I SA/Gl 823/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Paweł Kornacki (spr.), Dorota Kozłowska, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2017 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. S.k. w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości na 2016 r. oddala skargę. 1. Pełnomocnik A Sp. z o.o. Sp.k. w K. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z [...] r. w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości. 2. Zaskarżona decyzja została wydana na gruncie następującego stanu sprawy. 2.1. W dniu 1 grudnia 2015 r. skarżąca spółka oraz Gmina B. zawarły umowę dzierżawy nieruchomości zabudowanej, stanowiącej własność Gminy B.. W dniu 27 stycznia 2016 r. te same strony zawarły "Porozumienie w sprawie rozwiązania umowy dzierżawy z dnia 01 grudnia 2015 r." W § 1 porozumienia wskazano, że strony zgodnie postanawiają rozwiązać z dniem 27 stycznia 2016 r. umowę dzierżawy i że nieruchomość zostanie w tym samym dniu przekazana protokolarnie Gminie B.. W § 2 porozumienia wskazano zaś, że strony zgodnie postanawiają, iż kwestie rozliczenia wpłaconej kaucji zabezpieczającej, zwrotu wpłaconego przez spółkę czynszu dzierżawnego za okres trwania umowy oraz zwrotu poniesionych przez spółkę kosztów ochrony przedmiotu umowy dzierżawy zostaną rozstrzygnięte po wykonaniu przez gminę badań fizykochemicznych gruntu będącego przedmiotem dzierżawy. W dniu 27 stycznia 2016 r. sporządzono także protokół zdania nieruchomości, z którego wynika, że wydzierżawiająca spółka oddaje Gminie B. przedmiotową nieruchomość. Wskazano w nim, że nieruchomość jest przygotowana do przejęcia – uporządkowana, do protokołu dołączono dokumentację oraz wskazano stan liczników wody i energii. 2.2. Prezydent B. decyzją z [...] r., nr [...] określił spółce wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2016 r. w wysokości [...] zł. Opodatkowaniem za styczeń 2016 r. objął będący przedmiotem dzierżawy grunt o powierzchni [...] m2 oraz budynki o powierzchni użytkowej [...] m2. W uzasadnieniu wskazał, że spółka w okresie od 1 grudnia 2015 r. do 27 stycznia 2016 r. była w posiadaniu opodatkowanej nieruchomości. Porozumienie z 27 stycznia 2016 r. dotyczy rozwiązania umowy dzierżawy, a nie odstąpienia od niej w trybie art. 493 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 469 ze zm. – dalej: k.c.). 2.3. W odwołaniu pełnomocnik spółki zarzucił: - naruszenie przepisów postępowania poprzez niedokładne wyjaśnienie istniejącego stanu faktycznego; - naruszenie art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a) ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 716 ze zm. – dalej: u.p.o.l.) w zw. z art. 493 § 1 k.c. i art. 56 i 65 § 1 i 2 k.c. poprzez bezpodstawne przyjęcie, że strona postępowania jest posiadaczem zależnym, którego obciąża obowiązek w zakresie podatku od nieruchomości. Skarżąca wniosła także o przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego poprzez przesłuchanie dwóch osób składających oświadczenia woli w ramach porozumienia z 27 stycznia 2016 r. na okoliczność ustalenia zgodnego zamiaru i celu stron tego porozumienia, a w szczególności zamierzonej skuteczności czynności rozwiązania (na przyszłość, czy z mocą wsteczną) albowiem postępowanie dowodowe przeprowadzone przez organ I instancji wymaga poszerzenia, gdyż nie zostały ustalone wszystkie istotne dla sprawy okoliczności faktyczne. W uzasadnieniu spółka podkreśliła – powołując się na art. 56 i 65 k.c. – że na skutek porozumienia z 27 stycznia 2016 r. ustanie stosunku dzierżawy nastąpiło z mocą wsteczną, tj. porozumienie to stanowiło odstąpienie, o którym mowa w art. 493 § 1 k.c. Wynika to już z treści porozumienia z 27 stycznia 2016 r., ale potwierdzeniem tej tezy ma być przesłuchanie świadków, reprezentujących strony porozumienia. W odwołaniu wskazano, że zawarcie przedmiotowego porozumienia nastąpiło w związku z następczą niemożliwością świadczenia, za którą odpowiedzialność ponosi Gmina B.. Ta niemożliwość była związana z ujawnieniem po zawarciu umowy dzierżawy i objęciu jej przedmiotu w posiadanie przez spółkę, zanieczyszczeń gruntu uniemożliwiających wykorzystanie gruntu zgodnie z celem zawarcia umowy. 2.4. Kolegium decyzją z [...] r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta. W uzasadnieniu wskazało, że została spełniona przesłanka opodatkowania wynikająca z art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a) u.p.o.l., tj. posiadanie przez spółkę nieruchomości na podstawie umowy zawartej z właścicielem. Organ podkreślił, że z § 1 ust. 1 porozumienia z 27 stycznia 2016 r. wynika, że strony postanawiają rozwiązać umowę dzierżawy z dniem 27 stycznia 2016 r. a nie z mocą wsteczną. Zdaniem Kolegium niezasadny jest także zarzut niedokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Organ wskazał, że okoliczność nieuwzględnienia wniosku o przesłuchanie dwóch świadków nie może mieć wpływu na wynik sprawy, ponieważ prawidłowo organ I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia dane wynikające z treści umowy dzierżawy i protokołu zdania nieruchomości z 27 stycznia 2016 r. Zeznania wskazanych świadków są bez znaczenia dla sprawy. Dodatkowo Kolegium zauważyło, że nietrafne są zarzuty naruszenia przepisów k.c. 3.1. W skardze pełnomocnik spółki zarzucił naruszenie: a) art. 199a w zw. z art. 188 w zw. z art. 235 i 239 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 207 ze zm. – dalej: o.p.) poprzez oddalenie wniosku o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków pomimo, że ten dowód miał istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, ponieważ pozwalał na ustalenie rzeczywistej intencji i woli stron w zakresie porozumienia o rozwiązaniu umowy, co do skutków zawartego porozumienia, co z kolei doprowadziło do rozpoznania sprawy w oparciu o niekompletny materiał dowodowy i jednocześnie do błędnego ustalenia, że skarżąca jest posiadaczem zależnym, którego obciąża obowiązek w zakresie podatku od nieruchomości; b) art. 187 § 1 w zw. z art. 122 i 235 o.p. poprzez nie zgromadzenie przez organ II instancji całości materiału dowodowego, co wpłynęło na niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy i wydanie decyzji w oparciu o niepełny materiał dowodowy; c) art. 210 § 4 o.p. poprzez pominięcie przez organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji elementów pozwalających na weryfikację stanowiska organu II instancji co do przyczyn nieprzeprowadzenia dowodu z zeznań świadków; d) przepisów prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a) u.p.o.l. w zw. z art. 493 § 1 i art. 56 oraz 65 § 1 i 2 k.c. poprzez bezpodstawne przyjęcie, że skarżąca jest posiadaczem zależnym, którego obciąża obowiązek w zakresie podatku od nieruchomości. W uzasadnieniu skarżąca akcentowała konieczność ustalenia rzeczywistej woli stron porozumienia z 27 stycznia 2016 r. Niezasadne było oparcie się przez organ tylko na dokumencie i nie przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków. Co do naruszenia prawa materialnego spółka podniosła, że organ nie rozważył, czy rozwiązanie umowy dzierżawy nastąpiło ze skutkiem wstecznym, czy też tylko na przyszłość. Tymczasem zamiarem obu stron porozumienia było wywołanie skutków, jakie wynikają z oświadczenia o odstąpieniu od umowy na podstawie art. 493 § 1 k.c. 3.2. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 4. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a zatem skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.). 5. Spór dotyczy zagadnienia, czy spółka posiada status podatnika podatku od nieruchomości w odniesieniu gruntu i budynku stanowiących własność Gminy B.. W tej materii zasadnicze znaczenie w analizowanej sprawie na regulacja art. 3 ust. 1 u.p.o.l. Stosownie do niej (w wersji obowiązującej w styczniu 2016 r.): "Podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące: 1) właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych, z zastrzeżeniem ust. 3; 2) posiadaczami samoistnymi nieruchomości lub obiektów budowlanych; 3) użytkownikami wieczystymi gruntów; 4) posiadaczami nieruchomości lub ich części albo obiektów budowlanych lub ich części, stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli posiadanie: a) wynika z umowy zawartej z właścicielem, Agencją Nieruchomości Rolnych lub z innego tytułu prawnego, z wyjątkiem posiadania przez osoby fizyczne lokali mieszkalnych niestanowiących odrębnych nieruchomości, b) jest bez tytułu prawnego, z zastrzeżeniem ust. 2." (które w tej sprawie nie jest istotne). Wobec takiego ukształtowania ustawowych znamion podatnika w podatku od nieruchomości, Sąd stwierdza, że zarzuty zawarte w skardze nie tylko są nietrafne, ale nawet przy teoretycznym założeniu ich zasadności – i tak nie mogłyby doprowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji. 6. Strona skarżąca koncentruje się na forsowaniu tezy, iż umowa dzierżawy opodatkowanej nieruchomości została rozwiązana z mocą wsteczną, co powoduje, że aktualnie nie można uznać, iż w styczniu 2016 r. umowa wywierała skutki prawne. W konsekwencji spółka w tym okresie nie była dzierżawcą opodatkowanej nieruchomości. Jednocześnie stanowisko strony skarżącej wyrażane w pismach procesowych nie podważa tego, że spółka w okresie od 1 grudnia 2015 r. do 27 stycznia 2016 r. była posiadaczem tejże nieruchomości. Już w piśmie z 8 listopada 2016 r. pełnomocnik spółki wskazuje, że spółka zgodnie z umową dzierżawy z 1 grudnia 2015 r, była posiadaczem opodatkowanej nieruchomości i to posiadanie ustało z dniem 27 stycznia 2016 r. w związku z zawarciem porozumienia z tego samego dnia. Tak samo w odwołaniu od decyzji Prezydenta Miasta pełnomocnik spółki przyznał, że po zawarciu umowy dzierżawy doszło do objęcia nieruchomości w posiadanie przez spółkę (str. 3). Sąd stwierdza, że fakt, iż skarżąca była posiadaczem opodatkowanej nieruchomości w analizowanym okresie jest nie tylko przyznawany przez spółkę, ale niezbicie wynika z dokumentów. Po pierwsze z porozumienia z 27 stycznia 2016 r., ponieważ w § 1 ust. 2 wskazano, że nieruchomość zostanie przekazana protokolarnie gminie (a więc do tego czasu była w posiadaniu drugiej strony) z dniem 27 stycznia 2016 r. Po drugie z protokołu zdania nieruchomości w tym samym dniu, wskazującym, że skarżąca spółka oddaje Gminie B. przedmiotową nieruchomość. Na tej podstawie Sąd przyjął, że skarżąca w okresie od 1 grudnia 2015 r. do 27 stycznia 2016 r. była posiadaczem zależnym opodatkowanej nieruchomości w rozumieniu art. 336 k.c. oraz art. 3 ust. 1 pkt 4 u.p.o.l. Pod względem faktycznym władała bowiem tą nieruchomością jak dzierżawca. Strona skarżąca niezasadnie utożsamia więc posiadanie ze skutecznością i obowiązywaniem umowy dzierżawy. Posiadanie jest bowiem stanem faktycznym i nie zawsze jest zgodne ze stanem prawnym. Posiadanie może być bezumowne, czy szerzej - bez tytułu prawnego, o czym wyraźnie stanowi także art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. b) u.p.o.l. W tym stanie rzeczy nawet przyjęcie (tylko hipotetyczne, co Sąd podkreśla - o czym jeszcze poniżej), że zgodnie z twierdzeniami zawartymi w skardze doszło do rozwiązania umowy dzierżawy w mocą wsteczną, a więc począwszy od 1 grudnia 2015 r., nie powoduje, że spółka utraci status podatnika. Rozwiązanie tej umowy z mocą wsteczną zmieni tylko stan prawny, który ma znaczenie wyłącznie co do tego, czy spółka zostanie uznana za podatnika na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a) u.p.o.l. (jako posiadacz którego posiadanie wynikało z umowy zawartej z właścicielem), czy też na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. b) u.p.o.l. (jako posiadacz bez tytułu prawnego). 7. Argumenty forsowane w skardze nie mają istotnego znaczenia dla sprawy z innego jeszcze powodu. Otóż, nawet gdyby przyjąć (znów tylko hipotetycznie, ponieważ Sąd tego stanowiska także nie podziela – o czym poniżej), że spółka skorzystała w istocie z prawa odstąpienia od umowy na podstawie art. 493 § 1 k.c. to i tak, w odniesieniu do umowy dzierżawy, nie może ono wywierać skutku z mocą wsteczną, lecz wyłącznie skutki na przyszłość. Sąd aprobuje bowiem stanowisko wyrażane w orzecznictwie, że odstąpienie od umowy w tym trybie co do umów rodzących zobowiązania ciągłe (np. najem, dzierżawa, leasing) wywołuje tylko skutki ex nunc (por. wyrok SN z 15 maja 2007 r., V CSK 30/07, OSNC 2008/6/66; wyrok SA w Katowicach z 3 lipca 2008 r., V ACa 199/08, Lex nr 470084; wyrok SA w Lublinie z 3 listopada 2016 r., I ACa 247/16, Lex nr 2166565; wyrok SA w Białymstoku z 2 lipca 2015 r., I ACa 179/15, Lex nr 1761752; wyrok SA w Łodzi z 22 lipca 2014 r., I ACa 72/14, Lex nr 1504416; wyrok SA w Poznaniu z 14 maja 2014 r., I ACa 76/14, Lex nr 1489135; wyrok WSA w Gliwicach z 12 lutego 2008 r., I SA/Gl 513/07, Lex nr 476790). 8. W związku z ostatnio poczynionymi uwagami Sąd stwierdza, że trafnie organ odmówił przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków w celu ustalenia rzeczywistej woli stron porozumienia z 27 stycznia 2016 r. Nawet bowiem ustalenie zgodne z wnioskami skarżącej, nie doprowadziłoby do zniesienia po stronie spółki statusu podatnika w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. b) u.p.o.l. W tym sensie przedmiotem dowodu wnioskowanego przez spółkę nie były okoliczności mające istotne znaczenie dla sprawy. Nie doszło zatem do naruszenia art. 199a w zw. z art. 188 w zw. z art. 235 i 239 o.p., ani naruszenia art. 187 § 1 w zw. z art. 122 i 235 o.p. Z tego samego powodu nie było podstaw aby zawiesić niniejsze postępowanie sądowoadministracyjne do czasu zakończenia postępowania przed sądem powszechnym, o co wnosił pełnomocnik spółki podczas rozprawy. Analogicznie, nie można podzielić zarzutu skargi, że uzasadnienie decyzji narusza art. 210 § 4 o.p. Organ zasadnie i wystarczająco wskazał, że nie przeprowadzono dowodu z zeznań dwóch świadków, ponieważ zeznania tych osób nie mogą mieć wpływu na rozstrzygnięcie rozpoznawanej sprawy. 9. Zdaniem Sądu, Kolegium nie naruszyło także art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a) u.p.o.l. w zw. z art. 493 § 1 i art. 56 oraz 65 § 1 i 2 k.c. Zawarte wyżej uwagi odnoszące się do art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. b) u.p.o.l. miały tylko charakter hipotetyczny i zmierzały do wykazania oczywistej bezpodstawności prowadzenia postępowania dowodowego, dalej idącego niż przeprowadzone. Zdaniem Sądu zasadnie organy przyjęły, że spółka ma status podatnika w oparciu o art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a) u.p.o.l. Jej posiadanie zależne opodatkowanej nieruchomości wynika bowiem z umowy dzierżawy zawartej z Gminą B. w dniu 1 grudnia 2015 r. i rozwiązanej z dniem 27 stycznia 2016 r. Wniosek o trwaniu skutków prawnych tejże umowy wynika jednoznacznie z treści porozumienia. Wyraźnie wskazano w nim, że strony zgodnie postanawiają rozwiązać umowę z dniem 27 stycznia 2016 r. 10. Z tych wszystkich powodów Sąd oddalił skargę.