I SA/Gl 726/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja-Klimczyk, po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu L. W. na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 września 2018 r. w sprawie ze skargi L. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2016 r. p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia 20 września 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, w wyniku rozpoznania wniosku, odmówił L. W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Uzasadniając zapadłe rozstrzygnięcie referendarz sądowy wskazał, że w skardze z 28 maja 2018 r. skarżący zwrócił się do Sądu między innymi o zwolnienie go w całości "od obowiązku uiszczenia wpisu od niniejszej skargi". W dalszej kolejności, w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, skarżący nadesłał urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 4 września 2018 r., w którym podniósł, że nie jest w stanie dalej ponosić kosztów tej sprawy. Podkreślił, że postępowanie trwa kilka lat, co jest niezgodne z zasadami współżycia społecznego oraz Konstytucją RP. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący zeznał, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Odnotował, że posiada: mieszkanie z komórką i garażem o łącznej pow. około 138 m2 o wartości około 800.000 zł, nieruchomość obciążoną hipoteką o wartości 4 mln zł, oszczędności w kwocie 200.000 zł, papiery wartościowe na kwotę 350.000 zł oraz wierzytelności w kwocie 120.000 zł. Referendarz sądowy stwierdził, że skarżący jest nadto w posiadaniu samochodu o wartości przekraczającej 5.000 zł. Łączny miesięczny dochód wnioskodawcy stanowi kwotę około 18.000 zł, w tym 16.000 zł z tytułu stosunku pracy. Po stronie zobowiązań i stałych miesięcznych wydatków tego gospodarstwa domowego skarżący wskazał na należności z tytułu: zobowiązań kredytowych (3.300 zł), czynszu (1.500 zł) oraz alimentów (1.700 zł). Referendarz sądowy odnotował ponadto, iż równolegle z niniejszym toczą się jeszcze dwa postępowania ze skarg wnioskodawcy, zaś łączna wysokość wpisów sądowych w tych sprawach stanowi kwotę 1.521,00 zł. Referendarz sądowy wskazał także, że postanowieniem z 23 sierpnia 2018 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w sprawie I SA/Gl 667/18. Rozpoznając wniosek referendarz sądowy zauważył na wstępie, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, co wynika z treści art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302; dalej jako: "P.p.s.a."). Wskazał także, że przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Z kolei w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym – czyli wedle art. 245 § 3 i § 4 m.in. zwolnienie od wpisu sądowego do skargi - następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oceniając złożony wniosek referendarz sądowy zastrzegł, iż w druku PPF skarżący nie oznaczył zakresu swego wniosku, jednak, zdaniem referendarza sądowego, treść żądania wyrażonego wcześniej w skardze nie pozostawia wątpliwości, że jego intencją było ubieganie się o zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. Tym samym taki zakres referendarz sądowy przyjął na potrzebę rozpoznania tego wniosku. Zdaniem referendarza wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie referendarza sądowego, przypadek skarżącego nie jest wyjątkowy z omawianego punktu widzenia, co wynika z analizy danych zawartych w treści samego wniosku, bez potrzeby wezwania wnioskodawcy o dalsze dokumenty źródłowe. W pierwszej kolejności referendarz sądowy zwrócił uwagę, że prawo pomocy nie może być przyznane osobie, która posiada zgromadzone oszczędności i to bez względu na to, czy jest to gotówka, czy są to środki ulokowane na rachunkach bankowych i lokatach, nawet tych terminowych. Tymczasem skarżący posiada takowe środki w kwocie około 200.000 zł. Referendarz sądowy podkreślił przy tym, że łączna wartość wszystkich trzech wpisów sądowych od skarg, o których wyżej wspomniano, stanowi zaledwie 0,76 % posiadanych przez skarżącego środków pieniężnych. Już ta okoliczność sama przez się wyklucza, zdaniem referendarza sądowego, uwzględnienie wniosku skarżącego. Ponadto, w ocenie referendarza, skarżący nie wpisuje się w kanony ubóstwa, jakie mogły towarzyszyć twórcom instytucji prawa pomocy, także z innego powodu. Mianowicie skarżący oszacował wartość pozostałych swoich aktywów na kwotę 5.270.000 zł. Zestawienie miesięcznych dochodów i wydatków pozwala na stwierdzenie, iż w budżecie domowym wnioskodawcy pozostaje nadwyżka w kwocie 11.500 zł, co stanowi wielokrotność łącznej wysokości wpisów sądowych, do uiszczenia których skarżący jest obecnie zobowiązany. W kontekście wszystkich podniesionych wyżej okoliczności referendarz sądowy negatywnie ocenił próbę przerzucenia przez skarżącego ciężaru kosztów tego postępowania na Skarb Państwa, a w dalszej kolejności na innych podatników, będących częstokroć w relatywnie trudniejszej sytuacji życiowo-materialnej. Ponadto powtórzył, w ślad za postanowieniem w sprawie I SA/Gl 667/18, "iż bez znaczenia pozostaje subiektywne przekonanie wnioskodawcy, że nie powinien on tego rodzaju wydatku ponosić z innych przyczyn, niezaliczających się do przesłanek przyznania prawa pomocy, w tym względów łączących się z długotrwałością sporu prawnego, w jakim uczestniczy. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy zastosować kryteria zobiektywizowane, analizując sytuację materialną strony z uwzględnieniem takiego poziomu dochodów i wydatków, które mogą uchodzić w społeczeństwie za godziwe, zapewniające ogólnie przyjęty, przeciętny standard życia. Chodzi przy tym o potrzeby życiowe o charakterze pierwszoplanowym i podstawowym, gdyż tylko takie mogą zaliczać się do sfery utrzymania koniecznego (...)". W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący podniósł zarzut, iż postanowienie zostało wydane bez wnikliwej analizy przyczyn wystąpienia przez skarżącego z wnioskiem, a mianowicie długotrwałości postępowania. Wskazał, że okoliczności te muszą być wzięte pod uwagę, a motywy rozstrzygnięcia winny być precyzyjnie wyjaśnione i nie mogą ograniczać się do tezy o rzekomym przerzuceniu ciężaru ponoszenia kosztów na Skarb Państwa. Wskazał, że inne postępowania organu toczyły się na koszt podatników i były uchylane lub zmieniane, zaś w jednym wypadku postępowanie zostało umorzone. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Jednocześnie zgodnie z §2 ww. przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak ukształtowana treść przepisu, w szczególności użycie sformułowania "gdy wykaże", wyraźnie przesądza, że to na stronie spoczywa obowiązek przekonania sądu, że znajduje się w sytuacji wymagającej przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Jednocześnie ocena przez Sąd dokonywana jest w oparciu o złożone przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy oświadczenie na urzędowym formularzu "PPF" uzupełnione ewentualnie w trybie art. 255 p.p.s.a. Podkreślić w tym miejscu także należy, że przyznanie prawa pomocy następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 P.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W ocenie Sądu wydane przez referendarza sądowego rozstrzygnięcie było w pełni prawidłowe. W pierwszej kolejności wskazać należy, że prawidłowo referendarz sądowy uznał, że dane zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy są wystarczające do jego rozpoznania. Z danych tych wynika, że skarżący uzyskuje dochód miesięczny netto w wysokości 18.000 zł. Należy zatem podkreślić, że dochód ten w porównaniu z minimalnym wynagrodzeniem wynikającym z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 września 2017 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2018 r. (Dz.U. z 2017 r. poz. 1747) wynoszącym 2.100 zł brutto, tj. 1.530 zł netto, stanowi jego jedenastokrotność i nie może być uznany za nieznaczny. Fakt, iż skarżący wskazał na stałe wydatki w kwocie 6.500 zł, stanowiącej 28% jego miesięcznego dochodu, nie może przesądzać o niemożności uiszczenia przez niego wpisu w niniejszej sprawie. Skarżący wskazał także na fakt posiadania przez niego oszczędności w kwocie 200.000 zł. Ponadto w skład majątku skarżącej wchodzą również papiery wartościowe wycenione na kwotę 350.000 zł oraz wierzytelności w kwocie 200.000 zł. Nie może też ujść uwadze, że skarżący wskazał również na fakt posiadania mieszkania o wartości 800.000 zł, a także nieruchomości oszacowanej przez niego na kwotę ok. 4.000.000 zł. Majątek ten wskazuje zatem, że nie zostały spełnione przesłanki do udzielenia skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym. Nie można bowiem uznać, że uiszczenie wpisu w niniejszej sprawie, jak i pozostałych, spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącego. Podnoszona przez skarżącego w sprzeciwie okoliczność dotycząca podstaw do złożenia przedmiotowego wniosku pozostaje przy tym bez znaczenia dla oceny jego zasadności. W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy nie ocenia się bowiem czasu trwania postępowania, a jedynie sytuację materialną i rodzinną pod kątem możliwości poniesienia kosztów postępowania, co wynika wprost z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. Prawidłowo zatem referendarz sądowy odmówił skarżącemu udzielenia prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji