i pozostałe osoby pozostające/zameldowane (zamieszkałe) w gospodarstwie domowym skarżącej, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych oraz gospodarczych (obsługujących prowadzoną działalność gospodarczą), obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich w 2013 r. lub 2014 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 4) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich trzech miesięcy; zaświadczenia winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków (np. przelew bankowy, wypłata gotówką, inne) – ten punkt wezwania dotyczył wszystkich domowników pozostających w gospodarstwie domowym skarżącej; dla udokumentowania dochodów z działalności gospodarczej należało nadesłać kopie dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; udokumentowanie aktualnego dochodu skarżącej z tytułu świadczenia rentowego; 5) nadesłanie odpisu zeznania podatkowego za 2013 r.; ten punkt wezwania dotyczył również pozostałych domowników; 6) udokumentowanie okoliczności podniesionych w druku PPF, tj.: a) wyprzedaży majątku od 2001 r.; b) ustanowienia zajęć komorniczych na nieruchomości; c) okoliczności pozostawania na utrzymaniu rodziny; d) okoliczności zaciągnięcia pożyczki od rodziny. W przywołanym wyżej piśmie referendarza pouczono skarżącą, iż niezastosowanie się do wezwania w terminie i zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ppsa. W piśmie procesowym z dnia 25 sierpnia 2014 r. skarżąca stwierdziła, że wezwanie referendarza sądowego nastąpiło z przekroczeniem uprawnień do inwigilacji członków jej rodziny. Ponadto obszernie przywołała orzeczenia sądów oraz Trybunału Konstytucyjnego dotyczące kosztów sądowych i instytucji prawa pomocy, jak również pojęć uznania administracyjnego i interesu publicznego. Ustosunkowując się do przywołanego wyżej wezwania, zeznała, że nie zamieszkuje z synem M. A. i tym samym nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżąca zwróciła się nadto o wnikliwą lekturę dołączonej decyzji organu podatkowego. Do ww. pisma skarżąca załączyła kopie: decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...]., mocą której odmówiono skarżącej udzielenia ulgi podatkowej w postaci umorzenia zaległości podatkowych wraz z odsetkami; postanowienia organu podatkowego z dnia [...] o odmowie zwolnienie spod egzekucji rachunku bankowego oraz świadczenia emerytalnego; deklaracji VAT-7 za styczeń 2014 r.; faktury VAT na kwotę [...]zł płatnej na rzecz firmy prowadzonej przez skarżącą; dwóch wyciągów z rachunku bankowego skarżącej w Banku C S.A., jeden z dnia 31 grudnia 2013 r. (saldo ujemne w kwocie 139,72 zł) i drugi z dnia 13 sierpnia 2014 r. (saldo zerowe); adnotacji skarżącej, z której wynika, że wysokość składek pracowniczych na rzecz ZUS z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej stanowiła w lipcu 2014 r. kwotę 1536,88 zł, zaś zaliczka na poczet podatku pracownika (-ów) w tym miesiącu wynosiła 199 zł; faktury dokumentującej zakup energii elektrycznej dla B na kwotę 166,54 zł za okres od 1 do 30 czerwca 2014 r.; faktury z dnia 7 lipca 2014 r. za usługi telekomunikacyjne wykonane na rzecz A na kwotę 264,93 zł; faktury z dnia 8 lipca 2014 r. dokumentującej usługę na rzecz ww. firmy na kwotę 856,08 zł; faktury z dnia 11 lipca 2014 r. dokumentującej zakup towarów na rzecz A na kwotę 28 zł; faktury z dnia 28 lipca 2014 r. dokumentującej zakup materiałów w ramach prowadzonej działalności na kwotę 140,02 zł; faktury z dnia 14 sierpnia 2014 r. za usługę wykonaną na rzecz A na kwotę 861 zł; faktury z dnia 17 sierpnia 2014 r. dokumentującej zakup materiałów na rzecz A na kwotę 98,88 zł. Postanowieniem z dnia 11 września 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy wskazując, że ujawnione sprzeczności i mankamenty dowodowe wniosku, czynią ten wniosek nieuzasadnionym. W sprzeciwie, złożonym w terminie do dokonania tej czynności, skarżąca wniosła o wyłączenie sędziów i referendarzy sądowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach od orzekania w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu sprzeciwu zakwestionowała zarzut referendarza sądowego o niemożności ustalenia jej rzeczywistej sytuacji bytowej, a to w świetle ustaleń dokonanych przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. w decyzji z dnia [...]. Skarżąca ponownie oświadczyła, że: 1) nigdy nie zamieszkiwała pod adresem ul. [...] w C., a przebywała w budynku firmy prowadzonej pod tym samym adresem, stąd nie ma obowiązku ujawniania informacji dotyczących jej syna i wysokości ponoszonych opłat związanych z budynkiem mieszkalnym; 2) nie prowadzi ksiąg podatkowych, co wynika z przedkładanych wielokrotnie rozliczeń PIT-28; 3) nie zlikwidowała żadnego rachunku bankowego; 4) fakt zaciągnięcia kredytu na życie był wielokrotnie dokumentowany, a niemożność zarobkowania od lipca 2013 r. został udokumentowany "fakturą z produkcji na kwotę 4.032,25 zł". W końcowej części sprzeciwu skarżąca powołała się na orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości dotyczące ogólnych zasad postępowania sądowego. W treść sprzeciwu skarżąca wplotła kserokopie: pierwszej strony harmonogramu spłat kredytu (załącznik do umowy kredytowej zawartej w dniu [...] na kwotę 10.000,00 zł, okres kredytowania – 3 lata, miesięczna rata to 393,96 zł), wezwania do zapłaty z dnia 3 września 2014 r. (wynika z niego, że łączne zadłużenie z tytułu należności za energię elektryczną na ten dzień wynosiło 695,02 zł) oraz decyzji organu podatkowego z dnia [...] przedłożonej już wcześniej przez skarżącą przy piśmie z dnia 25 sierpnia 2014 r. Ponadto do sprzeciwu skarżąca załączyła m.in. kserokopie dokumentów dotyczących prowadzonych przeciwko niej postępowań karnoskarbowych. Prawomocnym postanowieniem z dnia 18 lutego 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu nie uwzględnił wniosku skarżącej o wyłączenie sędziów i referendarzy sądowych tut. Sądu od orzekania w niniejszej sprawie, co pozwala rozpoznać przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wniesiony sprzeciw. Odnotować w tym miejscu należy, że skarżąca wielokrotnie występowała do tut. Sądu z wnioskami o przyznanie prawa pomocy, które oddalano, np. ostatnio w sprawach o sygn. akt I SA/Gl 1/15, I SA/Gl 841/14, czy I SA/Gl 25/14. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "ppsa" (w brzmieniu obowiązującym dla postępowań wszczętych przed dniem 15 sierpnia 2015 r.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych, następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi zatem wyjątek od zasady ich uiszczania, mający zastosowanie jedynie w sytuacjach, gdy jest to konieczne dla zapewnienia stronie skarżącej prawa do sądu. Z tego powodu wspomniana strona musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i wykazać, czyli udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od obowiązku uiszczania wpisu. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonym wyżej przepisie. Jego brzmienie nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08; wszystkie orzeczenia dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.gov.pl). Wskazuje na to użyte w treści art. 246 ppsa pojęcie "wykazać", które oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod redakcją prof. Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX z 1994 r., str. 805). Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową. Przytoczone więc przez stronę okoliczności we wniosku, jak i przedstawione dokumenty, powinny spowodować osiągnięcie stanu pewności co do tego, iż nie ma ona dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania. Warto przy tym wskazać na pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny, iż strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy, natomiast jeśli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04). W rozpatrywanej sprawie zachodziły podstawy do wystosowania wezwania o nadesłanie dokumentów źródłowych, ponieważ treść wniosku nie pozwalała na wolną od wątpliwości ocenę najogólniej rozumianej sytuacji materialnej skarżącej, które to wątpliwości doprowadziły zresztą do tego, że jej wnioski o przyznanie prawa pomocy składane w innych sprawach zostały oddalone. Tymczasem skarżąca w odpowiedzi na wezwanie referendarza nie przedstawiła wyczerpujących oświadczeń oraz dokumentów, które pozwoliłyby ocenić jej sytuację majątkową i rodzinną. Podkreślić zatem przyjdzie, że odnośnie osiąganych dochodów skarżąca wskazała jedynie na pobieraną rentę rodzinną, która wynosi 1.797 zł, okoliczności tej jednak w żaden sposób nie udokumentowała, chociażby poprzez przedłożenie potwierdzenia wypłaty renty. Ponadto skarżąca nie wykonała w pełni wezwania do udokumentowania swoich wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, bowiem nadesłała jedynie dokumenty potwierdzające wydatki ponoszone w ramach prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Brak tych dokumentów nie pozwala natomiast poczynić jakichkolwiek ustaleń dotyczących tego ważnego aspektu sytuacji materialnej skarżącej, który podczas rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy jest równie istotny jak kwestia dochodów, gdyż dopiero w wyniku zestawienia wydatków wnioskodawcy z jego dochodami można wyciągnąć konkluzje na temat jego możliwości płatniczych. Rzeczą niezbędną jest więc przedstawienie listy tych wydatków, którym należy przypisać konkretne źródło ich finansowania. Należy w dalszej kolejności podkreślić, że skarżąca nie nadesłała dokumentacji dotyczącej prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, ograniczając się jedynie do nadesłania faktury "przychodowej" za sierpień 2014 r. za usługę wykonaną w ramach firmy skarżącej, kilku faktur "kosztowych" oraz dokumentu księgowego wskazującego na odprowadzenie w lipcu 2014 r. zaliczki na poczet podatku dochodowego pracownika skarżącej i składki na jego ubezpieczenie społeczne. Analiza powyższych dokumentów poddaje zaś w wątpliwość twierdzenie skarżącej, że nie osiąga dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej (vide: faktura z sierpnia 2014 r.). Ponadto odnotować przyjdzie, że skarżąca nie nadesłała zaświadczenia w sprawie zameldowania, a to z kolei powoduje, że nie jest możliwe ustalenie składu osobowego gospodarstwa domowego prowadzonego przez skarżącą. Wątpliwości co do tego, czy wnioskodawczyni rzeczywiście prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe uzasadnia fakt, iż skarżąca utrzymuje, że zamieszkuje samotnie w budynku wykorzystywanym na potrzeby działalności gospodarczej, a kierowaną na ten adres korespondencję odbiera wyłącznie syn. Rodzi to uzasadnione wątpliwości, co do prawdziwości oświadczeń skarżącej. W konsekwencji zatem nie wyjaśniono kwestii dochodów uzyskiwanych w ramach gospodarstwa domowego. Tymczasem jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 14 listopada 2011 r., sygn. akt II FZ 553/11 (publ. LEX 783842) w zakresie, w jakim dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawnione na podstawie art. 255 ppsa do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Wątpliwości powyższych skarżąca nie wyjaśniła pozostawiając bez odpowiedzi wezwanie do złożenia zaświadczenia w sprawie zameldowania. Ponadto zaakcentować w tym miejscu należy, że ze złożonego do akt sprawy o sygn. I SA/Gl 25/14 pisma organu egzekucyjnego z dnia 30 kwietnia 2015 r. wynika, iż skarżąca posługuje się jeszcze jednym, dotychczas nie znanym Sądowi, adresem zamieszkania. Reasumując podnieść należy, że wskazanych wyżej mankamentów dowodowych wnioskodawczyni nie usunęła, nie załączając żądanych dokumentów do sprzeciwu, ograniczając się w zasadzie do prezentowania w nim poglądów, zawartych w orzecznictwie sądów. Musiała mieć przy tym świadomość, że jej postawa może skutkować niekorzystnym dla niej rozstrzygnięciem, bowiem zwrócił jej na to uwagę referendarz sądowy w swoim postanowieniu. Co więcej, również w innych sprawach zainicjowanych przez stronę odmówiono jej przyznania prawa pomocy z uwagi na fakt, iż uchylała się od przedłożenia określonych dokumentów, wybiórczo dokumentując swoją sytuację materialną. Ujawniona wyżej bierna postawa skarżącej musi znaleźć wyraz w zapadłym obecnie orzeczeniu. W orzecznictwie przyjmuje się, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Końcowo wskazać trzeba, że analiza przedłożonych do akt sprawy dokumentów, głównie decyzji organu podatkowego z dnia [...] oraz załącznika do umowy kredytowej zawartej w dniu [...] potwierdza wątpliwości, co do sytuacji finansowej skarżącej. Prowadzi ona bowiem do wniosku, że skarżąca posiada zdolność kredytową, która umożliwiła jej zaciągnięcie zobowiązania o wartości 10.000,00 zł oraz że miesięczne wydatki skarżącej kształtują się w kwocie 2.778,96 zł. Skoro zatem skarżąca obecnie zadeklarowała, że jej dochód to wyłącznie świadczenie rentowe, to powstaje pytanie o źródło finansowania różnicy w wysokość 1000 zł. Z tych wszystkich względów uznano, iż wnioskodawczyni nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, orzeczono jak w sentencji postanowienia.