I SA/Gl 782/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi J.Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej – rozłożenia na raty zaległości podatkowej wskutek wniosku J.Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Prawomocnym zarządzeniem z dnia 11 grudnia 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pozostawił bez rozpoznania wniosek J.Z. o przyznanie prawa pomocy. Podkreślono wówczas, iż pomimo wezwania referendarza, wniosek ten nie został złożony w formie wymaganej stosownymi przepisami. W konsekwencji, zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącego Wydziału I WSA w Gliwicach wezwano skarżącego do rąk jego pełnomocnika (adw. P.U.) do uiszczenia należnego w tej sprawie wpisu sądowego od skargi. W otwartym terminie dla dopełnienia tej czynności, pismem z dnia 8 lutego 2010 r. skierowanym do akt tej sprawy, o czym świadczy przywołana w nim sygnatura, adw. P.U. zwrócił się do Sądu z wnioskiem "o zwolnienie skarżącej od ponoszenia wpisu sądowego od skargi w całości". Do pisma dołączono oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania (druk stosowany przed sądami powszechnymi; wskazany we właściwym rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości wydanym w oparciu o delegację zawartą w art. 9 pkt 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych ). Jako "osobę składającą wniosek" wskazano tam M.N. Pismem z dnia 16 lutego 2010 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na druku urzędowego formularza PPF, w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku z dnia 8 lutego 2010 r. bez rozpoznania. Wezwanie referendarza wraz ze stosownym drukiem – przesłane na adres pełnomocnika - doręczono adresatowi w dniu 22 lutego 2010 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki zamieszczonego w aktach sprawy. W dniu 1 marca 2010 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) wpłynęło pismo procesowe pełnomocnika J.Z., przy którym w nawiązaniu do wniosku "o zwolnienie od opłat sądowych od skargi w całości" oraz w związku z wezwaniem z dnia 16 lutego 2010 r., nadesłano druk PPF sygnowany przez J.Z.. W motywach wniosku skarżący odnotował, że z uwagi na aktualną sytuację finansową prowadzonej przez niego działalności gospodarczej oraz ciążące na nim zobowiązania, w tym podatkowe nie będzie w stanie pokryć opłaty sądowej od skargi. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że w gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną i dwójką synów. Skarżący posiada nieruchomości o pow. 4 ha związane z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. J.Z. podkreślił dalej, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, i że w jego małżeństwie zniesiona została wspólność majątkowa. Na skutek analizy zgromadzonych w tej sprawie dokumentów, pismem z dnia 5 marca 2010 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, woda, energia elektryczna, telefon; koszty ubezpieczenia, podatku od nieruchomości, inne) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało nadto wskazać kto i w jakiej wysokości partycypuje w ponoszeniu tych kosztów; nadesłanie wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącego i pozostałych osób będących w gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz firmowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (w tym w szczególności posiadanych w A, B i C); nadesłanie kopii dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej w 2009 r. (bilans i rachunek zysków i strat) oraz w okresie od stycznia do lutego 2010 r. (np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), deklaracji VAT, raportów kasowych; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; nadesłanie kserokopii zeznania podatkowego na potrzebę podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2008 (ten punkt wezwania dotyczy wnioskującego i pozostałych osób będących w gospodarstwie domowym) oraz za rok 2009 (jeśli zostały sporządzone); nadesłanie aktualnego zaświadczenia właściwych organów wymieniającego wszystkie osoby zameldowane w budynku przy ul. [...] w T.; wykazanie obciążeń kredytowych (np. za pomocą kopii układów ratalnych), nadesłanie kopii tytułów prawnych do następujących nieruchomości: gruntu o pow. 4 ha, gruntu położonego w T. przy ul. [...] oraz nieruchomości położonej w T. przy ul. [...]. W tych ramach należało wykazać ewentualne hipoteki oraz oszacować wartość tych nieruchomości. Opisane wyżej wezwanie, przesłane na adres pełnomocnika skarżącego, doręczono skutecznie w dniu 11 marca 2010 r. W piśmie referendarza zawarto nadto pouczenie, iż niezastosowanie się do wezwania w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a. Do dnia dzisiejszego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został uzupełniony. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Intencją wnioskującego jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (vide pkt 4 druku PPF). Rozstrzygnięcie wniosku sprowadzało się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego, co oznacza ni mniej ni więcej, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Wypada nadto podkreślić, że art. 255 P.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez Sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). Trzeba jeszcze w tym miejscu zaakcentować, że zgodnie z art. 255 P.p.s.a., "jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a. [druk PPF – ref.], okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego." Przyszło zatem stwierdzić, że skarżący nie uczynił zadość obowiązkowi współpracy z Sądem, ponieważ w ogóle nie zareagował na wezwanie do uzupełniania danych zawartych we wniosku. Fakt ten uniemożliwia weryfikację jego oświadczeń, co więcej może wzmocnić wątpliwości co do ich wiarygodności, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Trzeba w tym miejscu wskazać, że wyjaśnienia w tej sprawie wymagała przede wszystkim kwestia dochodów skarżącego oraz innych osób w jego gospodarstwie domowym, w tym żony. Wszak w druku PPF z dnia 1 marca 2010 r. skarżący dokonał skreślenia rubryki odnoszącej się do dochodów wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (wypada tutaj zaakcentować, że w toku badania wniosku co do wymogów formalnych uznano, że taki sposób jego wypełnienia uniemożliwia mu nadanie dalszego biegu, jednakże w ramach rozpoznania wniosku pod względem merytorycznym przyjęto, że skarżący wyraził w ten sposób oświadczenie woli, wskazując, że w jego gospodarstwie domowym nikt nie osiąga dochodów). Tymczasem w oświadczeniu M.N. o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania z dnia 8 lutego 2010 r. odnotowano, że żona skarżącego uzyskuje dochód w kwocie 4000 zł (tj. 12,5 % wartości wpisu sądowego od skargi w tej sprawie). Bez znaczenia pozostaje tutaj deklaracja skarżącego, iż w jego małżeństwie wyłączono wspólność majątkową, gdyż zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, małżonkowie są obowiązani między innymi do wzajemnej pomocy, nie wyłączając z niej partycypacji w niezbędnych kosztach sądowych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego obowiązek ten istnieje niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ.: ONSA i WSA 1/2005). W innym ze swoich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny odnotował, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków (por. postanowienie z dnia 30 września 2008 r. sygn. akt I FZ 389/08, źródło: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia wymaga, że opisany wyżej mankament dowodowy nie jest jedynym w tej sprawie, wszak wezwanie referendarza sądowego z dnia 5 marca 2010 r. zawierało siedem odrębnych punktów. Każdy z nich dotyczył odrębnego zagadnienia orbitującego jednakże wokół ogólnie pojmowanej sytuacji finansowej wnioskodawcy. Akcentowana wyżej bierność procesowa skarżącego oraz ujawnione sprzeczności nie pozwalają uwzględnić wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. I OZ 842/05). W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.