I SA/Gl 733/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana, po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych na skutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca K. B. wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek podniosła, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Otrzymuje emeryturę, zaś połowę jej wynagrodzenia zajmuje urząd skarbowy w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. Skarżąca zaznaczyła, iż nie ma nawet możliwości przetrwania "od pierwszego do pierwszego", co stawia ją na skraju ubóstwa. W stosunku do skarżącej toczy się postępowanie egzekucyjne, w toku którego dokonano zajęcia nieruchomości. Strona co miesiąc ponosi koszty utrzymania gospodarstwa domowego, w tym czynszu, energii elektrycznej, wody i gazu oraz niezbędne wydatki na wyżywienie i zaspokojenie niezbędnych potrzeb. Nie posiada żadnych oszczędności ani ruchomości nadających się do zbycia. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że K. B. posiada dom przy ul. [...]w M.. Dom ten zajęty został przez organ egzekucyjny (urząd skarbowy) – skarżąca podała, iż dokonano opisu oszacowania przed licytacją. Wnioskodawczyni nie posiada innych nieruchomości, ani zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3000 euro. Jako dochód miesięczny brutto skarżącej wskazano kwotę [...] zł z tytułu emerytury, który, jak oświadczył pełnomocnik strony, jest w połowie zajęty przez urząd skarbowy. W piśmie z dnia 12 lutego 2008 r., referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych, w tym do: udokumentowania za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego (energia elektryczna, gaz, woda, opłaty czynszowe, telefon itp.); w przypadku występowania jakiegokolwiek zadłużenia z tytułu wskazanych opłat należało nadesłać zaświadczenie właściwego podmiotu potwierdzające tę okoliczność; udokumentowania aktualnie uzyskiwanych dochodów skarżącej przy uwzględnieniu obciążeń komorniczych – należało w tym celu nadesłać np. ostatni odcinek emerytury; nadesłania odpisu bądź kserokopii tytułu prawnego do nieruchomości położonej w T. przy ul. [...] oraz udokumentowania okoliczności zajęcia tejże nieruchomości przez organ egzekucyjny – w tych ramach należało przede wszystkim nadesłać odpis bądź kserokopię opisu i oszacowania nieruchomości. W odpowiedzi na wezwanie referendarza pełnomocnik skarżącej nadesłał szereg dokumentów, w tym rachunki związane z miesięcznymi kosztami ponoszonymi w związku z prowadzeniem gospodarstwa domowego – opłaty czynszowe, za gaz, wodę i energię elektryczną, oraz decyzję o waloryzacji świadczenia emerytalnego. W piśmie z dnia 28 lutego 2008 r. pełnomocnik strony podał ponadto, że w wezwaniu błędnie wskazano, iż nieruchomość przy ul. [...] mieści się w T.. Lokal ten jest bowiem tzw. mieszkaniem zakładowym, w którym czynsz jest pobierany przez A Sp. z o.o. Pełnomocnik zaznaczył również, że w formularzu PPF błędnie wskazano, iż to nieruchomość położona w M. przy ul. [...] podlega egzekucji w ramach postępowania. Egzekucja dotyczy bowiem nieruchomości położonej w O. przy ul. [...]. Postanowieniem z dnia 12 marca 2008 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. Uzasadniając takie rozstrzygnięcie rozpoznający wniosek zaznaczył, iż skarżąca nie wykazała, że w stosunku do niej może być zastosowana wyjątkowa instytucja, jaką niewątpliwie jest przyznanie prawa pomocy. Wskazał on dalej, że celowym w niniejszej sprawie było wezwanie skarżącej do nadesłania tytułu prawnego do mieszkania położonego w M. przy ul. [...]. Działanie takie podyktowane było oświadczeniem skarżącej wkomponowanym w treść pełnomocnictwa z dnia 15 lipca 2007 r. Wynika z niego, że syn skarżącej – A. B. – mieszka w w/w lokalu. Taki stan rzeczy nie pozwala w sposób jednoznaczny określić, kto i jakim zakresie powinien ponosić opłaty z tytułu utrzymania wspomnianego mieszkania. Wskazano wreszcie, iż tytułem opłat sądowych strona skarżąca wydatkowała już w tej sprawie łączną kwotę [...] zł. W tego typu sprawach (gdzie przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie organu administracji publicznej) całkowity bilans opłat sądowych, do uiszczenia których zobowiązana jest strona skarżąca, wynosi [...] zł. Taki stan rzeczy ma miejsce w przypadku, gdy orzeczeniem Sądu skarga zostanie oddalona, a strona niezadowolona z takiego rozstrzygnięcia wniesie skargę kasacyjną do NSA. Co więcej, w przypadku wygrania sprawy przez stronę skarżącą koszty te sprowadzają się tylko i wyłącznie do równowartości wpisu sądowego od skargi. Końcowo zaakcentowano, że skarżąca jest właścicielem nieruchomości, która ma zostać poddana licytacji, nie mniej jednak jej wartość rynkową oszacowano w 2006 r. na kwotę [...] zł. Obciążenia hipoteczne tej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa wynoszą natomiast jedynie [...] zł, co stanowi 1/5 wartości nieruchomości. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego pełnomocnik skarżącej zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu ogólnikowość i brak odniesienia się do całości sytuacji skarżącej, istniejącej na dzień złożenia wniosku o prawo pomocy. Wskazał, iż świadczenie emerytalne skarżącej pomniejszone jest "z powodu egzekucji administracyjnej w wysokości [...] zł." Zdaniem strony, przedstawiła ona dowody pozwalające jednoznacznie określić, kto i w jakim zakresie ponosi rzeczywiście opłaty z tytułu utrzymania mieszkania przy ul. [...] w M.. Jej zdaniem, nie ma znaczenia fakt, iż skarżąca jest właścicielką nieruchomości o wartości oszacowanej na [...] zł, bowiem jest ona zajęta przez organ egzekucyjny a skarżąca nie może nią dysponować. Zaznaczono, że zobowiązania finansowe strony stanowią dla niej ogromną kwotę, która wyczerpuje jej możliwości finansowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie: ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej części odnotować trzeba, że prawo pomocy może zostać przyznane w zakresie całkowitym bądź częściowym (art. 245 § 1 ppsa). W zakresie całkowitym obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W zakresie częściowym obejmuje ono natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Nasuwa się zatem konkluzja, że zakres rozpoznawanego wniosku K. B. o przyznanie prawa pomocy obejmował przyznanie tego prawa w zakresie częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w takim zakresie, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa następuje w przypadku, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przenosząc powyższe stwierdzenie na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała faktu istnienia okoliczności, umożliwiających jej skorzystanie w niniejszej sprawie z wyjątkowej instytucji jaką niewątpliwie jest – w świetle ogólnej zasady odpłatności obowiązującej w procedurach sądowych – przyznanie prawa pomocy. Przede wszystkim godzi się podnieść, że istotnie, sytuacja majątkowa strony skarżącej jest niewątpliwie bardzo trudna. Z dokumentów przedłożonych w sprawie wynika bowiem, że uzyskuje ona świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł (z uwagi na pomniejszenie go z powodu egzekucji administracyjnej). Strona zamieszkuje w lokalu położonym przy ul. [...] w M.(mieszkanie zakładowe), jest natomiast właścicielem wolnostojącej nieruchomości o wartości oszacowanej w roku 2006 na kwotę [...] zł, obciążonej hipotecznie w wysokości [...] zł, położonej w O. przy ul. [...]. Z protokołu opisu i oszacowania nieruchomości wynika, że dom ten, będący przedmiotem postępowania egzekucyjnego, jest użytkowany przez rodzinę zobowiązanej. Słusznie zaakcentował referendarz sądowy, iż z dokumentu złożonego do akt sprawy - pełnomocnictwa z dnia 15 lipca 2007 r. - wynika, że wnioskodawczyni zamieszkuje wraz z synem A. B.. Ten stan rzeczy powoduje wątpliwość, kto i ewentualnie w jakim zakresie ponosi opłaty z tytułu utrzymania lokalu położonego w M. (opłaty te udokumentowano kserokopiami rachunków, nadesłanymi przy piśmie z dnia 28 lutego 2008 r.). Na rzeczonym dokumencie pełnomocnictwa znajduje się przy tym zapis skarżącej, iż "wszelkie koszty w zakresie pełnomocnictwa ponosić będzie mój syn (...)". Sytuacja majątkowa A. B. nie jest znana, warto natomiast podnieść, że pomiędzy rodzicami a dziećmi istnieje obowiązek niesienia pomocy, także finansowej. Wskazany obowiązek, wynikający z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, winien być również brany pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy (tak m. in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, niepubl.). Warto dodać, iż z akt sprawy nie wynika, jakoby skarżąca zalegała z opłatami z tytułu prowadzenia gospodarstwa domowego. Niezależnie od podniesionych wyżej wątpliwości co do sytuacji finansowej strony Sąd stwierdza, że jedyny koszt niniejszego postępowania, do którego opłacenia jest w niniejszej sprawie zobowiązana skarżąca, stanowi wpis od zażalenia na postanowienie z dnia 26 listopada 2007 r. o oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, wynoszący [...] zł. Strona wydatkowała już przy tym w niniejszej sprawie kwotę [...] zł tytułem wpisów sądowych – od skargi, od skargi kasacyjnej oraz od zażalenia na postanowienie z dnia 22 października 2007 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Warto odnotować, że w rozpoznawanej sprawie zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej jest wolne od wpisu, zatem nienależnie uiszczony wpis od tego środka zaskarżenia podlegać będzie zwrotowi. Dodatkowo tylko wskazać należy, że brak jest podstaw do dokonania zaliczenia nadpłaconego wpisu na poczet wpisu od innego środka zaskarżenia (tu: zażalenia) [por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2007 r., sygn. akt I FZ 64/07, niepubl.]. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, działając na podstawie wskazanych przepisów i przy zastosowaniu art. 16 § 2 ppsa, orzekł jak w sentencji postanowienia.