I SA/Gl 772/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej, Sędziowie NSA Eugeniusz Christ, Przemysław Dumana (spr.), Protokolant Beata Kuziel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2008 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w C. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] zł. (słownie: [...] złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania; Postanowieniem z dnia [...], nr [...], działając na podstawie art. 124 § 1 i § 2, art. 127 § 3, art. 138 § 1 pkt 2, art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 roku, nr 98, poz. 1071 z późniejszymi zmianami) oraz art. 17 § 1, i § 1a, art. 18, art. 33 pkt 2 i 6 oraz art. 34 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 roku, nr 229, poz. 1954 ) – Dyrektor Izby Celnej w K., po rozpatrzeniu zażalenia A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w C. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...], nr [...] uznające za nieuzasadnione zarzuty wniesione przez podatnika pismem dnia 10 kwietnia 2007 roku (uzupełnione pismem z dnia 2 maja 2007 roku), uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej wypowiedzi wierzyciela odnośnie zarzutu nieistnienia obowiązku i przedstawił wypowiedź w zakresie zarzutu braku wymagalności obowiązku. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wierzyciel w pierwszej kolejności przypomniał dotychczasowy przebieg postępowania egzekucyjnego. W tych ramach wskazał, że w dniu 22 stycznia 2007 roku Dyrektor Izby Celnej w K., działając jako wierzyciel wystawił na zobowiązaną Spółkę A tytuł wykonawczy, nr [...] obejmujący zaległość w podatku akcyzowym za sierpień 2006 roku. Podstawą wystawienia powyższego tytułu wykonawczego była deklaracja dla podatku akcyzowego, nr [...] za sierpień 2006 roku. 23 stycznia 2007 roku w/w tytuł wykonawczy, po zaopatrzeniu go w klauzulę, został skierowany do egzekucji. Pismem z dnia 10 kwietnia 2007 roku, uzupełnionym pismem z dnia 2 maja 2007 roku, zobowiązana Spółka, powołując się na treść art. 33 pkt 2 i 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Działając na podstawie art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny (Dyrektor Izby Celnej w K.) przekazał wierzycielowi (Dyrektorowi Izby Celnej w K.) zarzuty Spółki, celem zajęcia stanowiska. Postanowieniem z dnia [...], nr [...] wierzyciel uznał za nieuzasadnione zarzuty zgłoszone na prowadzone postępowanie egzekucyjne w oparciu o tytuł wykonawczy z dnia 22 stycznia 2007 roku, nr [...]. Pismem z dnia 27 maja 2007 roku pełnomocnik Spółki złożył zażalenie na powyższe postanowienie wierzyciela. Postanowieniem z dnia [...], nr [...] Dyrektor Izby Celnej w K. uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej wypowiedzi wierzyciela odnośnie zarzutu nieistnienia obowiązku i wypowiedział się w zakresie zarzutu braku wymagalności obowiązku. Ustosunkowując się do zarzutów zażalenia organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1 – 7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym – także na podstawie art. 33 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym, że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1 – 5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Następnie wskazał, iż wierzyciel przedstawił swoje stanowisko w odniesieniu do zarzutu nieistnienia obowiązku (art. 33 pkt 1 ustawy egzekucyjnej), kiedy faktycznie zgłoszony zarzut dotyczył braku wymagalności obowiązku objętego egzekucją (art. 33 pkt 2 ustawy egzekucyjnej). Zobowiązana Spółka w żaden sposób i na żadnym etapie nie kwestionowała wymagalności obowiązku objętego egzekucją. Dlatego też Dyrektor Izby Celnej uchylił zaskarżone postanowienie w zakresie wypowiedzi wierzyciela odnośnie nieistnienia obowiązku i przedstawił swoje stanowisko odnośnie zgłoszonego zarzutu braku obowiązku objętego egzekucją, stwierdzając w tym zakresie, iż "samo złożenie wniosku o rozłożenie na raty w żaden sposób nie ma charakteru prejudycjalnego w kontekście prowadzonego postępowania egzekucyjnego i nie wpływa na wymagalność obowiązku objętego egzekucją". Z literalnego brzmienia art. 56 § 1 pkt 1 ustawy egzekucyjnej wynika bowiem, że dla przerwania toku postępowania egzekucyjnego koniecznym jest wydanie pozytywnego rozstrzygnięcia i rozłożenia należności na raty. Dlatego też, zdaniem wierzyciela, zarzut braku wymagalności obowiązku jest bezzasadny. Odnośnie zarzutu niedopuszczalności egzekucji i zastosowanego środka egzekucyjnego wierzyciel w pełni podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu z dnia [...]. W skardze na powyższe postanowienie, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pełnomocnik Spółki A wniósł o jego uchylenie w całości. W podstawie prawnej skargi pełnomocnik zarzucił : - naruszenie art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – poprzez niewłaściwe jego zastosowanie, gdyż przepisu tego nie należy stosować w sytuacji, gdy wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, - naruszenie art. 33 pkt 2 w związku z art. 56 § 1 pkt 1 ustawy egzekucyjnej – poprzez stwierdzenie, iż prowadzone postępowanie dotyczące rozłożenia zaległości podatkowej na raty nie jest przeszkodą do wszczęcia egzekucji administracyjnej, - art. 38 § 1 powołanej wyżej ustawy – poprzez jego błędną wykładnię "w postaci usprawiedliwiania błędnych działań organu". Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Celnej w K. wniósł o jej oddalenie. Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia art. 34 § 1 ustawy egzekucyjnej wskazał, iż tryb przewidziany w tym przepisie stosuje się w każdym przypadku, bowiem ustawodawca nie sformułował w tym zakresie żadnych wyjątków. Odnośnie pozostałych zarzutów podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga okazała się uzasadniona aczkolwiek nie z wszystkich powodów w niej wskazanych. Badając legalność zaskarżonego postanowienia w zakresie wyznaczonym przepisem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami) zwanej dalej ustawą p.p.s.a. Sąd stwierdza, że zostało ono wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z zaskarżonego postanowienia wynika bowiem, że rozstrzygając sprawę organ odwoławczy nie odniósł się do prawidłowości podjętego i zaskarżonego rozstrzygnięcia w sytuacji gdy wierzycielem i organem egzekucyjnym był w istocie ten sam podmiot w postaci Dyrektora Izby Celnej w K.. Przepis art. 1a pkt 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005 roku, nr 229, poz. 1954 z późniejszymi zmianami) wyjaśnia, że ilekroć w ustawie tej jest mowa o organie egzekucyjnym rozumie się przez to organ uprawniony do stosowania w całości lub w części określonych w ustawie środków służących prowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze prawnym (...). Zgodnie z treścią art. 34 § 1 ustawy egzekucyjnej zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1 – 7, 9 i 10 (...) organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1 – 5, wypowiedź wierzyciela, jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. W myśl art. 34 § 4 tej ustawy organ egzekucyjny po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, z tym że jeżeli wierzyciel uznał zarzuty za uzasadnione – o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Na postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów służy zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym zażalenie, które rozpatruje organ odwoławczy (art. 34 § 5 ustawy egzekucyjnej). Organami egzekucyjnymi są podmioty i jednostki wymienione w art. 19 i art. 20 ustawy egzekucyjnej. Nadzór nad egzekucją administracyjną sprawują organy wyższego stopnia w stosunku do organów właściwych do wykonywania tej egzekucji (art. 23 § 1 ustawy egzekucyjnej), które są jednocześnie organami odwoławczymi dla postanowień wydawanych przez nadzorowane organy egzekucyjne (art. 23 § 4 pkt 1) oraz organami sprawującymi kontrolę przestrzegania w toku czynności egzekucyjnych przepisów ustawy przez wierzycieli i nadzorowane organy egzekucyjne (art. 23 § 4 pkt 2). Stosownie do treści art. 19 § 5 ustawy egzekucyjnej dyrektor izby celnej jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, do których poboru zobowiązane są organy celne na podstawie odrębnych przepisów. Z kolei zgodnie z art. 34 § 2 ustawy egzekucyjnej na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela przysługuje zażalenie. Z treści art. 17 § 1 ustawy egzekucyjnej wynika, że rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia na które służy zażalenie, jeżeli niniejsza ustawa lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi. Natomiast przepis art. 18 tej ustawy stanowi, że w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednio zastosowanie przepisy k.p.a. o ile przepisy ustawy egzekucyjnej nie stanowią inaczej. Z uwagi na fakt, że postanowienia wydawane w postępowaniu egzekucyjnym mają charakter merytoryczny należy do nich odpowiednio stosować przepisy dotyczące decyzji wydawanych w postępowaniu administracyjnym ogólnym. Skoro zaś przepisy ustawy egzekucyjnej nie regulują również kwestii związanych z rozstrzygnięciami organu odwoławczego wydanymi na skutek rozpatrzenia zażalenia na postanowienie opisane w art. 17 § 1 tej ustawy to należy uznać, że w tym przypadku następuje to stosownie do treści art. 138 w związku z art. 144 kodeksu postępowania administracyjnego. W tej sytuacji organ odwoławczy na skutek zażalenia na postanowienie w sprawie zgłaszanych zarzutów wydanego na podstawie art. 34 § 4 ustawy egzekucyjnej, ponownie rozpoznaje i rozstrzyga sprawę co do jej istoty, nie wychodząc poza zakres rozpoznania organu egzekucyjnego. Kompetencje organu odwoławczego obejmują między innymi korygowanie wad prawnych postanowienia organu egzekucyjnego polegających na niewłaściwie zastosowanym przepisie prawa materialnego. Jest rzeczą oczywistą, że z użytego w art. 138 § 1 k.p.a. sformułowania "w tym zakresie" wynika, że organ odwoławczy nie może orzekać w innym zakresie, niż uczynił to przed nim organ pierwszoinstancyjny. W rozpatrywanej sprawie pozostaje bezsporne, że Dyrektor Izby Celnej w K., działając jako organ egzekucyjny, wszczął postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanej Spółki na podstawie tytułu wykonawczego, nr [...] obejmujący zaległość w podatku akcyzowym za sierpień 2006 roku. Zobowiązana Spółka, w oparciu o przepis art. 33 pkt 2 i 6 ustawy egzekucyjnej, wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny (Dyrektor Izby Celnej w K.) zwrócił się do wierzyciela (Dyrektor Izby Celnej w K.) o zajęcie stanowiska w zakresie powołanych wyżej zarzutów. Wierzyciel, postanowieniem z dnia [...], za nieuzasadnione uznał zarzuty zgłoszone na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Oceniając zasadność takiego postępowania Sąd stwierdza, że w sytuacji, gdy organem egzekucyjnym jest dyrektor izby celnej, wydanie odrębnego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela było bezprzedmiotowe, skoro ten sam organ był zarówno wierzycielem jak i organem egzekucyjnym. "Postępowanie i postanowienia z art. 34 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2002 roku, nr 110, poz. 968 z późniejszymi zmianami) są bezprzedmiotowe, gdy wierzyciel i organ egzekucyjny to ta sama jednostka organizacyjna (ten sam podmiot)" – patrz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2005 roku, sygn. akt FSK 2677/04, podobnie wyrok NSA z dnia 11 października 2005 roku, sygn. akt II FSK 609/05. W wypadku, gdy wierzyciel i organ egzekucyjny to jeden i ten sam podmiot, przeprowadzenie postępowania przewidzianego w art. 34 § 1 ustawy egzekucyjnej jest oczywiście bezprzedmiotowe, gdyż nie tylko nie chroni uprawnień zobowiązanego ale narusza nadto interesy wierzyciela, prowadząc do oczywistego przedłużenia czasu trwania postępowania egzekucyjnego (wyrok NSA z dnia 7 czerwca 2006 roku, sygn. akt II FSK 775/05 ). W uchwale z dnia 25 czerwca 2007 roku, sygn. akt I FPS 4/06, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "wydanie postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, o których mowa w art. 34 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.), w przypadku gdy wierzycielem jest Skarb Państwa, reprezentowany przez kierownika statio fisci – naczelnika urzędu skarbowego, który jednocześnie jest organem egzekucyjnym, należy uznać za bezprzedmiotowe". Tym samym uzasadniony wydaje się być pogląd, że obowiązek wydania postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela będącego jednocześnie organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania środków egzekucyjnych w ograniczonym zakresie występuje tylko wówczas, gdy egzekucje prowadzi inny niż wierzyciel podmiot. Trudno bowiem uznać za celowe zwracanie się organu egzekucyjnego "do samego siebie" o zajęcie stanowiska w sprawie zgłoszonych zarzutów, skoro ich rozpoznanie i wydanie w tym przedmiocie postanowienia należy do kompetencji organu egzekucyjnego będącego wierzycielem. Skoro zaś wydanie postanowienia, o którym mowa w art. 34 § 1 ustawy egzekucyjnej, jest obligatoryjne tylko wówczas, gdy wierzyciel nie jest jednocześnie organem egzekucyjnym prowadzącym dane postępowanie to tym samym dyrektor izby celnej łączący te dwie funkcje mógł orzekać tylko w sprawie zgłoszonych zarzutów bez wydawania odrębnego postanowienia w sprawie swojego stanowiska jako wierzyciela. Nie był więc związany swoim własnym stanowiskiem a przez to nie mógł również uzależniać rozstrzygnięcia o zgłoszonych zarzutach od treści bezprzedmiotowego postanowienia, wcześniej przez siebie wydanego. Rozpoznając sprawę ponownie organ egzekucyjny oceni zasadność wydania postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela będącego jednocześnie organem egzekucyjnym, a następnie zbada zarzuty zobowiązanego i dokona ich analizy w świetle znajdujących zastosowanie w ustalonym stanie faktycznym sprawy przepisów prawa. Dopiero merytoryczne rozstrzygnięcie o zarzutach przeciwegzekucyjnych przez organ egzekucyjny pozwoli Sądowi na ocenę legalności wydanego postanowienia. Dlatego też Sąd nie rozstrzygał o zasadności podniesionych w skardze zarzutów naruszenia prawa materialnego. Ze względu na powyższe Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami) orzekł jak w sentencji wyroku.