I SA/Gl 752/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 29 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. L. – K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dot. kosztów sądowych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy Przy skardze inicjującej niniejsze postępowanie sądowe, pełnomocnik E. L. –K. dołączył druk urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. We wniosku tym skarżąca zwróciła się o zwolnienie jej od kosztów sądowych. W jego motywach oświadczyła, co następuje: "moim jedynym dochodem jest wynagrodzenie z tytułu o pracę. Musze utrzymać siebie i wspomagam moją mamę, która utrzymuje się sama z niskiej emerytury (ok. [...] zł). Pomagam finansowo również mojej babci, która jest osoba samotną i ma bardzo niską rentę (ok. [...] zł)." Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Wnioskująca nie posiada zasobów pieniężnych ani jakichkolwiek składników majątkowych. Dochód z tytułu umowy o pracę oszacowała na kwotę [...] zł brutto. Pismem z dnia 3 września 2008 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień oraz nadesłanie dokumentów źródłowych. W odpowiedzi nadesłano oświadczenie skarżącej z dnia 16 września 2008 r. wraz z plikiem dokumentów (część dokumentów nadesłano nadto przy piśmie pełnomocnika z dnia 17 września 2008 r.), na podstawie których poczyniono następujące ustalenia. Skarżąca, pomimo rozdzielności majątkowej, prowadzi z mężem wspólne gospodarstwo domowe. Ich dochód miesięczny stanowi łącznie kwotę [...] zł netto. Wydatki ponoszone w tym gospodarstwie, tj. nieruchomości położonej w C. przy ul. [...], wynoszą [...] zł (kwota została obliczona na podstawie faktur dokumentujących dostawę: energii, usług telekomunikacyjnych, wody wraz z odprowadzeniem ścieków oraz wywóz nieczystości). Z nadesłanych rachunków bankowych wynika nadto, że skarżąca spłaca kredyty, dla których łączna kwota rat miesięcznych wynosi około [...] zł. Dodatkowo skarżąca wydatkuje kwotę [...] zł na zakup opału i butli z gazem, co nie zostało jednak udokumentowane. Wpis sądowy od skargi wynosi [...] zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń, którymi w tym przypadku są kryteria dochodowo-majątkowe. Zaakcentowania w tym miejscu wymagają konsekwencje praktyczne wyłączenia w małżeństwie skarżącej ustawowej wspólności majątkowej. E. L.-K. deklaruje bowiem, że pomimo rozdzielności majątkowej, prowadzi z mężem wspólne gospodarstwo domowe. Naturalną i logiczną konsekwencją takiego stanu rzeczy jest przyjęcie, na potrzebę rozpoznania niniejszego wniosku, dochodów obojga małżonków. Takie działanie jest nadto wyrazem obowiązku płynącego z treści art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym małżonkowie są obowiązani między innymi do wzajemnej pomocy, nie wyłączając z niej partycypacji w niezbędnych kosztach sądowych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego obowiązek ten istnieje niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ.: ONSA i WSA 1/2005). Mając na uwadze poczynione wyżej założenia, po przeprowadzeniu prostych działań arytmetycznych, ustalono, że dochód gospodarstwa skarżącej, po uiszczeniu wszystkich niezbędnych wydatków, wynosi [...] zł (w przypadku wykazania zakupu opały i gazu byłaby to kwota [...] zł). Jest to kwota, która w ocenie rozpoznającego wniosek, pozwoli wnioskującej na poniesienie niezbędnych kosztów sądowych. Konkluzji tej nie zmienia fakt, iż w tym samym czasie skarżąca zainicjowała także inne postępowania sądowo-administracyjne przed WSA w Gliwicach. Na gruncie orzecznictwa sądów administracyjnych wypada jeszcze zaakcentować, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). W tych ramach należało odnotować, że E. L. - K. posiada stałe źródło utrzymania i w chwili obecnej jej dochód brutto stanowi ponad dwukrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalonego rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 11 września 2007 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2008 r. (Dz. U. Nr 171, poz. 1209). Mając na uwadze poczynione wyżej spostrzeżenia, rozpoznający wniosek uznał, że brak jest podstaw do tego aby zastosować wobec skarżącej wyjątek jakim niewątpliwie jest instytucja przyznania prawa pomocy. Krytycznie jeszcze należało odnieść się do postawy skarżącej wobec toczącego się postępowania wpadkowego w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Otóż, wypełniając oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, będąc świadoma odpowiedzialności karnej za zatajenie prawdy, pominęła fakt prowadzenia gospodarstwa domowego wspólnie z mężem. Takie działanie nie zasługuje na aprobatę i musiało mieć wpływ na zapadłe obecnie rozstrzygnięcie wniosku. Wypada nadto zaakcentować, że w toku rozpoznania wniosku nie uwzględniono, po stronie pasywów gospodarstwa domowego skarżącej, wydatków związanych z eksploatacją lokalu w C. przy ul. [...]. Taki stan rzeczy jest wynikiem oświadczenia skarżącej, z którego jednoznacznie wynika, że prowadzi ona z mężem wspólne gospodarstwo domowe w innym lokalu mieszkalnym, a tym samym tam znajduje się jej centrum życiowe. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.