I SA/Gl 769/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. S. na interpretację Ministra Finansów z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem procesowym z dnia 3 sierpnia 2010 r., w następstwie doręczenia skarżącemu odpisu zarządzenia wzywającego go do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, W. S. wniósł zażalenie, przy którym dołączył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF z dnia 3 sierpnia 2010 r.). Postanowieniem z dnia 30 września 2010 r. (sygn. akt II FSK 443/10) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił ww. zażalenie skarżącego, akcentując jednocześnie, że "okoliczności, na które powołuje się skarżący (zajęcie komornicze i brak środków finansowych) mogą ewentualnie stanowić podstawę do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym (poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych)." W ramach złożonego w tej sprawie urzędowego formularza wniosku skarżący oświadczył, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną i córką. Ich wspólną własnością jest dom o pow. 124 m2 (objęty zajęciem komorniczym). Skarżący wskazał nadto, że posiada działkę budowlaną o pow. "0.900 m2" [?], która również jest obciążona hipoteką. W.S. zdeklarował, że dochód w jego gospodarstwie stanowi kwotę [...] zł brutto, przy czym dochód netto wynosi [...] zł. Skarżący oświadczył przy tym, że faktyczny dochód jego rodziny przedstawia się następująco: "W. S. – [...] zł, z czego [...] zł wynosi kredyt pozostałe [...] zł [przeznacza] na opłaty. [...] zł to zajęcie komornicze. 50.000 kredyt. Faktyczny dochód: I. S. – [...] zł. Kredyty [...] zł. Pozostaje kwota [...] zł /3 osoby/ miesiąc." Pismem z dnia [...] 2010 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez: 1) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; koszty ubezpieczenia; aktualny nakaz płatniczy podatku od nieruchomości itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało dodatkowo wskazać kto i w jakiej wysokości partycypuje w ponoszeniu rzeczonych opłat; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże opłat należy przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność, 2) przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich sześciu miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku, 3) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; zaświadczenia winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków (np. przelew bankowy, wypłata gotówką, inne) oraz adnotacje o zajęciach komorniczych; 4) przedłożenie kopii zeznania podatkowego za rok 2009 złożonego przez skarżącego oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym; 5) wykazanie tytułu prawnego do nieruchomości położonej w J. przy ul. [...]; 6) udokumentowanie deklarowanych we wniosku wszystkich obciążeń kredytowych (np. za pomocą układów ratalnych, zaświadczeń z banków); 7) udokumentowanie zajęć komorniczych, w tym z nieruchomości oraz z wynagrodzeń za pracę. W tych ramach należało wykazać wysokość pozostałych do spłaty obciążeń egzekucyjnych (np. za pomocą zaświadczenia od właściwego komornika); 8) wykazanie wysokości obciążeń finansowych związanych ze studiami córki (np. ksero potwierdzeń opłat z tytułu pobytu w akademiku, kopia biletów miesięcznych itp.). W wezwaniu referendarza sądowego zakreślono siedmiodniowy termin i pouczono skarżącego, iż niezastosowanie się do treści wezwania w wyznaczonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę istnienia przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Przesyłkę, zawierającą powyższe wezwanie, doręczono skarżącemu w dniu [...] 2010 r. W piśmie procesowym z dnia [...] 2010 r., nadanym w tym samym dniu, skarżący oświadczył, że na wykonanie ww. wezwania, z uwagi na datę jego odbioru, miał 3 dni. Stwierdził przy tym, że większości z wymaganych dokumentów nie może zgromadzić w wyznaczonym terminie. Z uwagi na ww. oświadczenie, zarządzeniem z dnia 8 listopada 2010 r., referendarz sądowy przedłużył skarżącemu z urzędu termin do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy o siedem dni. Odpis zarządzenia doręczono skarżącemu w dniu 29 listopada 2010 r. Jednocześnie poinformowano go, że Naczelny Sad Administracyjny, mocą postanowienia z dnia 30 września 2010 r. sygn. akt II FSK 443/10, rozpoznał jedynie zażalenie skarżącego na zarządzenie w przedmiocie wysokości wpisu sądowego od skargi w tej sprawie. Wyjaśniono dalej, że postępowanie z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, zainicjowane drukiem PPF, jest w toku. W konsekwencji wymagane dokumenty uzupełniające wniosek o przyznanie prawa pomocy, pomimo przedłużonego terminu, nie wpłynęły do Sądu do dnia dzisiejszego. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Intencją skarżącego jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (patrz pkt 4 druku PPF z dnia 3 sierpnia 2010 r.), co po myśli art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a., oznacza prawo pomocy w zakresie całkowitym. W myśl z kolei art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Przytoczona konkluzja znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika urzędu oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jedynym zaś kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Z kolei stosownie do art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wypada więc zaznaczyć, że skarżący został wezwany w trybie art. 255 P.p.s.a. do przesłania dokumentów lub podania stosownych informacji odnoszących się do jego sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej. W.S. nie wywiązał się z tego obowiązku i to pomimo tego, że termin do uzupełnienia wniosku został mu przedłużony. Tym samym skarżący uchylił się od obowiązków wynikających z art. 255 p.p.s.a., co stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Na gruncie orzecznictwa sądu administracyjnego II instancji należy wskazać, że strona, na której ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, uchylając się od przedstawienia określonych dokumentów i oświadczeń na wezwanie sądu administracyjnego, powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie dysponował materiałem dowodowym wystarczającym do uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 2010 r. sygn. akt II FZ 187/10, źródło: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, że przypadkach takich jak obecnie ma miejsce, wykluczona jest możliwość merytorycznego rozpoznania wniosku, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05, źródło: jak wyżej). W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.