I SA/Gl 804/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak po rozpoznaniu w dniu 8 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej wskutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; W dniu 1 sierpnia 2012 r. J.P. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku wskazał, że pozostaje bez pracy i prawa do zasiłku. Urząd Miasta w P. żąda obecnie od niego "zapłaty za rzekomy wywóz śmieci naliczony od członków rodziny mieszkających od 10 lat za granicą. Żądanie to stawia wnioskodawcę w dramatycznej sytuacji materialnej." J.P. podniósł dalej, że mimo zdiagnozowanej choroby nie może podjąć leczenia z uwagi na brak środków. W tej sytuacji konieczność poniesienia wpisu od skargi może się wiązać z rezygnacją z konstytucyjnego prawa do rozstrzygnięcia sporu przed niezawisłym sądem. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca nie posiada jakiegokolwiek majątku. Gospodarstwo domowe prowadzi samotnie. J.P. nie osiąga dochodów. W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dokumentacji źródłowej zgromadzonej w aktach sprawy o sygn. akt I SA/Gl 347-349/10 i I SA/Gl 990/10 (J.P. występował w tych sprawach o przyznanie prawa pomocy), pismem z dnia 7 sierpnia 2012 r., zobowiązano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) nadesłanie zaświadczenia wymieniającego z imienia i nazwiska wszystkie osoby zameldowane w nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] oraz złożenie oświadczenia o wzajemnych relacjach tych osób; zaświadczenie to nie jest natomiast wymagane, jeśli osobowy stan zameldowania, wynikający z zaświadczenia z dnia 10 maja 2010 r. (sygn. akt I SA/Gl 990/10), nie uległ zmianie (wówczas wymieniono tam następujące osoby: J.P., I.T.K., D.A.P.); 2) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; koszty ubezpieczenia; aktualny nakaz płatniczy podatku od nieruchomości; kopie umów dokumentujących kredyty konsumpcyjne, itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało dodatkowo wskazać kto i w jakiej wysokości partycypuje w ponoszeniu rzeczonych opłat; dodatkowo należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; w tych ramach należało nadto wydatki związane z zakupem wsadu węglowego (ekogroszku); 3) nadesłanie odpisu tytułu prawnego, na podstawie którego skarżący wyzbył się składników majątkowych zdeklarowanych w druku PPF sygnowanym przez niego w dniu 29 września 2010 r. (sygn. akt I SA/Gl 990/10), tj.: domu o pow. 70 m2, nieruchomości rolnej o pow. 970 m2 oraz innych nieruchomości o łącznej pow. 1977 m2; tytułem wyjaśnienia zwrócono uwagę, że w rubrykach 7.1. druku z dnia 1 sierpnia 2012 r. skarżący zeznał, że nie posiada ww. składników majątkowych; 4) wskazanie źródła finansowania całości/części kosztów utrzymania gospodarstwa domowego, w tym: żywności, środków czystości, odzieży itp.; 5) wykazanie wysokości dochodów wszystkich osób zamieszkałych/zameldowanych w nieruchomości położonej w P. przy ul. [...]; stosowne zaświadczenia zakładów pracy winny obejmować okres ostatnich sześciu miesięcy, jak również adnotacje o sposobie wypłaty świadczeń (wypłata gotówkowa, przelew bankowy, inne); 6) złożenie wyjaśnień, z których wynikałoby, czy skarżący posiada w chwili obecnej status osoby bezrobotnej. Wyjaśnienia te winny być wsparte zaświadczeniem właściwego urzędu pracy; 7) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby pozostające (zameldowane/zamieszkałe) w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych oraz gospodarczych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich sześciu miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich po październiku 2010 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; w tych ramach należy uwzględnić m.in. rachunek nr [...] (w A S.A.); 8) nadesłanie odpisów zeznań podatkowych na potrzebę podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2010-2011 (ten punkt wezwania dotyczy wszystkich osób zameldowanych/zamieszkałych w nieruchomości wskazanej w pkt 1 wezwania; 9) złożenie wyjaśnień dotyczących podmiotu gospodarczego B S.C. Przedsiębiorstwo Wielobranżowe J.P. i I.K. Wyjaśnienia te winny być wsparte stosownymi dokumentami informującymi m.in. o tym, czy Spółka zawiesiła bądź zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej oraz czy w dalszym ciągu jest obsługiwana przez rachunek bankowy w C i jakie jest aktualne saldo tego rachunku. W przypadku kontynuacji działalności gospodarczej należało nadesłać odpisy aktualnej (z ostatnich sześciu miesięcy) dokumentacji księgowej Spółki. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego, skarżący przy piśmie z dnia 27 sierpnia 2012 r. wyjaśnił co następuje. Stan osobowy osób zameldowanych wg zaświadczenia z dnia 10 maja 2011 r. (sygn. akt I SA/Gl 990/10) nie uległ zmianie. W tych ramach skarżący zeznał, że I.K. jest w stosunku do niego osobą obcą. D.P. jest dzieckiem I.K., który został przez skarżącego "usynowiony". Wnioskodawca nie posiada żadnych kredytów konsumenckich, ubezpieczenia majątkowego ani zdrowotnego. Nie posiada akcji, obligacji i lokat bankowych. Wszystkie rachunki za wodę, gaz, energię elektryczną, telefon reguluje I.K. W ostatnim sezonie grzewczym na groszek wydatkowano jedynie około 45 zł na utrzymanie centralnego ogrzewania w stanie przeciwzamrożeniowym. Ogrzewanie ograniczono do minimum przy zastosowaniu energii elektrycznej i gazu, za które należność naliczana jest ryczałtowo. W tych ramach skarżący odnotował, że w chwili obecnej toczy się postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Burmistrza P. z tytułu naliczenia opłat za wywóz śmieci do kwoty 600 zł. J.P. oświadczył dalej, że składniki majątkowe nie uległy zmianie tzn. nadal jest współwłaścicielem majątku zadeklarowanego wg oświadczenia w sprawie I SA/Gl 990/10. Skarżący zeznał, że nie ponosi wydatków na środki trwałe, gdyż ich nie nabywa ze względu na brak dochodów. Wydatki na żywność (oprócz uzyskanych z własnej działki) i środki czystości zależne są od uzyskania doraźnych niewielkich wpływów. W tym roku skarżący zbył około 1 tony stali z demontażu konstrukcji szklarni na jego posesji. J.P. oświadczył, iż nie posiada stałych dochodów z tytułu jakichkolwiek umów o pracę, czy umów o dzieło. D.P. nie posiada jakichkolwiek dochodów. I.K. otrzymuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę wypłacane w formie gotówkowej. W tym miejscu skarżący oświadczył, że nie wie jaka jest wysokość tego wynagrodzenia, gdyż stanowi to jej dochód osobisty. W dalszej kolejności skarżący zeznał, że w lipcu 2004 r. utracił stanowisko prezesa zarządu Stadniny Koni w O. Przez 180 dni pobierał zasiłek chorobowy. Po upływie tego terminu, z mocy ustawy utracił "prawo do zasiłku po ewentualnym zarejestrowaniu się jako poszukujący pracy." W międzyczasie uzyskał tytuł magistra prawa i od tego momentu ubiega się o pracę. Wyjaśnił dalej, że konto bankowe w C zostało zamknięte. Saldo operacji w ciągu 10 lat wyniosło "0". Nie dokonywano jakichkolwiek operacji na koncie. Z kolei rachunek bankowy w A należy do I.K., z którego sporadycznie pozwala skarżącemu na zapłatę jego zobowiązań. Podkreślił przy tym, że nie pozostaje z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Podmiot gospodarczy B nie istnieje. Po dziesięciu latach bezczynności został wykreślony z rejestru. Skarżący oświadczył dalej, że posiada rachunek bankowy w D. Aktualnie na koncie jest 105 zł, przy czym jest on zajęty przez komornika. J.P. wyjaśnił przy tym, że uzyskanie wydruku z konta w ciągu tygodnia nie jest możliwe z uwagi na nieaktualny token. Przy piśmie z dnia 27 sierpnia 2012 r. wnioskodawca nadesłał plik dokumentów, w tym: zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (PIT-36) w roku podatkowym 2010 (skarżący nie osiągnął dochodu); fakturę dokumentującą zakup przez J.P. usług telekomunikacyjnych w okresie od 10 czerwca 2012 r. do 9 lipca 2012 r. (106,97 zł wraz z niezrealizowanym odcinkiem polecenia zapłaty, na którym ręcznie odnotowano "zapłacono 23.07."; formularz przyjęcia odpadów, z którego wynika, że skarżący uzyskał kwotę 612,80 zł z tytułu przekazania żelaza i stali; decyzję Burmistrza P. z dnia 28 marca 2001 r., mocą której wykreślono z tą datą z ewidencji działalności gospodarczej działalność zgłoszoną przez J.P. i I.K.; niezrealizowane w formie gotówkowej potwierdzenie należności z tytułu dostawy energii elektrycznej na kwotę 538,73 zł z odręczną adnotacją "zapłacono 11-06."; fakturę dokumentującą dostawę gazu na rzecz skarżącego w kwocie 121,02 zł (należność za okres od 11 czerwca 2012 r. do 11 sierpnia 2012 r.); fakturę dokumentującą zakup przez skarżącego usług wodociągowych na kwotę 36,03 zł (należność za okres od 1 maja 2012 r. do 15 czerwca 2012 r.); decyzję Burmistrza P. ustalającą wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2012 r. w kwocie 374 zł (udział skarżącego w nieruchomościach wynosi 42/48); informację o wysokości opłaty za wyposażenie nieruchomości w urządzenie służące do zbierania odpadów komunalnych stałych, utrzymywanie tych urządzeń w odpowiednim stanie sanitarnym, porządkowym i technicznym w kwocie 264 zł za 2012 r. (zaległości z tytułu tej opłaty za lata 2008-2011 wynosi 776,45 zł plus odsetki). W dalszej kolejności, postanowieniem z dnia 5 września 2012 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, iż wnioskodawca nie wykazał, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką jego syna I.K. Zeznał, iż jest ona dla niego osobą obcą, jednocześnie wskazując na okoliczności świadczące o prowadzeniu z I.K. wspólnego gospodarstwa domowego. W tym też kontekście wezwano skarżącego do przedstawienia wyciągów i wykazów z rachunków bankowych wyżej wymienionej. Pozostał on jednak bierny w tym zakresie, co znalazło wyraz w zapadłym orzeczeniu. Nadto Referendarz podniósł, iż nie bez znaczenia pozostaje fakt, ze skarżący pomimo deklarowanego braku stałego źródła utrzymania, nie korzysta ze wsparcia Skarbu Państwa. Co więcej, skarżący na bieżąco reguluje wszelkie należności z tytułu utrzymania gospodarstwa domowego i nie podnosi w tym zakresie żadnych zaległości. Krytycznie oceniono także brak wyciągów czy zaświadczeń z rachunku bankowego należącego do skarżącego. Na koniec wskazano, iż J.P. w pozostałych sprawach toczących się przed tut. Sądem, zainicjowanych wniesionymi przez niego skargami, w konsekwencji zapadłych tam orzeczeń w przedmiocie prawa pomocy, uiszczał należne wpisy sądowe. Następnie w terminowo złożonym sprzeciwie od wyżej wskazanego postanowienia referendarza, skarżący zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu nieprawidłową oceną stanu faktycznego z pogwałceniem konstrukcji art. 255 ppsa w sytuacji gdy skarżący doręczył wszystkie wymagane dokumenty, żądanie dokumentów od osoby, która jest dla skarżącego obca i z którą nie prowadzi on gospodarstwa domowego oraz żądanie od skarżącego dokumentów co, do których nie jest on osobą uprawnioną do ich otrzymania czy wygenerowania. Tym samym - w ocenie J.P. - Sąd nakłania go do popełnienia przestępstwa komputerowego poprzez zawłaszczenie informacji bankowych oraz do naruszenia ochrony danych I.K. W dalszej kolejności skarżący odnosząc się do ww. zarzutów podniósł, iż fakt zajmowania przez I.K. i jej dziecko jednego z pomieszczeń, których współwłaścicielem jest skarżący, nie może przesądzać o związkach gospodarczych tych osób. Fakt tworzenia wspólnoty mieszkaniowej przez kilka mieszkańców partycypujących w kosztach remontowych, nie przesądza o prowadzeniu przez nich wspólnego gospodarstwa domowego, mimo zażyłych stosunków panujących pomiędzy nimi. Pomiędzy skarżącym, a I.K. - podano dalej - nie istnieją także żadne związki rodzinne. Uczestnictwo w pokrywaniu wytworzonych kosztów przez I.K. i jej dziecko daje jej możliwość i prawo do zajmowania pomieszczenia u skarżącego. Musi ona pokryć koszty mediów i inne w takiej wysokości w jakiej je zużyje. Nadto podano, iż wspólnota rodzinna nie tworzy się przez fakt posiadania wspólnego dziecka. Skarżący nigdy nie był z I.K. w związku małżeńskim i nie ma wobec niej żadnych obowiązków wypływających z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dlatego też nie może przedstawić dokumentów osób, które są dla niego obce. Kontynuując wskazano, iż nie istnieje ustawowy obowiązek korzystania z pomocy społecznej lub pomocy innych instytucji. Nadto stwierdzenie Referendarza w tymże zakresie dowodzi o całkowitym braku znajomości realiów życia i tego co owe instytucje oferują. Poza tym wobec skarżącego prowadzona jest egzekucja komornicza co oznacza, że posiada on zadłużenie. Z kolei nie przedłożenie wyciągu z posiadanego przez niego rachunku bankowego, było wynikiem nieaktywnego tokena, o czym Sąd został poinformowany. Na koniec podano, iż skarżący opłacił tylko jedną sprawę toczącą się przed tut. Sądem. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje. Na wstępie stwierdzić należy, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencja taka wynika bowiem z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270)- zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. Rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy (zgodnie z wskazaniem strony wniosek ten obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych) sprowadza się do ustalenia czy w niniejszej sprawie spełniona jest określona w art. 246 §1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanka przyznania prawa pomocy. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym uzależnione jest od wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt.1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym- obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego- może być natomiast przyznane osobie fizycznej, która wykaże, że uiszczenie pełnych kosztów postępowania skutkowałoby uszczerbkiem koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. Odnosząc tę regulację do niniejszej sprawy stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, iż w jego sytuacji zachodzi przesłanka do uwzględnienia wniosku. Nie wykonał on bowiem wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku w wystarczającym stopniu tj. umożliwiającym ocenę tej sytuacji w sposób wolny od wątpliwości, nie udokumentował bowiem dochodów I.K. utrzymując, że prowadzi ona odrębne gospodarstwo domowe, nie wykazując jednocześnie w żaden sposób tej odrębności. Tymczasem jak wynika z akt sprawy, wyżej wymieniona tworzy wraz ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe. O powyższym świadczą złożone przez skarżącego w niniejszym postępowaniu wpadkowym oświadczenia np. ,,wszystkie rachunki za wodę, gaz, energię elektryczną, telefon reguluje I.K.", ,,rachunek bankowy w A należy do I.K., z którego sporadycznie pozwala skarżącemu na zapłatę jego zobowiązań". Przez pojęcie ,,pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym", należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu, które związane jest z koncentracją ich interesów życiowych, przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa. Jednocześnie utrwalony jest już w orzecznictwie sądowym pogląd, iż rozpoznając wniosek o prawo pomocy sąd oceniając sytuację materialną strony bierze pod uwagę również dochody uzyskiwane przez osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie ze stroną (postanowienie NSA z dnia 19 czerwca 2008r. sygn. akt I OZ 393/08 LEX nr 493832, również postanowienie NSA z dnia 26 maja 2008r. sygn. akt. 210/08 LEX nr 478983, postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2008r. sygn. akt. II OZ 322/08 LEX nr 479084). Nadto wskazać należy, iż podstawę prawną do wystosowania wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku stanowił art. 255 p.p.s.a., który zresztą został wskazany w wezwaniu skierowanym do skarżącego. W myśl tego przepisu jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wezwanie takie może przy tym odnosić się do osób trzecich pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach muszą być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, iż treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy, czasami wręcz przesądzając o tym, czy może on ponieść koszty postępowania, czy też nie. Bezsprzecznie również stosownie do art. 255 p.p.s.a. wezwanie takie może być skierowane wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą, to powinna się liczyć, iż swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmówienia przyznania prawa pomocy. Podsumowując, skarżący miał obowiązek wykonać wezwanie w części odnoszącej się do osoby pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym tj. I.K. i fakt, iż tego nie uczynił, nie pozwala na uwzględnienie jego wniosku. Poza tym, negatywnie dla skarżącego ocenić należy jego bierną postawę w zakresie przedłożenia wyciągów czy zaświadczeń z należącego do niego rachunku bankowego. Okoliczność, na którą powołuje się wnioskodawca tj. posiadanie nieaktywnego tokena przez okres dwóch tygodni, nie stanowi w ocenie Sądu przeszkody uniemożliwiającej uzyskanie stosowanych informacji w powyższym zakresie, tym bardziej, że skarżący żądane wyciągi z rachunku bankowego mógł równie dobrze przedłożyć wraz z ze sprzeciwem od postanowienia Referendarza tj. po upływie ponad miesiąca od dnia złożenia wyżej wskazanego oświadczenia, czego nie uczynił. Na marginesie niniejszych rozważań podnieść nadto należy, iż w sprawach toczących się chociażby w Wydziale I tut. Sądu, J.P. pomimo deklarowanej przez niego trudnej sytuacji materialnej w konsekwencji uiszczał wymagane opłaty, które łącznie wyniosły 700,00 zł (powyższe wynika z kontroli wpłat dokonanych przez skarżącego na rachunek tut. Sądu). W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. działając w oparciu o art. 260 tej ustawy orzeczono jak w sentencji.