I SA/Gl 776/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), Sędzia NSA Przemysław Dumana, Sędzia WSA Teresa Randak, Protokolant Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2012r. sprawy ze skargi A. S. i M. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...]r. nr [...] o odmowie zwolnienia z egzekucji administracyjnej nieruchomości położonej w miejscowości K. opisanej w księdze wieczystej nr [...], zajętej w ½ zawiadomieniem z 18 listopada 2010 r. nr [...] o zajęciu nieruchomości i wezwaniu do zapłaty długu. W podstawie prawnej tego rozstrzygnięcia wskazano art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 18 i art. 13 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.), zwanej dalej także ustawą egzekucyjną. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano na wstępie, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w C. w ramach egzekucji z nieruchomości prowadzonej na podstawie własnych tytułów wykonawczych, wystawionych na zaległości M. S. wszczął przeciwko zobowiązanemu egzekucję z ½ jego nieruchomości. Następnie podano, że w dniu 18 października 2010 r. wpłynął do [...] Urzędu Skarbowego w C. podpisany przez A. S. wniosek o umorzenie w całości wspólnych zaległości podatkowych wynoszących łącznie z odsetkami [...] zł. Zawiadomieniem z 18 listopada 2010 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. dokonał zajęcia należącego do M. S. udziału (½ części) w nieruchomości położonej w miejscowości K., wzywając zobowiązanego do zapłaty długu. Działająca w imieniu męża A. S., zwróciła się pismem z 6 grudnia 2010 r. do [...] Urzędu Skarbowego w C. o anulowanie zajęcia nieruchomości. Kwalifikując pismo jako wniosek o zwolnienie tej części nieruchomości spod zajęcia, Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w C. postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] odmówił prośbie strony. Zażalenie na to postanowienie zawarte w piśmie z dnia 24 stycznia 2011 r. zostało uwzględnione przez Dyrektora Izby Skarbowej w K., który postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] uchylił je i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi. Kolejnym postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w C. odmówił zobowiązanemu zwolnienia z egzekucji ½ wspomnianej wyżej nieruchomości, gdyż strona nie zrealizowała w tej sprawie przesłanek z art. 13 ustawy egzekucyjnej. W zażaleniu na to postanowienie wniesiono "o zobligowanie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego do wydania racjonalnej decyzji w sprawie, względnie uznanie się przez Dyrektora Izby Skarbowej w K. za właściwego do wydania decyzji, tj. umorzenia należności na podstawie art. 55 i 56 .2 poz. 1240 Dz.U. nr 157 ustawy wydanej przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej". Strona podkreśliła, że po pierwsze wniosek został złożony i ponad potrzebę umotywowany, a także przesłano do Urzędu Skarbowego wypełnione formularze dotyczące sprawy, po drugie – we wniosku wystarczająco zostało udokumentowane, że istnieje ważny interes zobowiązanych, głównie w aspekcie społecznego jego widzenia, a po trzecie - w treści postanowienia z dnia [...] r. został ściśle określony termin wydania decyzji. Rozważania prawne organ rozpoczął od stwierdzenia, że kwestię zwolnienia zajętego składnika majątkowego spod egzekucji reguluje art. 13 § 1 ustawy egzekucyjnej stanowiący, że organ egzekucyjny na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela. Warunek ten ma jednak odniesienie wyłącznie do sytuacji, gdy wierzyciel nie jest jednocześnie organem egzekucyjnym. W niniejszej sprawie Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w C. jest jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym, a zatem (zgodnie z powszechnie obowiązującym orzecznictwem sądowym) uzyskanie jego stanowiska (zawartego w odrębnie wydanym postanowieniu) w sprawie zwolnienia z egzekucji części nieruchomości należącej do M. S. byłoby zbędne. Następnie organ II instancji podał, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w C. w zaskarżonym postanowieniu umotywował przyczyny negatywnego załatwienia wniosku o zwolnienie nieruchomości spod zajęcia i wskazał na brak dobrowolnych wpłat na poczet zaległości podatkowych oraz nieujawnienie innego majątku rokującego wyegzekwowanie tych należności. Aprobując przedstawioną powyżej argumentację organu I instancji Dyrektor Izby Skarbowej w K. podkreślił, że A. S. nie wskazała żadnej alternatywy dla wnioskowanego zwolnienia nieruchomości spod zajęcia. Zdaniem organu II instancji A. S. w swoich wnioskach utożsamiła postępowanie podatkowe związane z podaniami o umorzenie zaległości poddanej egzekucji administracyjnej z postępowaniem egzekucyjnym zmierzającym do przymusowego odzyskania tych należności podatkowych Skarbu Państwa. Są to jednakże całkiem odrębne postępowania i toczą się one w oparciu o różne regulacje – sprawa o umorzenie na podstawie Ordynacji podatkowej, a postępowanie egzekucyjne, podczas którego zajęto sporną nieruchomość (w toku którego wydaje się wyłącznie postanowienia) - na podstawie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W dalszych wywodach zaskarżonego postanowienia podano, że w ramach postępowania podatkowego wydano decyzję o odmowie umorzenia zaległości podatkowych M. S., a zatem rezygnacja z dochodzenia tych wymagalnych zobowiązań podatkowych w postępowaniu egzekucyjnym, skierowanym obecnie do udziału zobowiązanego w nieruchomości, byłaby bezpodstawna. Nadto - jak słusznie zauważył Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w C. – zwolnienie przedmiotowej nieruchomości spod egzekucji, bez równoczesnego zabezpieczenia dochodzonych w ten sposób roszczeń na innym majątku byłoby działaniem nieracjonalnym, narażającym Skarb Państwa na straty. W konkluzji Dyrektor Izby Skarbowej w K. stwierdził, iż wobec przytoczonej argumentacji, zwolnienie z egzekucji jedynego wartościowego składnika majątkowego M. S., argumentowane subiektywnym interesem zobowiązanego, nie znajduje żadnego uzasadnienia. W skardze na powyższe postanowienie, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, A. i M. S. wskazali na "zasłanianie się" art. 13 § 1 ustawy egzekucyjnej, by negatywnie rozpatrzyć ich wniosek z dnia 18 października 2010 r. o umorzenie należności względem Skarbu Państwa oraz na "zasłanianie" się zawartym w zaskarżonym postanowieniu stwierdzeniem, że zwolnienie opisanej ułamkowej części nieruchomości bez równoczesnego zabezpieczenia dochodzonych w ten sposób roszczeń na innym majątku byłoby nieracjonalnym działaniem, narażającym Skarb Państwa na straty. W dalszych wywodach skargi skarżący wskazali, że dopóki ich sprawę "pilotowały" pracownice organu I instancji: J. K. i W. B. z korespondencji wynikała dla nich pewna nadzieja, że decyzja (nie było mowy o żadnych postanowieniach) będzie pozytywna, choć terminy jej wydania były wciąż przesuwane. Gdy sprawę przejął p. J., to również nie wyjaśnił skarżącym różnic pomiędzy postępowaniem podatkowym a postępowaniem egzekucyjnym (co zresztą nie powinno mieć, zdaniem skarżących, żadnego znaczenia w ich sprawie). Skoro sam pracownik organu nie przywiązywał wagi to tych odrębności, to znaczy, że są one nieistotne i nie powinny być podstawą wydania zaskarżonego postanowienia. Następnie skarżący ponownie wskazali, że art. 13 § 1 ustawy egzekucyjnej to swoista "zasłona dymna", którą stosuje organ nie uwzględniając wniosku strony z 18 października 2010 r. i w oparciu o "jakieś przesłanki" decyduje o wysłaniu na bruk rodziny z [...]-letnim synem. Kontynuując skarżący podnieśli, że pracownicy organów obu instancji zignorowali art. 77 § 2 Konstytucji RP, który stanowi, że ustawa nie może zamykać możliwości dochodzenia słusznych praw. Zwrócili także uwagę na ustawę zawartą w Dz.U. nr 157, poz. 1240 z dnia 29 sierpnia 2009 r., która w art. 55 i art. 56 § 2, wręcz nakazuje umarzać długi. Pokreślili, swój ważny interes w aspekcie społecznego widzenia, który należy rozpatrywać z uwzględnieniem Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (art. 1 – ochrona własności). Dalej skarżący oprotestowali żądanie od nich – znajdujących się w tragicznej, znanej organom podatkowym, sytuacji finansowej - dobrowolnych wpłat oraz wskazania innego majątku. Zanegowali także twierdzenie, że umorzenie naraziłoby Skarb Państwa na straty, skoro na skutek działania organów państwowych za bezcen wyprzedano na licytacji ich samochody, pozbawiając Skarb Państwa podatków z działalności transportowej, której skarżący zmuszeni są zaprzestać. W konkluzji skargi zarzucono organom podatkowym bezduszność i niekompetencję, gdyż ignorując ważny interes strony i interes społeczny nie skorzystały z prawa, jakie daje art. 154 § 1 k.p.a. Wobec powyższego skarżący wnieśli o "wydanie jedynie zasadnego, korzystnego dla nich wyroku" oraz zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia 21 listopada 2011 r. pełnomocnik z urzędu podtrzymał stanowisko procesowe skarżących i wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. podtrzymał argumentację przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. Podkreślono, że skarżący nie podali okoliczności wyczerpujących przesłankę ważnego interesu w rozumieniu art. 13 § 1 ustawy egzekucyjnej. Zdaniem organu II instancji nie mieści się w tej kategorii argument trudnej sytuacji finansowej, gdyż zaległości skarżącego sięgają aż 2002 r. Uchylanie się od dobrowolnego regulowania zobowiązań podatkowych skutkować musi z nakazu art. 6 § 1 ustawy egzekucyjnej przymusowym ich dochodzeniem przez zastosowanie środków egzekucyjnych wymienionych w art. 1 a pkt 12 lit. a ustawy egzekucyjnej, którym jest też egzekucja z nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 cyt. ustawy). Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja/postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji/postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.Dz. U. z 2012 r., poz. 270). Kontrolując zaskarżone postanowienie według wskazanych powyżej kryteriów Sąd stwierdził, że nie narusza ono prawa, a zatem skarga nie podlega uwzględnieniu. Poddanym kontroli Sądu w niniejszej sprawie postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] r. o odmowie zwolnienia z zajęcia udziału w nieruchomości położonej w K.. Podstawę prawną tego rozstrzygnięcia stanowił art. 13 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.), zgodnie z którym organ egzekucyjny na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela. Przytoczona regulacja wskazuje, iż omawiane rozstrzygnięcie oparte jest na uznaniu administracyjnym (ustawodawca nie nakazał właściwemu organowi uwzględnić w określonych okolicznościach wniosku, a jedynie stwierdził, że organ ten "może" się do niego przychylić). Podkreślić jednakże trzeba, iż rozważanie zasadności wniosku, a więc istnienia ważnego interesu podmiotu wnioskującego o zwolnienie danego składnika majątku spod egzekucji może nastąpić dopiero wtedy, gdy wyraził na to zgodę wierzyciel. "Zważywszy na samą istotę postępowania egzekucyjnego, którego ustawowym celem jest doprowadzenie do wykonania lub zabezpieczenia wykonania obowiązków ciążących na zobowiązanych, w sytuacji, gdy zwolnienie spod egzekucji części majątku zobowiązanego może utrudnić egzekucję lub spowodować jej bezskuteczność, istnienie warunku zgody wierzyciela na takie wyłączenie wydaje się oczywiste i w pełni uzasadnione" (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 27 marca 2007, sygn. akt I SA/Gl 1751/05). W niniejszej sprawie ze względu na tożsamość organu egzekucyjnego i wierzyciela odniesienie się wierzyciela do wniosku zobowiązanego w odrębnym postanowieniu byłoby zbędne (na co wskazano m.in. w uchwale NSA z dnia 25 czerwca 2007 r., sygn. akt I FPS 4/06). Wobec powyższego Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w C. w postanowieniu z dnia [...]r. zawarł negatywne stanowisko wierzyciela wobec żądania zwolnienia spod egzekucji udziału w nieruchomości. Podniósł bowiem, że zobowiązany nie dokonywał ani nie dokonuje jakichkolwiek dobrowolnych wpłat na poczet należnych zaległości podatkowych i podkreślił, że nie ujawniono jakichkolwiek innych praw majątkowych oraz majątku ruchomego, do których organ egzekucyjny mógłby skierować egzekucję. Nie sposób zatem zarzucić mu, że niedostatecznie umotywował swoje stanowisko. Odnosząc się do argumentacji skargi zaakcentować w tym miejscu trzeba, iż postępowanie inicjowane wnioskiem podatnika o umorzenie zaległości podatkowych jest postępowaniem całkowicie odrębnym od postępowania wszczynanego na wniosek zobowiązanego domagającego się zwolnienia jakiegoś składnika majątku spod egzekucji. Obie odrębne procedury (pierwsza tocząca się w oparciu o przepisy Ordynacji podatkowej i druga prowadzona na podstawie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) łączy jedynie przesłanka "ważnego interesu" wnioskodawcy, co jednak nie upoważnia strony do skutecznego negowania działań i rozstrzygnięć organu podatkowego związanych z umorzeniem zaległości podatkowych w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem o zwolnienie nieruchomości spod egzekucji. Tym samym argumentacja skargi, w której wskazuje się na przebieg postępowania dotyczącego umorzenia należności podatkowych oraz sugeruje, że tragiczna sytuacja zobowiązanego i jego najbliższych uzasadnia zaniechanie żądania od skarżących spłaty ich zobowiązań podatkowych nie może mieć znaczenia w sprawie dotyczącej odmowy zwolnienia nieruchomości spod egzekucji. Nawiązując do treści skargi nadmienić należy, że art. 1 a pkt 12 lit. a ustawy egzekucyjnej dopuszcza prowadzenie egzekucji z nieruchomości, a zatem zajęcie nieruchomości dokonane w prawidłowo prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie może być rozpatrywane w kontekście naruszenia Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Równie bezpodstawnie powołują się skarżący na ustawę z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. nr 157, poz., 1240 ze zm.), której art. 55 przewiduje możliwość (a nie jak twierdzą skarżący przymus) umarzania cywilnoprawnych (a więc innych niż publicznoprawne, w tym podatkowe) należności pieniężnych przypadających organom administracji rządowej, państwowym jednostkom budżetowym i państwowym funduszom celowym. Nie sposób również zasadnie twierdzić, że w niniejszej sprawie mógł zostać zastosowany wskazywany przez skarżących art. 154 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), który stanowi, że decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Reasumując stwierdzić należy, iż skoro zobowiązany nie uzyskał w niniejszej sprawie zgody wierzyciela na zwolnienie spod egzekucji udziału we własności nieruchomości, to jego wniosek złożony na podstawie art. 13 § 1 ustawy egzekucyjnej nie mógł zostać (bez względu na ważny interes zobowiązanego czy też brak spełnienia tej przesłanki) uwzględniony. Wykazana powyżej legalność zaskarżonego postanowienia nakazuje oddalić skargę na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.