I SA/Gl 805/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia: 1) zwolnić skarżącego od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej kwotę 700,00 (słownie siedemset 00/100) złotych, 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie; Odpowiadając na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wzywające do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 7.034,00 zł, S.M. zwrócił się do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W jego motywach podniósł, że w chwili obecnej znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, która uniemożliwia mu poniesienie rzeczonych kosztów. Skarżący oświadczył dalej, że w 2005 r. przeszedł operację [...] (wszczepienie sztucznej zastawki [...]) i od tamtej pory nie jest zdolny do pracy zarobkowej. Jego jedynym źródłem utrzymania pozostaje renta w wysokości 880,00 zł. Wyjaśnił, że posiadana nieruchomość rolna to nieużytki, które nie są uprawiane, nie służą hodowli, i nie przynoszą żadnego dochodu. Skarżący zeznał nadto, że nie posiada żadnych oszczędności ani wartościowych przedmiotów, które mógłby spieniężyć w celu pokrycia kosztów postępowania. W treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący zeznał, że "we wspólnym gospodarstwie domowym" (vide pkt 6 druku PPF) pozostaje wraz z żoną, synem, synową, wnuczką, teściem i teściową. Z posiadanych składników majątkowych wskazał na dom o powierzchni 270 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 2 ha. Skarżący wyjaśnił dalej, że nieruchomość, w której zamieszkuje wnioskodawca i pozostali członkowie rodziny jest obciążona hipoteką na rzecz urzędu skarbowego, której wysokość wynosi [...] tys. zł. W dalszej kolejności skarżący wskazał, że wraz z żoną uzyskują dochody z tytułu świadczeń rentowych w łącznej kwocie 1.530,00 zł brutto. S.M. wyjaśnił dalej, że wnioskodawca pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej z żoną i dlatego prowadzą oddzielne gospodarstwo domowe. Zaakcentował nadto, że osoby wskazane wcześniej jako członkowie rodziny zamieszkują w jednym budynku, "a każda z rodzin – rodzina syna, oraz rodzina teściów prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe." Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego z dnia 4 listopada 2009 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący nadesłał plik dokumentów źródłowych (plik został dołączony do akt sprawy o sygn. I SA/Gl 804/09). Na ich gruncie poczyniono następujące ustalenia faktyczne. Wykazany na potrzebę rozpoznania tego wniosku miesięczny dochód osób zamieszkujących nieruchomość położoną w C. przy ul. [...] wynosi [...] zł netto. Jest to dochód skarżącego i jego małżonki, teścia i teściowej oraz syna z tytułu świadczenia rentowego. Stałe udokumentowane wydatki ponoszone z tytułu utrzymania tej nieruchomości wynoszą co najmniej [...] zł (jest to kwota uśredniona w przeliczeniu na jeden miesiąc, ustalona na podstawie przedstawionych dokumentów). Sformułowania "co najmniej" użyto w tym przypadku na skutek oświadczenia skarżącego, zawartego w piśmie procesowym z dnia 13 listopada 2009 r., w którym zeznał, że nie posiada wszystkich rachunków dokumentujących zakup eko-groszku i gazu. Dodatkowo wypada zauważyć, że na potrzebę rozpoznania wniosku nie przedłożono np. rachunków za usługi teleinformatyczne. We wspomnianym piśmie skarżący wyjaśnił nadto, że opłaty z tytułu utrzymania nieruchomości ponoszą wszyscy domownicy "w ramach swoich możliwości, nigdy nie czyniono ustaleń, jak część przypada na poszczególne osoby zamieszkujące." Skarżący do dnia 31 grudnia 2008 r. wynajmował Sp. z o.o. A pomieszczenie biurowe o pow. 20 m2 za kwotę [...] zł miesięcznie (od 15 maja 2006 r.). Z kolei do dnia dzisiejszego S.M. uzyskuje dochód z tytułu czynszu dzierżawnego w kwocie [...] zł rocznie (począwszy od stycznia 2008 r.). Przedmiotem dzierżawy są grunty o łącznej powierzchni 1,0663 ha. Z zeznania o wysokości osiągniętego dochodu za rok 2008 wynika m.in., że skarżący z tytułu "najmu lub dzierżawy" osiągnął dochód w kwocie [...] zł. S.M. jest prokurentem i jednocześnie wspólnikiem Sp. z o.o. A w C. (siedziba przy ul. [...]), w której posiada 2840 udziałów o wartości [...] zł. Pozostałe 160 o wartości [...] zł posiada jego synowa. Z zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) – CIT-8 – wynika, że rzeczona Spółka poniosła w 2008 r. stratę w kwocie [...] zł. Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje: S.M. wniósł w tej sprawie o zwolnienie od kosztów sądowych, co po myśli art. 245 § 3 w zw. z art. 211 P.p.s.a., oznacza prawo pomocy w zakresie częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w tym zakresie następuje, gdy wykaże ona, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W kontekście przytoczonej wyżej przesłanki prawa pomocy stwierdzono, że obecnie rozpoznany wniosek nie zasługuje na uwzględnienie w pełnym jego zakresie. Wypada tutaj w pierwszej kolejności wytknąć skarżącemu, że pomimo stosownego wezwania w tym zakresie, nie wyjawił dochodów wszystkich członków gospodarstwa domowego, utrzymując jednocześnie, że syn i synowa oraz teść wraz z małżonką prowadzą je odrębnie. Nie ujawniono bowiem jakiegokolwiek dokumentu wskazującego przede wszystkim na dochody jego syna z tytułu pełnienia funkcji prezesa zarządu w sp. z o.o. Nie przedstawiono zeznania podatkowego tej osoby, ani zeznania E.M., będącej wspólnikiem Sp. z o.o. A. W tym zakresie pomocne mogło być kompletne sprawozdanie finansowe Spółki, w szczególności rachunek zysków i strat oraz rachunek przepływów pieniężnych. Skarżący przedłożył zaś tylko i wyłącznie zeznanie CIT-8, które nie zawiera jakichkolwiek informacji odnośnie ewentualnych dochodów wspólników spółki. Należy w tym miejscu podnieść, że przedstawiony w tej sprawie materiał dowodowy (rachunki, faktury za media, których odbiorcą jest wyłącznie skarżący) w zestawieniu z oświadczeniami skarżącego (vide pismo procesowe z dnia 13 listopada 2009 r.) pozwoliły przyjąć, że deklarowana przez S.M. odrębność gospodarstw domowych nie ma przełożenia na rzeczywisty stan faktyczny. Świadczy o tym przede wszystkim deklaracja skarżącego, że opłaty z tytułu utrzymania nieruchomości ponoszą wszyscy bez klarownego wyodrębnienia zakresu i wysokości obciążeń finansowych przypadających na każdego z domowników. Dodatkowo wypada w tym miejscu odnotować, że przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu, które związane jest z koncentracją ich interesów życiowych, przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymywaniu tego gospodarstwa. W praktyce stosunkowo rzadkie są przypadki, w których osoby zamieszkujące w jednym lokalu mieszkalnym lub domu prowadzą odrębne gospodarstwa domowe (por. postanowienie NSA z dnia 24 maja 2006 r., sygn. akt II OZ 569/06, niepubl.). W kontekście akcentowanej przez skarżącego rozdzielności majątkowej wspomnieć należy o obowiązku płynącym z treści art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym małżonkowie są obowiązani między innymi do wzajemnej pomocy, nie wyłączając z niej partycypacji w niezbędnych kosztach sądowych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego obowiązek ten istnieje niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ.: ONSA i WSA 1/2005). Godzi się w tym miejscu zaakcentować pewną niespójność powstałą na skutek analizy dokumentacji źródłowej, w części dotyczącej dochodu skarżącego z tytułu najmu i dzierżawy. Otóż z przedłożonych umów wynika, że w roku 2008 skarżący powinien uzyskać z tego tytułu dochód w kwocie [...] zł ({[...] zł x 12 miesięcy} + [...] zł). Tymczasem z zeznania podatkowego za ten rok wynika, że dochód z tytułu "najmu lub dzierżawy" wyniósł [...] zł. Trzeba przy tym zauważyć, że skarżący w ogóle pominął ten wątek jego dochodów wypełniając urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, składany przecież ze świadomością odpowiedzialności karnej płynącej z art. 233 § 1 Kodeksu karnego. Na marginesie, pisząc o dochodach uzyskanych w roku 2008, wypada wspomnieć, że w tym okresie skarżący dokonał sprzedaży samochodu marki Mercedes [...] (rok prod. 2007) za kwotę [...] zł. Rozważania co do rzeczywistej wartości przedmiotu umowy sprzedaży nie mogą mieć tutaj miejsca, jako że jest ona przedmiotem badań organu podatkowego. Analizując sytuację majątkową skarżącego nie można tracić z pola widzenia faktu, iż S.M. jest udziałowcem spółki prawa handlowego, w której wartość udziałów – w jego części – jest oszacowana na kwotę [...] zł. Podnosząc kwestię posiadanego przez niego majątku nie sposób nie wspomnieć, że wartość domu, w którym skarżący zamieszkuje wraz z rodziną oszacowano na kwotę ponad [...] mln zł. Godzi się w tym miejscu zwrócić uwagę skarżącego, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów sądowych (art. 199 i art. 214 § 1 P.p.s.a.). Prawo pomocy to inaczej "prawo ubogich", a do takiej kategorii skarżących, nie można zaliczyć S.M., który posiada akcentowany wyżej majątek. Ponadto zamieszkuje z dorosłym synem, prowadzącym działalność gospodarczą m.in. w ramach A samochody luksusowe (źródło:otomoto.pl), i teściami, którzy partycypują w kosztach utrzymania i prowadzenia domu. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Mając jednakże na uwadze wysokość wpisu sądowego od skargi, który jest relatywnie wysoki, przyjęto, że zasadnym będzie częściowe zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w sposób określony w sentencji niniejszego postanowienia. W tych ramach zwrócono uwagę, że mało prawdopodobne jest obciążenie majątku skarżącego w terminie wyznaczonym do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Trzeba wszak zwrócić uwagę skarżącego, że w przypadku powstania dalszych ewentualnych kosztów sądowych będzie on zobowiązany do ich uiszczenia w wysokości przewidzianej stosownymi przepisami. Jednocześnie, działając na podstawie art. 6 P.p.s.a., rozpoznający wniosek informuje, że zgodnie z treścią art. 259 § 1 P.p.s.a., od postanowień referendarza sądowego przysługuje sprzeciw, którego wniesienie skutkuje utratą mocy orzeczenia referendarza w całości (art. 260 P.p.s.a.). Zaznaczyć wypada, że w przypadku orzeczeń dotyczących przyznania prawa pomocy nie obowiązuje zasada reformationis in peius, co w praktyce oznacza, że ponowne rozpoznanie wniosku przez Sąd (po wniesieniu sprzeciwu) nie musi oznaczać, że strona otrzyma taki zakres pomocy, jaki został jej przyznany na mocy zakwestionowanego postanowienia. Z powyższych względów, w oparciu o art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.