I SA/Gl 815/10

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T.P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie innych podatków i opłat - opłaty paliwowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek, podkreślił, że jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna niemająca prawa do zasiłku oraz że pozostaje na utrzymaniu najbliższej rodziny i zamieszkuje nieodpłatnie u znajomych. Stwierdził, że jego małżonka wraz z trójką dzieci mieszka osobno. Do wniosku załączono odpisy: wyroku z dnia 28 lipca 2005 r. ustanawiającego rozdzielność majątkową w małżeństwie skarżącego, umowy z dnia 7 września 2005 r. w sprawie podziału majątku wspólnego skarżącego i jego małżonki, zaświadczenia z dnia 19 marca 2010 r., że skarżący nie figuruje w ewidencji działalności gospodarczej, pisma z dnia 22 marca 2010 r. przedstawiającego skarżącemu, jako osobie bezrobotnej, oferty zatrudnienia, zeznań podatkowych złożonych przez skarżącego za dwa ubiegłe lata podatkowe (w 2008 r. skarżący wykazał, głównie z działalności gospodarczej, dochód w wysokości 41.358,96 zł; natomiast w zeznaniu za rok 2009 r. nie zostały wypełnione żadne rubryki, poza tymi dotyczącymi danych osobowych), potwierdzenia zameldowania i odpisy ksiąg wieczystych z dnia 22 marca 2010 r. dotyczące nieruchomości, w której zameldowany jest skarżący, oraz nieruchomości stanowiącej miejsce zameldowania jego małżonki (skarżący zameldowany jest w domu należącym do obcych mu osób, które są tam zameldowane razem z nim). Dokumenty te skarżący przedstawił już wcześniej w postępowaniach w sprawach o sygn. akt III SA/Gl 1675-1682/09 i III SA/Gl 152-155/10, w których – na ich podstawie – zwolniono go od kosztów sądowych (postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 kwietnia 2010 r.). Referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego, jego małżonkę i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym (zastrzeżono, że wezwanie to należy wykonać pomimo rozdzielności majątkowej i różnych miejsc zameldowania), przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego, jego małżonkę i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont, przedstawienie stosownego zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy po dniu otrzymania niniejszego wezwania, poświadczającego, że skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku (sprecyzowano, że zaświadczenie to powinno być wystawione po dniu otrzymania wezwania), nadesłanie pisemnych wyjaśnień członków rodziny skarżącego wskazujących wysokość pomocy materialnej udzielonej mu w ciągu ostatnich trzech miesięcy, przedłożenie kopii zeznań podatkowych za rok 2009 złożonych przez małżonkę skarżącego oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym oraz udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Wykonując to wezwanie skarżący nadesłał dokumenty, które dołączył już wcześniej do wniosku. Dodatkowo przedłożył jedynie wyciąg ze swojego rachunku bankowego (nie odnotowuje on prawie żadnych operacji, a saldo na rachunku wynosi 10 zł) oraz oświadczenia jego rodziców, zgodnie z którym udzielają mu oni pomocy finansowej w wysokości około 400 zł miesięcznie na zakup wyżywienia i ubioru. Korespondencja w toku postępowania, w tym związana z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, kierowana jest na adres zameldowania małżonki skarżącego, jednak w każdym przypadku przesyłki były odbierane przez adresata osobiście. Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić trzeba, że skarżący nie wykazał, iż w jego sytuacji powyższa przesłanka zachodzi, nie wykonując w dostatecznym stopniu wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. W przeważającej większości poprzestał on przecież na nadesłaniu tych samych dokumentów, które załączył wcześniej do wniosku, wykorzystując zresztą nieaktualny materiał dowodowy przedłożony podczas rozpoznawania jego wniosków złożonych kilka miesięcy temu w innych postępowaniach. Powinien zaś zdawać sobie sprawę, iż referendarz sądowy z tymi dokumentami się zapoznał i mimo to uznał za konieczne ich uzupełnienie jako niewystarczających do przyznania prawa pomocy obecnie. Miał zatem obowiązek podjąć starania, by dostarczyć inne dokumenty, tj. dokładnie takie, o które wzywano, jak choćby aktualne zaświadczenie, że nadal jest osobą bezrobotną. Największe zastrzeżenia budzi jednak sposób, w jaki skarżący ustosunkował się do wezwania w części dotyczącej osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, szczególnie jego małżonki. Ograniczył się on bowiem do przywołania tych samych okoliczności, które również były już przez niego wskazywane wcześniej, co jednak nie skłoniło referendarza sądowego do pozostawienia tej materii poza zakresem wezwania. Okoliczności te nie zasługują na uwzględnienie i tym samym nie usprawiedliwiają niewykonania wezwania w rozpatrywanej części. Całkowicie chybione są wyjaśnienia skarżącego, podnoszące fakt, że jest on zameldowany w innym miejscu niż jego małżonka. Adres formalnego zameldowania nie jest wszak kryterium decydującym dla określenia miejsca zamieszkania, które znajduje się tam, gdzie strona rzeczywiście przebywa. Bezsprzecznie zaś skarżący stale zamieszkuje nie w miejscu, w którym jest zameldowany, lecz pod adresem zameldowania jego małżonki. Na ten adres wysyłana jest przecież cała korespondencja w toku postępowania, którą wnioskodawca zawsze odbiera osobiście. W konsekwencji jego oświadczenie, według którego zamieszkuje on w domu należącym do obcych mu ludzi, a nie ze swoją rodziną, należy ocenić jako niewiarygodne i mające na celu uchylenie się od przedstawienia sytuacji jego małżonki i zasugerowanie braku jakichkolwiek z nią relacji, w tym o charakterze majątkowym czy ekonomicznym. Skarżący nieskutecznie powołuje się też na rozdzielność majątkową obowiązującą w jego małżeństwie; skądinąd wezwanie dotyczące jego małżonki opatrzono zastrzeżeniem, iż powinno ono być wykonane pomimo tego faktu. W orzecznictwie przesądzono, że rozdzielność majątkowa nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, w szczególności nie wyłączając zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Zgodnie z kolei z art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który zresztą został wskazany w wezwaniu skierowanym do skarżącego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wezwanie takie może odnosić się do osób trzecich pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach muszą być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, iż treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Skoro bowiem wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami, to wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują jego status majątkowy, czasami wręcz przesądzając o tym, czy może on ponieść koszty postępowania, czy też nie. Rozpatrywane wezwanie może być przy tym skierowane wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą, to powinna się liczyć, iż swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Podsumowując, sposób, w jaki skarżący ustosunkował się do wezwania referendarza sądowego, uniemożliwia wolną od wątpliwości ocenę jego szeroko rozumianej sytuacji majątkowej, a tym samym uwzględnienie jego wniosku. Strona może jednak nadal to wezwanie wykonać, co może uczynić np. na etapie ewentualnego sprzeciwu od niniejszego postanowienia. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji