I SA/Gl 807/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej – umorzenie zaległości podatkowej na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia oddalić wniosek. Postanowieniem z dnia 9 listopada 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zwolnił skarżącego od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę 100 zł, a w pozostałym zakresie wniosek oddalił. Trzeba w tym miejscu zaznaczyć, że skarżący wnioskował wówczas o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Orzeczenie referendarza nie zostało przez skarżącego oprotestowane. Odpowiadając na wezwanie Sądu do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 30 marca 2011 r. i jego doręczenie, pismem z dnia 21 kwietnia 2011 r., J. G. wystąpił z prośbą o zwolnienie go od rzeczonej opłaty. Podkreślił na wstępie, że uprzednio zwolniono go częściowo z kosztów sądowych. Wskazał dalej, że jego sytuacja od tamtego czasu zmieniła się z racji zajęcia wynagrodzenia za pracę w kwocie 800 zł. Skarżący zauważył, iż posiada zadłużenie z tego tytułu w kwocie 17.000,00 zł. Z tych względów zaznaczył, że nie ma w chwili obecnej możliwości uregulowania wymaganej przez Sąd opłaty. W złożonym następnie urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 23 maja 2011 r. J. G. wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu odnotował, że wynagrodzenie za prace jest zajęte przez komornika z tytułu zasądzonych alimentów zaległych oraz bieżących. Wysokość zajęcia sięga 60%. Dodał, że na mocy ugody zawartej przez Sądem Rejonowym w P. jest nadto zobowiązany do świadczenia alimentacyjnego na rzecz drugiej córki w kwocie 300 zł. Z tych względów do jego dyspozycji pozostaje kwota 1.000,00 zł. W tym stanie rzeczy oświadczył, iż pomimo wskazań lekarza, nie posiada środków na wykupienie medykamentów. Wnioskodawca zeznał, że nie posiada żadnych oszczędności ani majątku. Łączna wysokość jego zadłużenia wynosi około 110.000,00 zł. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną i córką. J.G. wskazał ponownie w tej sprawie, że w jego małżeństwie ustalono rozdzielność majątkową. Zestawiając oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach z dnia 30 września 2010 r. oraz to z dnia 23 maja 2011 r., uznano, że dla rzetelnego zbadania, czy zaszły jakiekolwiek zmiany w ogólnie pojmowanej sytuacji finansowej skarżącego należy wezwać go do złożenia dodatkowych wyjaśnień i nadesłania dokumentów źródłowych. Z tych względów pismem z dnia 2 czerwca 2011 r. zobowiązano skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w tym – pomimo rozdzielności majątkowej – przez jego małżonkę. Należało w tym celu nadesłać zaświadczenia pracodawców skarżącego i jego małżonki o wysokości wynagrodzenia wypłaconego im w ostatnim miesiącu, wskazującego też formę tej zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy) oraz wysokość kwot potrącanych w związku z zajęciami egzekucyjnymi, a nadto zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; przedłożenie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych, m.in. w [...] Banku [...], posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w tym przez jego małżonkę, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie ich likwidacji po dniu 2 czerwca 2009 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2010 złożonych przez skarżącego oraz jego małżonkę; wyjaśnienie, na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżący korzysta z lokalu wskazanego jako jego adres zamieszkania. Wyjaśnienia te należy poprzeć stosowną dokumentacją w postaci np.: odpisów z ksiąg wieczystych, umów najmu itp.; nadesłanie zaświadczenia banku wskazującego wysokość miesięcznej raty kredytu spłacanego przez skarżącego w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz sumę zaległości już spłaconych i tych, które pozostają jeszcze do zapłaty, lub innego dokumentu, z którego wynikałyby te dane, np. harmonogramu spłaty należności kredytowych; udokumentowanie aktualnej wysokości obowiązków alimentacyjnych skarżącego – należało w tym celu nadesłać w szczególności kopie stosownego wyroku, a także pokwitowań wpłaty alimentów, wezwań do ich zapłaty itp.; nadesłanie dokumentów dotyczących stanu zdrowia skarżącego (zaświadczeń, orzeczenia lekarza orzecznika, decyzji ZUS itp.) oraz sprecyzowanie miesięcznej wysokości wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków, i wykazanie tych wydatków za pomocą faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itp.; udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. W przytoczonym wyżej wezwaniu zawarto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie się do niego w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pakt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a. Wezwanie referendarza doręczono skarżącemu do rąk własnych w dniu 21 czerwca 2011 r. i pozostało bez odpowiedzi do dnia dzisiejszego. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od kosztów sądowych lub tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu, przedstawiając, także na wezwanie, niezbędną dokumentację źródłową. Należy jednakowoż zaznaczyć w tym miejscu, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy został już w tej sprawie rozstrzygnięty. W poprzednim postanowieniu udzielono wnioskodawcy częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę 100 zł. W pozostałym zakresie wniosek o prawo pomocy został oddalony. Postanowienie to nie zostało przez skarżącego oprotestowane i zyskało przymiot prawomocnego. Zachowanie mocy obowiązującej przez postanowienie z dnia 9 listopada 2010 r. pociąga za sobą określone konsekwencje. Mianowicie w myśl art. 164 P.p.s.a. postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem, a stosownie do art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Co znamienne, w przypadku wniosku o przyznanie prawa pomocy ciężar udowodnienia wspomnianej zmiany spoczywa – jak podkreślił to Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 11 grudnia 2009 r., sygn. akt II FZ 551/09 – na osobie wnioskującej. Na gruncie tej sprawy należy stwierdzić, że brak jest podstaw do tego, by kolejny wniosek skarżącego mógł być oceniony w inny sposób. Strona w ogóle nie wykonała wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, uniemożliwiając tym samym poczynienie kompleksowych i wolnych od wątpliwości ustaleń, które są niezbędne w rozpatrywanym zakresie. Podnieść trzeba, że stosownie do art. 255 P.p.s.a. wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku wystosowuje do wnioskodawcy wtedy, gdy jego oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości, i rodzi po jego stronie obowiązek w postaci złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych. Omawiane wezwanie oznacza więc w istocie, iż złożony przez stronę wniosek nie może niejako sam przez się stanowić podstawy do przyznania jej prawa pomocy, i ma na celu zniesienie tego stanu rzeczy. Oczywistym jest, że wezwanie takie było w niniejszej sprawie konieczne. Konieczność ta jest wynikiem konstrukcji art. 165 P.p.s.a. Jak już wcześniej nadmieniono jakakolwiek zmiana postanowienia w przedmiocie prawa pomocy może nastąpić wyłącznie na skutek zmian w okolicznościach faktycznych. Z kolei w wyniku biernej postawy procesowej skarżącego badanie, czy omawiane zmiany nastąpiły w tej sprawie, mogło się odbyć wyłącznie na gruncie oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że obecnie nie dostrzeżono nowych okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę uprzednio zajętego stanowiska. U podstaw obecnie złożonego wniosku wprawdzie odnotowano, że wynagrodzenie skarżącego zostało zajęte przez komornika z powodu świadczeń alimentacyjnych, co zdaniem J. G. miałoby świadczyć o zmianie jego sytuacji. Analiza akt sprawy, a w szczególności dokumentów nadesłanych przez skarżącego w ramach poprzedniego wpadkowego postępowania, prowadzi do odmiennego wniosku. Już wcześniej skarżący był przecież zobowiązany do świadczenia alimentacyjnego (patrz oświadczenie z dnia 14 września 2010 r. oraz zajęcie wynagrodzenia za pracę z tytułu egzekucji świadczeń alimentacyjnych z dnia 5 sierpnia 2010 r.). Zauważalną różnicą w tym zakresie jest jedynie pracodawca, do którego te zajęcia są skierowane oraz kwota kumulujących się z tego tytułu zaległości. Podsumowując, niewykonanie wezwania referendarza sądowego nie pozwala uwzględnić wniosku, pozostawiając bez odpowiedzi te wszystkie pytania, które postawiono w wezwaniu, mając także na względzie wątpliwości powzięte na wcześniejszym etapie postępowania. W orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wniosku nie można rozpoznać merytorycznie, lecz trzeba pozostawić go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05, LEX nr 164157). W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzonego braku zmiany okoliczności (art. 165 P.p.s.a.), referendarz sądowy oddalił obecnie złożony wniosek, co w praktyce oznacza, że w mocy pozostaje poprzednie rozstrzygnięcie przyjęte w sentencji postanowienia z dnia 9 listopada 2010 r. W dalszym ciągu, w ocenie referendarza sądowego, skarżący będzie w stanie uiścić należne opłaty sądowe każdorazowo limitowane do kwoty 100 zł. Z powyższych względów, w oparciu o art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. i art. 165 P.p.s.a., działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.