I SA/Gl 80/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. Ś. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania z wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, H. Ś. w dniu 13 lutego 2015 r. złożył do Sądu pismo procesowe, w treści którego między innymi zażądał zwolnienia od kosztów sądowych. Następnie, to jest w dniu 27 lutego 2015 r. skarżący złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym potwierdził zakres swojego żądania. W treści tego formularza określił, że gospodaruje samotnie i nie posiada żadnych nieruchomości ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. Zadeklarował przy tym, że pobiera rentę, jednak nie podał jej wysokości. Z kolei w rubryce dotyczącej posiadanych zasobów pieniężnych umieścił nieczytelny zapis. Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku były niewystarczające do oceny sytuacji materialnej skarżącego, wezwaniem z dnia 5 marca 2015 r. zwrócono się do niego o ich uzupełnienie, poprzez: 1. nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącym; 2. udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez ewentualne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym. Wskazano, iż należy w tym celu nadesłać potwierdzenie wypłaty renty za ostatni miesiąc, kopię decyzji ustalającej jej wysokość albo zaświadczenie organu rentowego o wysokości tego świadczenia do wypłaty za ostatni miesiąc oraz ewentualnie zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; 3. przedłożenie kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2014 (lub rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy) złożonych przez skarżącego oraz inne ewentualne osoby pozostające z nim gospodarstwie domowym, a jeżeli zeznania te nie zostały jeszcze złożone - za rok 2013; 4. przedstawienie wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez ewentualne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Wskazano przy tym, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy nadesłać potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz o sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy; 5. wskazanie przyczyn, dla których we wniosku pominięto należące do skarżącego budynki, wspomniane np. w uzasadnieniu postanowienia tutejszego Sądu z dnia 7 marca 2005 r., sygn. akt I SA/Gl 1581/04. Podkreślono, że wyjaśnienia w tym zakresie powinny być odpowiednio udokumentowane także w razie zbycia tego majątku - wówczas należy przedłożyć np. kopię umowy sprzedaży i wskazać sposób, w jaki wykorzystano środki uzyskane od nabywcy; 6. przedstawienie kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz leczeniem i zakupem leków, a także dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie; 7. sprecyzowanie kwoty posiadanych zasobów pieniężnych. Wskazano bowiem, że w rubryce nr 7.2.2. nadesłanego formularza "PPF", poświęconej tej kwestii zamieszczone zostało nieczytelne sformułowanie. W wyznaczonym siedmiodniowym terminie skarżący nie udzielił informacji, o które się do niego zwrócono ani nie przedstawił żadnych wymienionych w powyższym wezwaniu dokumentów. Zamiast tego, odpowiadając na wezwanie nadesłał pismo pełne inwektyw, wulgaryzmów i obraźliwych sformułowań (karta nr 19 akt sprawy), wyrażając oburzenie tym, iż wezwanie podaje w wątpliwość prawdziwość jego oświadczeń. Równocześnie zwrócił uwagę, że w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1023/14 złożył wniosek o wyłączenie Sądu. W związku z tym ostatnim spostrzeżeniem oraz ze względu na wystosowane w tamtej sprawie wezwanie dotyczące zakresu złożonego w niej wniosku o wyłączenie sędziów i referendarzy sądowych, rozpoznanie niniejszego wniosku o przyznanie prawa pomocy odłożono do czasu wyjaśnienia tej kwestii. Zarządzeniem z dnia 7 kwietnia 2015 r. wydanym w zakresie wspomnianej sprawy o sygn. akt I SA/Gl 1023/14 uznano, że skarżący nie złożył wniosku o wyłączenie wszystkich sędziów i referendarzy sądowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (k. 91 akt tamtej sprawy). W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku skarżącego godzi się przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do jej brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli po myśli art. 245 §3 cytowanej regulacji, mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy, powinna zatem udowodnić istnienie przesłanki warunkującej uwzględnienie jej żądania, przedstawiając - z własnej inicjatywy lub na wezwanie - stosowną dokumentację źródłową. Minimum staranności, jaką powinna się ona wykazać, sprowadza się zaś do dokładnego wykonania wezwania o uzupełnienie danych zawartych we wniosku. Tymczasem skarżący w ogóle takiego wezwania nie wykonał, nie nadsyłając żadnego z wymienionych w nim dokumentów i nie składając oświadczeń mogących wyjaśnić wskazane w nim okoliczności. Nie można zaś przyjąć, że nie zrozumiał, czego się od niego oczekuje, skoro przejawił swoje oburzenie związane z tym, iż nie poprzestano na uwzględnieniu jego oświadczeń, lecz wezwano go do ich udokumentowania. Nadto zakwestionował prawidłowość i potrzebę tego wezwania. Warto podkreślić, że uczynił to w sposób nie odpowiadający minimalnym nawet standardom korespondencji procesowej, o charakterze urzędowym, zawierając w swojej odpowiedzi szereg wulgaryzmów i zwrotów obraźliwych. Nie można się przy tym zgodzić z zarzutami wnioskodawcy podważającymi potrzebę wezwania. Niepodobna też twierdzić, że wezwanie to było bezprawne, wkraczało w kwestie objęte tajemnicą czy naruszało dobra osobiste wnioskodawcy, poddając jego oświadczenia w wątpliwość. Miało ono bowiem swoją podstawę prawną w art. 255 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który został przecież przywołany w wezwaniu. Stosownie do treści tego unormowania, wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku wystosowuje do wnioskującego wtedy, gdy jego oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości, i rodzi ono po jego stronie obowiązek w postaci złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych. Wezwanie jest więc przewidzianym prawem instrumentem służącym ustaleniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Z kolei jego niewykonanie nie usuwa mankamentów wniosku, uniemożliwiając weryfikację zawartych nim twierdzeń poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. W niniejszej sprawie weryfikacja taka była niezbędna, zwłaszcza że oświadczenia składane przez H. Ś. różnią się od ustaleń poczynionych w innych sprawach zarejestrowanych w tutejszym Sądzie pod sygn. akt I SA/Gl 1581/04 i I SA/Gl 1582/04, gdzie również ubiegał się o przyznanie prawa pomocy. Ustalono tam mianowicie, że był on właścicielem dwóch budynków: mieszkalnego i gospodarczego oraz pozostawał we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, dysponującą swoim dochodem. Brak jakichkolwiek dokumentów źródłowych uniemożliwia ustalenie sytuacji skarżącego w jakimkolwiek aspekcie. Nie można wszak stwierdzić, z kim tworzy on gospodarstwo domowe, jakie są dochody i wydatki tego gospodarstwa ani też, jaki jest stan jego majątku nieruchomego. Niewykonanie wezwania referendarza sądowego nie pozwala więc uwzględnić wniosku, pozostawiając bez odpowiedzi wszystkie pytania, które postawiono w wezwaniu. Trzeba bowiem podkreślić, że uchylenie się strony od wykonania nałożonego na nią w toku postępowania obowiązku polegającego na złożeniu dodatkowych oświadczeń dotyczących jej sytuacji materialnej wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). W konsekwencji stwierdzić przyjdzie, że strona nie wykazała w sposób dostatecznie wiarygodny, aby nie była w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w swym koniecznym utrzymaniu, a tym samym wymóg, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. nie został w sprawie zachowany. Mając na względzie powyższe postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie tego przepisu w związku z art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a.