I SA/Gl 804/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 5 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi J. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej wskutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu 1 sierpnia 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy dla J. P. W tych ramach zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych (patrz pkt 4 druku PPF). W motywach wniosku odnotował, że pozostaje bez pracy i prawa do zasiłku. Skarżący odnotował, iż Urząd Miasta w P. żąda obecnie od wnioskodawcy "zapłaty za rzekomy wywóz śmieci naliczony od członków rodziny mieszkających od 10 lat za granicą! Żądanie to stawia wnioskodawcę w dramatycznej sytuacji materialnej." J.P. podniósł dalej, że mimo zdiagnozowanej choroby nie może podjąć leczenia z uwagi na brak środków. W tej sytuacji konieczność poniesienia wpisu od skargi może się wiązać – zdaniem wnioskodawcy – z rezygnacją z konstytucyjnego prawa do rozstrzygnięcia sporu przed niezawisłym sądem. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca nie posiada jakiegokolwiek majątku. Gospodarstwo domowe prowadzi samotnie. J. P. nie osiąga dochodów. W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dokumentacji źródłowej zgromadzonej w aktach sprawy o sygn. akt I SA/Gl 347-349/10 i I SA/Gl 990/10 (J. P. występował w tych sprawach o przyznanie prawa pomocy), pismem z dnia 7 sierpnia 2012 r., zobowiązano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) nadesłanie zaświadczenia wymieniającego z imienia i nazwiska wszystkie osoby zameldowane w nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] oraz złożenie oświadczenia o wzajemnych relacjach tych osób; zaświadczenie to nie jest natomiast wymagane, jeśli osobowy stan zameldowania, wynikający z zaświadczenia z dnia [...] r. (sygn. akt I SA/Gl 990/10), nie uległ zmianie (wówczas wymieniono tam następujące osoby: J.P., I.T. K., D. A.P.); 2) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; koszty ubezpieczenia; aktualny nakaz płatniczy podatku od nieruchomości; kopie umów dokumentujących kredyty konsumpcyjne, itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało dodatkowo wskazać kto i w jakiej wysokości partycypuje w ponoszeniu rzeczonych opłat; dodatkowo należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; w tych ramach należało nadto wydatki związane z zakupem wsadu węglowego (ekogroszku); 3) nadesłanie odpisu tytułu prawnego, na podstawie którego skarżący wyzbył się składników majątkowych zdeklarowanych w druku PPF sygnowanym przez niego w dniu 29 września 2010 r. (sygn. akt I SA/Gl 990/10), tj.: domu o pow. 70 m2, nieruchomości rolnej o pow. 970 m2 oraz innych nieruchomości o łącznej pow. 1977 m2; tytułem wyjaśnienia zwrócono uwagę, że w rubrykach 7.1. druku z dnia 1 sierpnia 2012 r. skarżący zeznał, że nie posiada ww. składników majątkowych; 4) wskazanie źródła finansowania całości/części kosztów utrzymania gospodarstwa domowego, w tym: żywności, środków czystości, odzieży itp.; 5) wykazanie wysokości dochodów wszystkich osób zamieszkałych/zameldowanych w nieruchomości położonej w P. przy ul. [...]; stosowne zaświadczenia zakładów pracy winny obejmować okres ostatnich sześciu miesięcy, jak również adnotacje o sposobie wypłaty świadczeń (wypłata gotówkowa, przelew bankowy, inne); 6) złożenie wyjaśnień, z których wynikałoby, czy skarżący posiada w chwili obecnej status osoby bezrobotnej. Wyjaśnienia te winny być wsparte zaświadczeniem właściwego urzędu pracy; 7) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby pozostające (zameldowane/zamieszkałe) w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych oraz gospodarczych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich sześciu miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich po październiku 2010 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; w tych ramach należy uwzględnić m.in. rachunek nr [...] (w A Bank Polska S.A.); 8) nadesłanie odpisów zeznań podatkowych na potrzebę podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2010-2011 (ten punkt wezwania dotyczy wszystkich osób zameldowanych/zamieszkałych w nieruchomości wskazanej w pkt 1 wezwania; 9) złożenie wyjaśnień dotyczących podmiotu gospodarczego B S.C. Przedsiębiorstwo Wielobranżowe J. P. i I. K. Wyjaśnienia te winny być wsparte stosownymi dokumentami informującymi m.in. o tym, czy Spółka zawiesiła bądź zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej oraz czy w dalszym ciągu jest obsługiwana przez rachunek bankowy w Banku C i jakie jest aktualne saldo tego rachunku. W przypadku kontynuacji działalności gospodarczej należało nadesłać odpisy aktualnej (z ostatnich sześciu miesięcy) dokumentacji księgowej Spółki. W przybliżonym wyżej piśmie zawarto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie do treści wezwania w terminie siedmiu dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej dalej także w skrócie: P.p.s.a. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego, skarżący, nawiązując do poszczególnych punktów wezwania, wyjaśnił (patrz pismo z dnia 27 sierpnia 2012 r.), co następuje. Stan osobowy osób zameldowanych wg zaświadczenia z dnia 10 maja 2011 r. (sygn. akt I SA/Gl 990/10) nie uległ zmianie. W tych ramach skarżący zeznał, że I. K. jest w stosunku do niego osobą obcą. D. P. jest dzieckiem I. K., który został przez skarżącego "usynowiony" (ad. 1). Wnioskodawca nie posiada żadnych kredytów konsumenckich, ubezpieczenia majątkowego ani zdrowotnego. Nie posiada akcji, obligacji i lokat bankowych. Wszystkie rachunki za wodę, gaz, energię elektryczną, telefon reguluje I. K. W ostatnim sezonie grzewczym na groszek wydatkowano jedynie około 45 zł na utrzymanie centralnego ogrzewania w stanie przeciwzamrożeniowym. Ogrzewanie ograniczono do minimum przy zastosowaniu energii elektrycznej i gazu, za które należność naliczana jest ryczałtowo. W tych ramach skarżący odnotował, że w chwili obecnej toczy się postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Burmistrza P.z tytułu naliczenia opłat za wywóz śmieci do kwoty 600 zł (ad. 2). J. P. oświadczył dalej, że składniki majątkowe nie uległy zmianie tzn. nadal jest współwłaścicielem majątku zadeklarowanego wg oświadczenia w sprawie I SA/Gl 990/10 (ad. 3). Skarżący zeznał, że nie ponosi wydatków na środki trwałe, gdyż ich nie nabywa ze względu na brak dochodów. Wydatki na żywność (oprócz uzyskanych z własnej działki) i środki czystości zależne są od uzyskania doraźnych niewielkich wpływów. W tym roku skarżący zbył około 1 tony stali z demontażu konstrukcji szklarni na jego posesji (ad. 4). J. P. oświadczył, iż nie posiada stałych dochodów z tytułu jakichkolwiek umów o pracę, czy umów o dzieło. D. P. nie posiada jakichkolwiek dochodów. I. K. otrzymuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę wypłacane w formie gotówkowej. W tym miejscu skarżący oświadczył, że nie wie jaka jest wysokość tego wynagrodzenia, gdyż stanowi to jej dochód osobisty (ad. 5). W dalszej kolejności skarżący zeznał, że w lipcu 2004 r. utracił stanowisko prezesa zarządu D w O. Przez 180 dni pobierał zasiłek chorobowy. Po upływie tego terminu, z mocy ustawy utracił "prawo do zasiłku po ewentualnym zarejestrowaniu się jako poszukujący pracy." W międzyczasie uzyskał tytuł magistra prawa i od tego momentu ubiega się o pracę (ad. 6). Wyjaśnił dalej, że konto bankowe w C Bank zostało zamknięte. Saldo operacji w ciągu 10 lat wyniosło "0". Nie dokonywano jakichkolwiek operacji na koncie. Z kolei rachunek bankowy w A Bank należy do I.K., z którego sporadycznie pozwala skarżącemu na zapłatę jego zobowiązań. Podkreślił przy tym, że nie pozostaje z nią we wspólnym gospodarstwie domowym (ad. 7). Podmiot gospodarczy "B" nie istnieje. Po dziesięciu latach bezczynności został wykreślony z rejestru. Skarżący oświadczył dalej, że posiada rachunek bankowy w E. Aktualnie na koncie jest 105 zł, przy czym jest on zajęty przez komornika. J. P. wyjaśnił przy tym, że uzyskanie wydruku z konta w ciągu tygodnia nie jest możliwe z uwagi na nieaktualny token. Przy piśmie z dnia 27 sierpnia 2012 r. wnioskodawca nadesłał plik dokumentów, w tym: zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (PIT-36) w roku podatkowym 2010 (skarżący nie osiągnął dochodu); fakturę dokumentującą zakup przez J. P. usług telekomunikacyjnych w okresie od 10 czerwca 2012 r. do 9 lipca 2012 r. (106,97 zł wraz z niezrealizowanym odcinkiem polecenia zapłaty, na którym ręcznie odnotowano "zapłacono 23.07."; formularz przyjęcia odpadów, z którego wynika, że skarżący uzyskał kwotę 612,80 zł z tytułu przekazania żelaza i stali; decyzję Burmistrza P.z dnia [...]r., mocą której wykreślono z tą datą z ewidencji działalności gospodarczej działalność zgłoszoną przez J. P. i I. K.; niezrealizowane w formie gotówkowej potwierdzenie należności z tytułu dostawy energii elektrycznej na kwotę 538,73 zł z odręczną adnotacją "zapłacono 11-06."; fakturę dokumentującą dostawę gazu na rzecz skarżącego w kwocie 121,02 zł (należność za okres od 11 czerwca 2012 r. do 11 sierpnia 2012 r.); fakturę dokumentującą zakup przez skarżącego usług wodociągowych na kwotę 36,03 zł (należność za okres od 1 maja 2012 r. do 15 czerwca 2012 r.); decyzję Burmistrza P. ustalającą wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2012 r. w kwocie 374 zł (udział skarżącego w nieruchomościach wynosi 42/48); informację o wysokości opłaty za wyposażenie nieruchomości w urządzenie służące do zbierania odpadów komunalnych stałych, utrzymywanie tych urządzeń w odpowiednim stanie sanitarnym, porządkowym i technicznym w kwocie 264 zł za 2012 r. (zaległości z tytułu tej opłaty za lata 2008-2011 wynosi 776,45 zł plus odsetki). W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje: Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 w zw. z art. 211 P.p.s.a. , obejmującym między innymi zwolnienie od kosztów sądowych – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Z treści przywołanego przepisu wynika, że ustawodawca przez użycie sformułowania "wykaże" przesunął ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy na stronę. Zatem to na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Rola Sądu (referendarza sądowego) sprowadza się zaś do oceny informacji dostarczonych przez stronę w kontekście przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., która – co trzeba podkreślić – ma charakter ekonomiczny. Odnosząc te uwagi do niniejszej sprawy, stwierdzić trzeba, że skarżący nie wykazał, iż zachodzą podstawy do uwzględnienia jego żądania, gdyż jego oświadczenia oraz przedstawiona przez niego dokumentacja nie pozwalają na przeprowadzenie wolnej od wątpliwości oceny wniosku. Zgromadzony w tej sprawie materiał źródłowy, w szczególności w konfrontacji z oświadczeniami i dokumentacją dołączoną do akt sprawy o sygn. I SA/Gl 990/10, pozwoliły stwierdzić, że obecny wniosek skarżącego obarczony jest istotnymi brakami, które są wynikiem biernej postawy wnioskodawcy. Przede wszystkim, wnioskodawca nie wykazał, iż nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką jego syna. J. P. swe oświadczenie o tym, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z I.K. oparł wyłącznie na zeznaniu, iż jest to dla niego osoba obca. Jednakże, pozostałe stwierdzenia, w tym to, z którego wynika, że skarżący sporadycznie korzysta z rachunku bankowego tej osoby, uiszczając należności z tytułu utrzymania nieruchomości, w której oboje zamieszkują, decyduje o powstaniu domniemania wskazującego na tworzenie wspólnego gospodarstwa domowego. O jego istnieniu decydują wszak związki gospodarcze oraz rodzinne osób zamieszkujących w tym samym lokalu. Partycypowanie w kosztach utrzymania mieszkania jest jedną z decydujących cech wspólnoty gospodarczej. O istnieniu wspólnoty rodzinnej w niniejszej sprawie decyduje nadto fakt posiadania wspólnego dziecka, co ma dla sprawy przyznania prawa pomocy nie mniej istotne znaczenie. Przyjmuje się w orzecznictwie, że w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym lub małżonków mieszkających osobno w warunkach rozdzielności majątkowej, lecz zobowiązanych na mocy art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 788) do wspólnego zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 P.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. W judykaturze przyjmuje się nadto, że sformułowanie "stan majątkowy", użyte w art. 252 P.p.s.a., jest zbliżone do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących w wnioskodawcą wspólnie gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Należy zauważyć, iż odmienna interpretacja przepisów dotyczących wykazania danych o osobach tworzących wspólne gospodarstwo domowe umożliwiałby wnioskującym o przyznanie prawa pomoc omijanie obowiązku przedstawiania dochodów osób zamieszkujących z nimi i zobowiązanych wobec nich do świadczeń alimentacyjnych. Prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę obciążeń publicznoprawnych i z tego powodu przepisy ustalające przesłanki przyznania tego prawa powinny być interpretowane w sposób zawężający. Rozszerzająca interpretacja tych regulacji mogłaby prowadzić do nieuzasadnionego pomniejszenia dochodów budżetu państwa. Przyjąwszy akcentowane wyżej domniemanie wspólnego zamieszkania, wezwano w tej sprawie skarżącego do przedłożenia tych z dokumentów, które obrazowałyby dochody pozostałych osób zamieszkałych w nieruchomości należącej w znacznej części do skarżącego. W tym też kontekście wezwano nadto o przedstawienie wyciągów lub wykazów z rachunków bankowych tych osób. Skarżący pozostał jednak bierny w tym zakresie, co musiało znaleźć wyraz w zapadłym obecnie postanowieniu. Nie bez znaczenia dla przyjętego tutaj rozstrzygnięcia pozostaje fakt, że skarżący, pomimo deklarowanego braku stałego źródła utrzymania oraz uzyskiwania niewielkich dochodów z tytułu sprzedaży złomu, nie korzysta ze wsparcia Skarbu Państwa, czy to poprzez świadczenia z pomocy społecznej, czy też w ramach promocji zatrudnienia i aktywizacji zawodowej. Dobrowolne odstąpienie od zarejestrowania się jako osoba bezrobotna jest równoznaczne z rezygnacją np. z bezpłatnych świadczeń opieki medycznej. Co więcej, skarżący na bieżąco reguluje wszelkie należności z tytułu utrzymania gospodarstwa domowego i nie podnosi w tym zakresie żadnych zaległości, co pozwala przyjąć, że takowych nie ma. Krytycznie należało także ocenić brak wyciągów, czy zaświadczeń z rachunku bankowego należącego do skarżącego. Nie sposób przyjąć, że nieaktywny token stanowi przeszkodę całkowicie uniemożliwiającą uzyskanie stosownych informacji przez posiadacza tegoż rachunku. Symptomatyczne jest także to, że pomimo podnoszonych tutaj przez skarżącego okoliczności, w znacznej mierze zbieżnych z tymi, które przytaczał w sprawach o sygn. I SA/Gl 347/10, I SA/Gl 348/10 i I SA/Gl 990/10, J. P. w konsekwencji zapadłych tam orzeczeń, uiszczał należny wpis sądowy. Konkludując J. P. nie wykazał, iż w jego przypadku spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., co znalazło wyraz w sentencji postanowienia na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a.