I SA/Gl 811/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Winiarski, , , po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K.B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uli płatniczej- umorzenie odsetek za zwłokę w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; W dniu 8 października 2007 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) – w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł – do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpłynęło pismo procesowe K. B., w którym zwróciła się do Sądu o zwolnienie jej od rzeczonego wpisu. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego, w dniu 29 października 2007 r., do Sądu wpłynął druk urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżąca rozszerzyła zakres pierwotnego wniosku i zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Uzasadniając wniosek podkreśliła, iż znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, jako że w chwili obecnej nigdzie nie pracuje. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika że skarżąca we wspólnym gospodarstwie domowym (dom o pow. 150 m²) pozostaje wraz z matką, babcią, dziadkiem i wujkiem. Łączny dochód tego gospodarstwa oszacowano na kwotę [...] zł brutto. W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia w zestawieniu z zawartością akt sprawy, pismem z dnia 7 listopada 2007 r., wezwano K. B. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności: 1) wykazanie za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, prąd, energia elektr., telefon, podatek od nieruchomości itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; należało nadto wyjaśnić w jakim stopniu poszczególni domownicy przyczyniają się do ponoszenia tych opłat, 2) złożenie oświadczenia, czy skarżąca, jako osoba bezrobotna, jest zarejestrowana we właściwym urzędzie pracy; jeśli tak to należało przedłożyć na tę okoliczność stosowne zaświadczenie urzędu, 3) nadesłanie wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącą i pozostałych osób będących w gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, 4) udokumentowanie dochodów osiąganych przez pozostałych domowników, 5) udokumentowanie wydatków ponoszonych na leczenie. Wydatki te powinny zostać udokumentowane poprzez przedłożenie np. stosownych faktur VAT lub paragonów wystawionych przez przychodnie, szpitale, apteki itd. Z kolei w przypadku braku dysponowania takimi fakturami lub paragonami należy przedstawić aktualne zaświadczenie lekarskie, potwierdzające fakt konieczności stałego zażywania leków, regularnego poddawania się odpłatnym świadczeniom leczniczym lub rehabilitacyjnym itp.; 6) oznaczenie tytułu prawnego skarżącej do nieruchomości położonej w S. przy ul. [...], tj. umowa najmu, służebność, własność, współwłasność itp., 7) złożenie wyjaśnień co do aktualnego miejsca zamieszkania P. B.; w tych ramach należało nadto wskazać, czy w chwili obecnej jest gdziekolwiek zatrudniony i w jakiej wysokości otrzymuje wynagrodzenie (z akt sprawy nie wynika aby w małżeństwie skarżącej orzeczono rozwód bądź separację a umowa majątkowa małżeńska nie zwalnia z obowiązku wzajemnej pomocy, o której mowa w art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Odpowiadając na przywołane wyżej wezwanie, K. B. wyjaśniła (vide pismo procesowe z dnia 18 listopada 2007 r.), że przesłane do Sądu rachunki obciążające budżet domowy są wystawiane na jej siostrę. Oświadczyła przy tym, iż nie posiada rachunków ani faktur za leczenie (w tych ramach nadesłano do Sądu opakowania lekarstw, które skarżąca stosuje oraz wyniki badań lekarskich). Skarżąca podniosła, że nie posiada tytułu prawnego do lokalu położonego w S. przy ul. [...]. Zaakcentowano nadto, że między nią a mężem została zawarta intercyza. Mąż nie pracuje na etacie, obecnie jest w trakcie otwierania własnej działalności. Postanowieniem z dnia 5 grudnia 2007 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. W przewidzianym terminie skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia. W uzasadnieniu swego sprzeciwu podniosła, iż złożyła wystarczające dowody o jej stanie majątkowym i możliwościach płatniczych. Podała, iż wielokrotnie składała do akt sprawy dokumenty dotyczące jej męża, który od końca marca 2007r. nie pracuje na etacie, obecnie rozwija własną działalność gospodarczą (przez pierwsze dwa miesiące działalności- październik i listopad 2007r. przychody pokryły jedynie poniesione koszty). Dalej podała, iż niemożliwym jest opłacenie kosztów sądowych przez osoby, z którymi mieszka. Osoby te, prócz comiesięcznych opłat za rachunki ponoszą wydatki na wyżywienie czy lekarstwa. Matka skarżącej otrzymuje świadczenie rentowe, jest po przebytym [...], pozostaje pod stałą opieką lekarza. Podobnie dziadek i babcia mają problemy z sercem oraz postępującym reumatyzmem. Podkreśliła, iż zamieszkująca z nią rodzina nie posiada środków pieniężnych na udzielenie jej pomocy. Co do adresu zamieszkania wskazała, iż w trakcie trwania postępowania administracyjnego zmieniła go, o czym poinformowała stosowym dokumentem Urząd Skarbowy. W dalszej kolejności działając na podstawie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wezwano skarżącą o uprawdopodobnienie danych wskazanych w złożonym wniosku o przyznanie praw pomocy poprzez nadesłanie odpisów bądź kserokopii dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy prowadzonej przez jej męża działalności gospodarczej w tym np. księgę przychodów i rozchodów, deklaracje VAT; w tych ramach należało nadto nadesłać ewidencję środków trwałych prowadzonej działalności. W odpowiedzi na powyższe skarżąca nadesłała oświadczenie złożone przez jej męża P. B., datowane na dzień 29 stycznia 2008r., zgodnie z treścią którego nie posiada on żadnych środków trwałych o wartości co najmniej [...] zł. Posiada jedynie niezbędne przyrządy pomiarowe, narzędzia i oprogramowanie, których wartość jednostkowa nie przekracza kwoty [...] zł netto, z kolei komputer, cześć oprogramowania i narzędzi jest zakupiona przed założeniem działalności i nie jest ujęta w kosztach firmy. Nadto nadesłano deklaracje dla podatku od towarów i usług oraz podatkową księgę przychodów i rozchodów, z której wynika, iż mąż skarżącej w ostatnich trzech miesiącach ubiegłego roku osiągnął przychód w wysokości [...] zł, z kolei poniósł wydatki w kwocie [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje. Na wstępie stwierdzić należy, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencja taka wynika bowiem z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. Rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy (zgodnie z wskazaniem strony wniosek ten obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych), sprowadza się do ustalenia, czy w niniejszej sprawie spełniona jest określona w art. 246 §1 ustawy p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym uzależnione jest od wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym - obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego - może być natomiast przyznane osobie fizycznej, która wykaże, że uiszczenie pełnych kosztów postępowania skutkowałoby uszczerbkiem koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. Rozpoznanie wniosku skarżącej wymaga zatem ustalenia, czy strona wykazała, że poniesienie kosztów postępowania sądowego zainicjowanego skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], zagrażałoby codziennej egzystencji wnioskodawczyni i jej najbliższych. W świetle ustaleń faktycznych poczynionych w niniejszej sprawie stwierdzić należy, iż wnioskodawczyni nie wykazała w sposób przekonywujący istnienia powyższej przesłanki. Faktem jest, iż z przedłożonych przez K. B. dokumentów wynika, iż dochód rodziny zamieszkującej wspólnie z nią jest niewielki, wynosi bowiem [...] zł miesięcznie. Z kwoty tej po odliczeniu comiesięcznych wydatków (stałe opłaty obliczone na podstawie przedłożonych rachunków, faktur i nakazu płatniczego oscylują w wysokości [...] zł) osoby prowadzące gospodarstwo domowe wspólnie ze skarżącą nie są w stanie udzielić jej wsparcia finansowego. Niezależnie od powyższego nie należy tracić z pola widzenia sytuacji majątkowej małżonka skarżącej, nawet wówczas kiedy oboje małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej. Zgodnie bowiem w treścią art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Z kolei nadesłane dokumenty obrazujące sytuację majątkową męża wnioskodawczyni nie poświadczają, iż nie ma on dostatecznych środków finansowych, by nie wspomóc małżonkę w obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Jak zostało albowiem już wyżej wskazane, w ostatnim czasie prowadzona przez niego działalność gospodarcza przyniosła przychód w wysokości [...] zł, z kolei poniesione przez niego wydatki wyniosły [...] zł. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż postępowanie wszczęte na skutek wniosku skarżącej o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych nie wykazało istnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, określonej w art. 246 §1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. W przedmiotowej sprawie nie może zatem znaleźć zastosowanie instytucja stanowiąca wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązująca w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. działając w oparciu o art. 260 tej ustawy odmówiono przyznania skarżącej prawa pomocy.