I SA/Gl 828/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, , , po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. A. – Firma Handlowo-Usługowa A w C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł, skarżąca w piśmie z dnia 27 listopada 2012 r. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek, wskazała, że musi obecnie opłacić wpisy od skarg w innych postępowaniach sądowoadministracyjnych w łącznej wysokości 700 zł oraz że "udokumentowany przychód obrotem na rachunku bankowym za okres od sierpnia do listopada 2012 r. dowodzi, że nie są w pełni wypłacane wynagrodzenia pracownicze, zaś narasta zadłużenie na rzecz składek ZUS i wszelkich podatków". Oświadczyła nadto, że pozostaje na utrzymaniu rodziny, która pokrywa m.in. jej wydatki na żywność i na leczenie. Wskazała, że przyczyną takiego stanu rzeczy jest "dwudziestoletni okres zmagań z machiną urzędniczą i wymiarem sprawiedliwości", oskarżanymi przez nią o zamiar przejęcia jej majątku, systematycznie wyprzedawanego. W dalszej części pisma skarżąca odwołała się do orzeczeń wydanych w jej sprawach (tj.: fragmentów wyroku wydanego w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 382/09 oraz postanowienia z dnia 25 sierpnia 2003 r., sygn. akt II SA/Ka 159/03, oddalającego jej wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji), a także do zawiadomienia z dnia 20 grudnia 2011 r., w którym organ właściwy w sprawach pozwoleń wodnoprawnych poinformował odbiorcę energii elektrycznej produkowanej przez skarżącą, że swoją działalność wykonuje ona bez takiego pozwolenia. Ponadto skarżąca przywołała orzeczenia sądów administracyjnych w przedmiocie prawa pomocy. Do wskazanego wyżej pisma skarżąca załączyła druk urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, zaznaczając, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. W treści formularza wskazała, że nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym i zamieszkuje w pomieszczeniach nad halą maszynowni prowadzonego przez nią zakładu. Z oświadczenia o majątku wynika, że skarżąca posiada we współwłasności z synem nieukończony dom mieszkalny, pawilony handlowe do rozbiórki oraz grunty rolne o powierzchni 2,17 i 2,28 ha. Na dochód wnioskodawczyni składa się świadczenie rentowe w kwocie 1.731 zł, które przeznacza na finansowanie działalności gospodarczej polegającej na prowadzeniu elektrowni wodnej. Ponadto do akt złożono: kopie wyciągów z rachunku "firmowego" skarżącej, dokumentujące operacje dokonane 2012 r. w dniach: 13 sierpnia, 14 sierpnia, 13 września, 14 września, 11 października, 12 października, 12 listopada, 14 listopada i 15 listopada. Wyciągi listopadowe dokumentują przelewy przychodzące zewnętrzne – należność za energię elektryczną 8.789,69 zł (kwota ta nieomal w całości została przekazana przelewem wewnętrznym na rachunek skarżącej o innym numerze – przelew oznaczono jako "zajęcie komornicze") oraz wewnętrzny opiewający na kwotę 8.746,53 zł (został on dokonany ze wspomnianego już rachunku skarżącej o innym numerze, oznaczony jako "lista płac za X/2012" i przeznaczony na wypłatę wynagrodzeń dla dwóch pracowników skarżącej, w tym jej syna, który – wedle opisu związanego z przelewem – zamieszkuje pod tym samym adresem co skarżąca i otrzymał wynagrodzenie w kwocie 5.339,45 zł). Pismem z dnia 4 grudnia 2012 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącej oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącą, dokumentów obrazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym w szczególności potwierdzenia wypłaty wspomnianej we wniosku renty rodzinnej za ostatni miesiąc lub zaświadczenia organu wypłacającego to świadczenie o wysokości renty wypłaconej skarżącej w okresie ostatniego półrocza za poszczególne miesiące, wskazujące też formę tej zapłaty, kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2011 złożonych przez skarżącą oraz przez inne osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, wskazujących ich stan oraz operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat, dokumentacji obrazującej wynik finansowy działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą oraz stan zatrudnienia w jej przedsiębiorstwie, w szczególności kopii: raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące oraz deklaracji na podatek od towarów i usług oraz ksiąg rachunkowych lub pełnej wersji podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie sześć miesięcy, a także karty płac za ostatni miesiąc i ewidencji środków trwałych oraz kopii faktur lub rachunków obrazujących wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności, ewentualnie zaległości w tym zakresie. W odpowiedzi wnioskodawczyni przedłożyła kserokopie: protokołu o swoim stanie majątkowym z dnia 5 grudnia 2012 r., zawierającego jej oświadczenia złożone wobec pracownika urzędu skarbowego, pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 listopada 2012 r. wzywającego do uregulowania należności w łącznej kwocie 8.031,40 zł pod rygorem wszczęcia postępowania egzekucyjnego, potwierdzenia wypłaty renty, zeznania PIT-28 skarżącej za 2011 r. (według niego skarżąca uzyskała przychody objęte ryczałtem w wysokości 241.835,97 zł, kwota ryczałtu wyniosła 10.786 zł), deklaracji VAT-7 za miesiące od sierpnia do listopada 2012 r. (najniższa podstawę opodatkowania, 5.533 zł, skarżąca wykazała w październiku, najwyższą, 7.479 zł, w następnym miesiącu) oraz tych samych wyciągów, których kopie załączyła wcześniej do wniosku. Postanowieniem z dnia 2 stycznia 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła w terminie sprzeciw. Zdaniem skarżącej złożone przez nią dowody zostały ocenione niezgodnie "z logiką, doświadczeniem życiowym i sumieniem człowieka prawa", a nadto pominięto przywołany w jej pismach dorobek orzecznictwa. Ponadto należy odnotować, że skarżąca wnosiła o przyznanie prawa pomocy nie tylko w niniejszym postępowaniu – ostatnio jej wniosek został oddalony przez Sąd w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 901/12, w której wpis od skargi wynosi 300 zł (postanowienie z dnia 10 grudnia 2012 r.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "ppsa") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych, następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 ppsa). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ppsa). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie rozpatrywanego wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Podkreślić w tym miejscu także należy, że sąd przyznaje prawo pomocy, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 ppsa słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. W rozpatrywanej sprawie zachodziły podstawy do wystosowania wezwania o nadesłanie dokumentów źródłowych, ponieważ treść wniosku nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę najogólniej rozumianej sytuacji materialnej skarżącej. Tymczasem skarżąca nie wykonała w pełni skierowanego do niej wezwania, w konsekwencji czego jej sytuacja materialna nie została wyjaśniona, co uniemożliwia dokładne ustalenie możliwości płatniczych wnioskodawczyni. Należy zatem odnotować, że skarżąca nie nadesłała większości dokumentów mających obrazować wynik finansowy prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, m.in. dokumentacji rachunkowej. Zaznaczyć przy tym należy, że wezwanie w tym zakresie jest precyzyjne i nie budzi żadnych wątpliwości, jakie dokumenty należy nadesłać. Pomimo tego skarżąca przedstawiła jedynie zeznania podatkowe, które, co należy podkreślić, nie potwierdzają jej oświadczeń. Wskazać zatem należy, że z zeznania w podatku dochodowym wynika stosunkowo wysoki przychód roczny, a z deklaracji dla podatku od towarów i usług – podstawy opodatkowania w stabilnej wysokości. W ich świetle nie sposób uznać za przekonujące twierdzenia strony prezentowane w toku postępowania. Jest tak tym bardziej dlatego, że przedsiębiorstwo nadal funkcjonuje i osiąga regularne obroty. Skarżąca prowadzi w dalszym ciągu działalność gospodarczą, a zatem nie można jednoznacznie stwierdzić, że zdobycie środków jest w jej przypadku niemożliwe. Nie można przy tym tracić z pola widzenia, że wpis od skargi w niniejszej sprawie jest najmniejszy spośród przewidzianych w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Poniesienie wydatku w kwocie 100 zł nie powinno wiązać się z reguły ze znacznym obciążeniem budżetu domowego, tym bardziej, że skarżąca ponosi wielokrotnie wyższe koszty prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto skarżąca nie ustosunkowała się do tej części wezwania, które dotyczyło udokumentowania wydatków. Negatywnie należy też ocenić postawę skarżącej w kwestii dotyczącej nadesłania wyciągów z rachunków bankowych. W tym kontekście trzeba zaznaczyć, że przesłany zostały jedynie fragment wyciągu, a zatem nie obrazuje on wszystkich dokonanych operacji. Nadto jego analiza pomnaża wątpliwości rodzące się przy ocenie wniosku strony. Wynikają z niego bowiem przepływy pieniężne, których wartość wielokrotnie przekracza wysokość kosztów sądowych w sprawie. Przede wszystkim jednak, co należy zaakcentować, wynika z niego, że skarżąca posiada jeszcze inny rachunek, z którego wyciągu nie przedłożyła, chociaż wykorzystywała go podczas tych operacji, tak celem jego obciążenia, jak i jego zasilenia. W konsekwencji nie sposób ocenić, jakie środki pozostają w istocie do jej dyspozycji. Nie ulega przy tym wątpliwości, że wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku obejmowało kompletne wyciągi ze wszystkich rachunków bankowych należących nie tylko do strony, ale i do osób pozostających z nią w gospodarstwie domowym. W odpowiedzi zaś na wezwanie skarżąca nadesłała wyłącznie ten sam dokument, który był już wcześniej dołączony do wniosku, co nie sposób uznać za staranne wykonanie wezwania. Ponadto wątpliwości budzi sytuacja rodzinna i mieszkaniowa wnioskodawczyni. Z jednej strony bowiem skarżąca oświadcza, że pozostaje na utrzymaniu rodziny, zamieszkując samotnie w budynku gospodarczym, mimo iż jest współwłaścicielką domu. Z drugiej zaś strony zgromadzony w sprawie materiał wskazuje na jej więź z synem, także w aspekcie ekonomicznym. W tym kontekście należy podnieść, że syn jest współwłaścicielem domu skarżącej, w którym – według informacji zamieszczonej w opisie dokonanego przez nią przelewu – zamieszkuje. Syn jest również zatrudniony przez matkę, otrzymując stosunkowo wysokie wynagrodzenie ze środków pochodzących z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Wątpliwości powyższych skarżąca nie wyjaśniła w sprzeciwie. Nie załączyła do niego również żadnej dokumentacji. Na stronie ciążyły zatem obowiązki, których niewykonanie mogło zostać potraktowane – zgodnie zresztą z zawartym w wezwaniu pouczeniem – jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Miała ona świadomość, że taka postawa może skutkować niekorzystnym dla niej rozstrzygnięciem, tym bardziej że wskazano to w postanowieniu referendarza sądowego. Zastrzeżenia te można w tym miejscu tylko podtrzymać i powtórzyć. Wypada także zaakcentować, iż w orzecznictwie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Tym samym uznano, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 523/04, publ. LEX nr 203331). Niezależnie od powyższego należy przypomnieć, że przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnione jest wyłącznie od spełnienia przesłanki ściśle określonej w art. 246 ppsa. Wobec tego nie ma wpływu na rozstrzygnięcie argumentacja odwołująca się od innych orzeczeń. Orzeczenia te mogą mieć jedynie charakter pomocniczy, pierwszeństwo ma bowiem analiza akt sprawy. Załączone przez skarżącą fragmenty uzasadnień pozostają jednak bez wpływu na ocenę złożonego przez nią wniosku w omawianej sprawie. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa orzekł jak w sentencji.