I SA/Gl 721/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana (spr.), Sędziowie WSA Bożena Miliczek-Ciszewska, Bożena Pindel, Protokolant sekretarz sądowy Magdalena Strzałkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2013 r. sprawy ze skargi A w B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...] roku, nr [...] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B., działając na podstawie art. 17, art. 29 § 2 w związku z art. 27 § 1 pkt 1 i 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 z późniejszymi zmianami; dalej powoływanej jako u.p.e.a.), orzekł o zwrocie A1 w B. tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] roku, wystawionego na A. P. Organ egzekucyjny uznał, że ww. tytuł wykonawczynie nie spełnia wymogów formalnych określonych w art. 27 § 1 pkt 1 i 7 u.p.e.a. W uzasadnieniu postanowienia organ wyjaśnił, że wierzycielem należności objętej tytułem wykonawczym, tj. roszczenia odszkodowawczego, określonego w art. 120 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 roku – Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. Nr 90, poz. 557 z późniejszymi zmianami; dalej powoływanej jako K.k.w.) jest A w B., dlatego wystawienie tytułu wykonawczego przez A1 w B. i oznaczenie tytułu pieczęcią urzędową tej instytucji oznacza, iż nie spełnia on wymogów art. 27 § 1 pkt 1 i 7 u.p.e.a. W zażaleniu na powyższe postanowienie A w B., powołując się na przepisy art. 27 § 1 pkt 5, art. 26 § 5, art. 17 § 1 i art. 23 § 4 pkt 1 u.p.e.a., wniósł o jego uchylenie oraz "o wszczęcie postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B.". W uzasadnieniu zażalenia podkreślił, że zgodnie z art. 16c ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 roku o godle, barwach i hymnie Rzeczpospolitej Polskiej oraz o pieczęciach państwowych (tj. w Dz.U. z 2005 roku, Nr 235, poz. 2000 z późniejszymi zmianami) pieczęcią urzędową jest metalowa, tłoczona pieczęć okrągła zawierająca pośrodku wizerunek orła ustalony dla godła Rzeczpospolitej Polskiej, a w otoku napis odpowiadający nazwie podmiotu uprawnionego do używania pieczęci. Z kolei w ust. 3 tegoż przepisu wskazano, że urzędowej pieczęci używają podmioty, o których mowa w art. 2a, tj. między innymi jednostki organizacyjne służby więziennej. Podkreślił, że jeżeli chodzi o właściwe oznaczenie wierzyciela, to w doktrynie przeważa pogląd, że jednoosobowy organ administracji (minister, wojewoda, komendant) jest jednostką organizacyjną, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie. Wówczas ten organ jest zarówno statio fisci Skarbu Państwa, jak i podejmuje czynności procesowe za Skarb Państwa. Wynika to z faktu, że minister nie działa jako organ ministerstwa, wojewoda jako organ urzędu wojewódzkiego, a komendant jako organ komendy. W konkluzji uzasadnienia zażalenia A w B. stwierdził, że "w powyższej sprawie brak było jakichkolwiek okoliczności uniemożliwiających wszczęcie postępowania egzekucyjnego". Dyrektor Izby Skarbowej w K., po rozpatrzeniu powyższego zażalenia, nie znalazł podstaw do zmiany powołanego na wstępie postanowienia organu egzekucyjnego pierwszej instancji i postanowieniem z dnia [...] roku, nr [...] utrzymał je w mocy. Odnosząc się do zarzutów zażalenia organ odwoławczy w pierwszej kolejności wskazał, że zgodnie z treścią art. 26 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Tytuł wykonawczy, będący podstawą wszczęcia postępowania egzekucyjnego winien zawierać elementy zawarte w art. 27 § 1 i § 2 ww. ustawy, w tym między innymi oznaczenie wierzyciela. Z kolei w myśl art. 29 § 2 u.p.e.a., jeżeli obowiązek, którego dotyczy tytuł nie podlega egzekucji administracyjnej lub tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi. Na postanowienie organu egzekucyjnego o zwrocie tytułu wykonawczego przysługuje wierzycielowi, niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym, zażalenie. Z przepisem tym koresponduje przepis art. 29 § 1 u.p.e.a. stanowiący, że organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Wskazał także, iż jednym z wymogów tytułu wykonawczego określonych w art. 27 § 1 pkt 1 tej ustawy jest oznaczenie wierzyciela. Chodzi tu oczywiście o wierzyciela, który jest uprawniony do wystawienia administracyjnego tytułu wykonawczego. W dalszej części uzasadnienia postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej w K. stwierdził, że w przedmiotowej sprawie powodem zwrotu tytułu wykonawczego było niespełnienie wymogów ustalonych w art. 27 § 1 pkt 1 i 7 u.p.e.a., ponieważ tytuł wykonawczy został wystawiony przez podmiot, nie będący wierzycielem oraz opatrzony pieczęcią urzędową podmiotu, który nie jest wierzycielem. Tytuł wykonawczy został wystawiony przez A1 w B. i opatrzony pieczęcią urzędową tego A1. Stosownie do treści art. 1a pkt 13 u.p.e.a., za wierzyciela uważa się podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym. W tytule wykonawczym z dnia [...] roku, nr [...], wystawionym przez A1 w B. wskazano, że ujęta w nim należność pieniężna, tj. roszczenie odszkodowawcze określone w art. 120 K.k.w., wynika z decyzji z dnia [...] roku, nr [...]. Następnie organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z art. 7 pkt 3 ustawy z 9 kwietnia 2010 roku o służbie więziennej (Dz.U. Nr 79, poz. 523 z późniejszymi zmianami) organami służby więziennej są : dyrektor zakładu karnego i dyrektor aresztu śledczego. Natomiast zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 3 tejże ustawy jednostkami organizacyjnymi służby więziennej są : zakłady karne i areszty śledcze. W myśl art. 13 ust. 1 tej ustawy zakładem karnym i aresztem śledczym kieruje dyrektor. Z brzmienia powołanych wyżej przepisów wynika zatem, że areszt śledczy jest jednostką organizacyjną służby więziennej, którego organem jest dyrektor, a skoro tak to A1 w B. wykonuje swoje obowiązki z upoważnienia A i w jego imieniu. Jest jednak aparatem pomocniczym, bowiem to A jest organem administracji. Zatem wierzycielem należności objętej ww. tytułem wykonawczym jest A w B. i to ten organ winien wystawić tytuł wykonawczy w niniejszej sprawie. W skardze, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A w B. wniósł o : – uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w K. wraz z poprzedzającym go postanowieniem Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B., – rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, – zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżący w pierwszej kolejności przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania. Następnie wskazał, że postanowienia organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem prawa – poprzez błędną interpretację art. 27 § 1 pkt 1 i 7 u.p.e.a. w związku z art. 120 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego. Zdaniem skarżącego z analizy przepisu art. 120 § 1 K.k.w. wynika, że wierzycielem z tytułu wyrządzonej szkody przez skazanego jest zakład karny, w którego mieniu ona wystąpiła. Natomiast Dyrektor tego zakładu, na podstawie ww. przepisu, jest uprawniony do wydania decyzji, o której w nim mowa, co jednak nie zmienia faktu, że wierzycielem pozostaje zakład karny (jednostka organizacyjna zarządzająca powierzonym mieniem Skarbu Państwa, w którym wyrządzono szkodę), a nie jego dyrektor. Według skarżącego sposób oznaczenia wierzyciela w zwróconym tytule wykonawczym nie jest sprzeczny z definicją "wierzyciela" zawartą w art. 1a pkt 13 u.p.e.a. i nie można zgodzić się z zawężającą interpretacją tego przepisu, jaką posłużył się organ egzekucyjny stwierdzając, że uprawnionym podmiotem do żądania wykonania obowiązku (wierzycielem) jest dyrektor zakładu karnego. Podkreślił, że praktyka oznaczenia wierzyciela tak jak dokonała tego strona skarżącą, jest powszechnie stosowana w innych zakładach karnych/aresztach śledczych i dotychczas nie odnotowano, aby organ egzekucyjny zakwestionował takie postępowanie. W końcowej części uzasadnienia skargi A w B. podniósł, że ustawa z dnia 31 stycznia 1980 roku o godle, barwach i hymnie Rzeczpospolitej Polskiej oraz o pieczęciach państwowych (tj. w Dz.U. z 2005 roku, Nr 235, poz. 2000 z późniejszymi zmianami) stanowi, iż "pieczęć można wyrobić jedynie dla jednostki organizacyjnej służby więziennej a nie dla jej dyrektora". W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu objętego skargą postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje : Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem postanowienie będące przedmiotem kontroli nie narusza przepisów prawa. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1259 z późniejszymi zmianami), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 roku, poz. 270) wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom podatkowym można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przystępując do oceny legalności zaskarżonego postanowienia wskazać należy, iż przedmiotem sporu w sprawie jest kwestia, czy zasadnie, czy też nie zasadnie organ egzekucyjny zwrócił A1 w B. tytuł wykonawczy z dnia [...] roku, nr [...], wystawiony na A. P. – z uwagi na nie zachowanie w ocenie organu egzekucyjnego wymogów formalnych tego tytułu, tj. określenie jako wierzyciela A1 w B., zamiast A w B. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie ma wątpliwości, że wierzycielem jest A w B., a nie A1 w B.. Należy bowiem przypomnieć, że stosownie do treści art. 1a pkt 13 u.p.e.a., za wierzyciela uważa się podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym. Egzekwowany obowiązek został określony w przedmiotowym tytule wykonawczym, jako "szkoda w majątku Skarbu Państwa – A1 w B.", wynikająca z decyzji z dnia [...] roku, nr [...], wydanej na podstawie art. 120 K.k.w. W myśl tego przepisu w razie wyrządzenia przez skazanego z jego winy szkody w mieniu zakładu karnego, nieprzekraczającej dwukrotnej wysokości przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pracowników, dyrektor tego zakładu może zobowiązać skazanego do naprawienia tej szkody przez zapłatę odpowiedniej kwoty pieniężnej. Decyzję dyrektora wraz z uzasadnieniem doręcza się zainteresowanemu. Skazanemu przysługuje, w terminie 30 dni od otrzymania orzeczenia dyrektora, powództwo o ustalenie, że należność nie istnieje w całości lub w części (§ 2). Ściągnięcie należności następuje w trybie przewidzianym w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (§ 3). Stosownie do przepisu art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a., organem uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków wynikających z orzeczeń sądów lub innych organów albo bezpośrednio z przepisów prawa, jest organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku, a w przypadku braku takiej jednostki lub jej bezczynności – podmiot, na którego rzecz wydane zostało orzeczenie lub którego interesy prawne zostały naruszone w wyniku niewykonania obowiązku. Z brzmienia powołanych wyżej przepisów jednoznacznie wynika, zdaniem Sądu, że ustawodawca w sposób jednoznaczny wskazał na dyrektora zakładu karnego (dyrektora aresztu śledczego), jako na podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku, o którym mowa w art. 1a pkt 13 u.p.e.a. w związku z treścią art. 120 K.k.w. W szczególności należy zauważyć, że w treści art. 120 K.k.w. ustawodawca nie wyposażył aresztu śledczego (zakładu karnego) w uprawnienia decyzyjne. A tylko takie uprawnienia w myśl art. 1a pkt 13 u.p.e.a., pozwalają na określenie danego podmiotu, jako wierzyciela. W tym miejscu odnosząc się do zarzutu skarżącego, iż A w B. jedynie reprezentuje statio fisci Skarbu Państwa, czyli A1 w B. i wydaje decyzję, Sąd podziela słuszność poglądu wyrażonego przez organ egzekucyjny, że uprawnienie do wydania decyzji wynika z rangi nadanej dyrektorowi aresztu śledczego przepisami art. 7 pkt 3 ustawy z 9 kwietnia 2010 roku o służbie więziennej (Dz.U. Nr 79, poz. 523 z późniejszymi zmianami). Stosownie do treści tego przepisu dyrektor aresztu śledczego jest organem służby więziennej. Zgodnie natomiast z art. 8 ust. 1 pkt 3 tejże ustawy areszty śledcze są jednostkami organizacyjnymi służby więziennej. W tej sytuacji nawet gdyby hipotetycznie przyjąć, że areszt śledczy spełnia wymogi z przepisu art. 1a pkt 13 u.p.e.a., to przecież faktycznie właśnie dyrektor aresztu śledczego musiałby wykonać obowiązki, o których mowa w unormowaniu art. 120 K.k.w. Stosownie do art. 26 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Wzór ten został określony w rozporządzeniu Ministra Finansów z 22 listopada 2001 roku w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. Nr 137, poz. 1541 z późniejszymi zmianami). Zawiera on treść ustaloną w art. 27 u.p.e.a., określającym niezbędne elementy tytułu wykonawczego. Zgodnie z art. 27 § 1 u.p.e.a. tytuł wykonawczy powinien zawierać m.in. oznaczenie wierzyciela (pkt 1) oraz odcisk pieczęci urzędowej wierzyciela (pkt 7). Zasadnie zatem organ egzekucyjny wykazał, że w tytule wykonawczym wystawionym na należność wskazaną w art. 120 K.k.w., winny być zawarte wszelkie wymagane prawem oznaczenia, a więc na stronie pierwszej (TYT-1A), w górnym prawym rogu powinno być prawidłowe oznaczenie wierzyciela, czyli dyrektora aresztu śledczego. Jednocześnie Sąd zauważa, że z żadnego przepisu nie wynika, że w tym miejscu na tytule wykonawczym powinna pojawić się pieczęć urzędowa. Wskazuje się na oznaczenie wierzyciela (pieczęć), ale nie na pieczęć urzędową. Natomiast w części "D" tytułu wykonawczego w poz. 45 winna znaleźć się pieczęć urzędowa tego wierzyciela. Pieczęć urzędowa z określeniem "areszt śledczy" może być używana w tytule wykonawczym wystawionym przez wierzyciela, jakim jest dyrektor aresztu śledczego realizujący uprawnienia z art. 120 K.k.w. Tytuł wykonawczy z dnia [...] roku, nr [...], wymogom tym nie odpowiadał, bowiem na pierwszej stronie tego dokumentu w górnym prawym rogu, jako wierzyciela wskazano A1 w B., zamiast A w B.. Jednocześnie w żadnym innym miejscu tegoż tytułu wykonawczego (poza podpisem : część "D", poz. 52.), nie wskazano na wierzyciela, tj. A w B. Oznacza to, iż ww. tytuł wykonawczy wystawiony przez A1 w B. nie spełnia wymogów art. 27 § 1pkt 1 i 7 u.p.e.a., ponieważ został wystawiony przez podmiot nie będący wierzycielem. Reasumując powyższe rozważania należy wskazać, że przy wykonaniu obowiązku, o którym mowa w art. 120 K.k.w. podmiotem uprawnionym, czyli wierzycielem w postępowaniu egzekucyjnym jest dyrektor aresztu śledczego. Jednocześnie dyrektor aresztu śledczego w żaden sposób nie został ograniczony w możliwości posługiwania się w tytule wykonawczym pieczęcią urzędową z określeniem "areszt śledczy". Pieczęć urzędowa z nazwą własną "areszt śledczy", może być pieczęcią do używania w tytule wykonawczym przez wierzyciela, tj. dyrektora aresztu śledczego realizującego uprawnienia z art. 120 K.k.w. (tak też w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku : z dnia 15 maja 2012 roku, sygn. akt I SA/Bk 59/12 oraz z dnia 30 maja 2012 roku, sygn. akt I SA/Bk 95/12 – opubl. w cbois,nsa.gov.pl). Zasadnie zatem organ egzekucyjny zwrócił A1 w B. tytuł wykonawczy z dnia [...] roku, nr [...], wystawiony na A. P. – z uwagi na nie zachowanie wymogów formalnych tego tytułu, przewidzianych w art. 27 § 1 pkt 1 i pkt 7 u.p.e.a., tj. określenia jako wierzyciela A1 w B., zamiast A w B.. W świetle powyższych wywodów stwierdzić należy, iż zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów art. 27 § 1 pkt 1 i pkt 7 u.p.e.a. w związku z art. 120 K.k.w. Sąd nie stwierdził również, aby nastąpiła obraza przepisów art. 16c ust. 3 i art. 2a pkt 11 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 roku o godle, barwach i hymnie Rzeczpospolitej Polskiej – poprzez ich niewłaściwą interpretację i błędne zastosowanie oraz przyjęcie, że dyrektor aresztu śledczego nie jest uprawniony do posługiwania się pieczęcią urzędową "A1 w B.". Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Sąd uznał, iż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa i działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 roku, poz. 270), orzekł jak w sentencji wyroku.