I SA/Gl 834/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak, po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S.G. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 września 2016 r. w sprawie ze skargi S. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia 15 września 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił przyznania S. G. (dalej jako "skarżący") prawa pomocy. Przedstawiając stan sprawy, referendarz sądowy wskazał, że skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Skarżący oświadczył również, że jego dochody ograniczają się do najniższego wynagrodzenia za pracę oraz iż ma na utrzymaniu dwójkę dzieci: studiującą córkę i małoletniego syna, na których utrzymanie łoży dobrowolnie, bez zasądzonych od niego alimentów. Według wniosku skarżący nie ma wartościowego majątku, choć posiada udziały w trzech spółkach. Ponadto skarżący poinformował, że po złożeniu wniosku wstąpił w związek małżeński i przedstawił kopie aktu małżeństwa z dnia 18 czerwca 2016 r. oraz umowy ustanawiającej w jego małżeństwie rozdzielność majątkową. W odpowiedzi na wezwania referendarza do uzupełnienia danych zawartych we wniosku skarżący przedłożył: rachunki obrazujące koszty utrzymania opłacone przelewem, zaświadczenie w sprawie wynagrodzenia, które sam podpisał jako prezes zarządu zatrudniającej go Spółki, protokół zwykłego zgromadzenia wspólników tej Spółki z dnia 30 czerwca 2016 r. (skarżący uczestniczył w nim jako udziałowiec i prezes zarządu; zgromadzenie zatwierdziło sprawozdanie finansowe, udzieliło absolutorium zarządowi i zdecydowało, że zysk w kwocie 20.290,14 zł nie zostanie podzielony, lecz przeznaczony na dalszą działalność Spółki), zaświadczenie innej Spółki, że skarżący pełni w niej funkcję likwidatora nie pobierając wynagrodzenia oraz zaświadczenie kolejnej Spółki, w której skarżący jest udziałowcem, że nie pełni on w niej żadnej funkcji i nie wypłacono mu żadnych kwot, dokumenty potwierdzające likwidację działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego oraz rachunków bankowych wykorzystywanych w tej działalności, pismo pracodawcy żony skarżącego informujące, że jej wynagrodzenie brutto wynosi 2.947 zł wraz z jej oświadczeniem, iż nie osiąga ona innych dochodów, oświadczenie córki skarżącego, że łoży on na jej utrzymanie kwotę 500 zł miesięcznie, a także wyciąg z rachunku bankowego jego żony (saldo na rachunku zamknęło się kwotą 13.687,71 zł, przy czym dostępny limit na rachunku inwestycyjnym wynosi 148.249,07 zł). Referendarz stwierdził ponadto, że na wyciągu małżonki odnotowane są także inne wpływy poza wynagrodzeniem, np. w dniu 21 czerwca 2016 r., a zatem tuż po ślubie ze skarżącym, została wpłacona gotówką kwota 28.000 zł, czy też w dniu 9 czerwca 2016 r. przelane zostały środki pochodzące z funduszu inwestycyjnego w wysokości 99.787,96 zł. Uzasadniając zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie referendarz sądowy wskazując na treść art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. podkreślił, że przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 tej ustawy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego lub innego profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnioskodawca musi zatem udowodnić istnienie tego faktu, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Minimum staranności, jaką powinna się on wykazać, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego. Referendarz odnotował zatem, że skarżący nie nadesłał kopii zeznań podatkowych jego żony w podatku dochodowym, co jego zdaniem powoduje, iż nie może wykluczyć, że uzyskała ona poza wynagrodzeniem z miejsca pracy jeszcze inne dochody podlegające opodatkowaniu. W ocenie referendarza może na to wskazywać również wyciąg z jej rachunku bankowego, który jedynie w okresie, w jakim toczyło się postępowanie w przedmiocie prawa pomocy, odnotowuje wpływy większe niż dochody z tytułu tego wynagrodzenia, i to nawet otrzymywane w czasie całego roku. Dochody te, tak jak środki zgromadzone na rachunku oraz dostępny limit, przewyższają również, i to wielokrotnie, wprost niewspółmiernie wysokość wpisu od skargi, który nie może być uznany w sprawie za wygórowany. Powyższe ustalenia, w ocenie referendarza, wskazują zatem, że poniesienie kosztów postępowanie w sprawie nie przekracza możliwości płatniczych gospodarstwa domowego skarżącego i musi pozostawać bez większego czy choćby odczuwalnego wpływu w tym zakresie. Referendarz sądowy stwierdził, że okoliczność ta niejako sama przez się wyklucza uwzględnienie wniosku i tym samym nie ma zatem potrzeby podnoszenia i wyjaśniania innych wątpliwości, jakie można powziąć podczas analizy wyciągu z rachunku bankowego małżonki skarżącego, np. związanych z tym, że za pośrednictwem tego rachunku uiszczono dnia 16 sierpnia 2016 r. opłatę za lokal mieszkalny inny niż miejsce zamieszkania w kwocie 266,99 zł, a więc wyżej niż należny w sprawie wpis od skargi. Zaznaczył również, że z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy nie ma znaczenia, iż w małżeństwie skarżącego obowiązuje rozdzielność majątkowa. Nie zmienia ona faktu, że jego żona pozostaje w nim we wspólnym gospodarstwie domowym i nie wyłącza zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 2082 ze zm.), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy. Z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z nich wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09, LEX nr 563242). Referendarz sądowy zauważył przy tym, że w świetle zebranego materiału dowodowego wynika, iż rodzina skarżącego opłaca na bieżąco i bez zaległości koszty utrzymania, które przewyższają koszty postępowania w sprawie, zaś sam skarżący, mimo iż wykazuje dochód w wysokości najmniejszego wynagrodzenia za pracę, przeznacza comiesięcznie na utrzymanie córki kwotę stanowiącą nieomal połowę tego dochodu, a zarazem wielokrotność kwoty potrzebnej na opłacenie wpisu od skargi. Również dla wyniku postępowania w przedmiocie prawa pomocy, zdaniem referendarza, nie może pozostawać bez znaczenia to, że skarżący nie realizuje swoich możliwości zarobkowych. Pełni on funkcje kierownicze w zorganizowanych podmiotach prowadzących działalność gospodarczą bądź nieodpłatnie, bądź za wynagrodzeniem minimalnym, niepodlegającym zajęciu egzekucyjnemu. Jest on w szczególności prezesem i udziałowcem zatrudniającej go spółki wykazującej zysk z działalności, lecz mimo to nie otrzymał żadnych korzyści z tego powodu w postaci zmiany warunków zatrudnienia czy udziału w zysku, z podziału którego zrezygnowano w trakcie zgromadzenia wspólników, jakie odbyło się z jego udziałem w czasie, kiedy toczyło się postępowanie w przedmiocie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego wniósł skarżący wskazując, że nie zgadza się z zapadłym rozstrzygnięciem w części obejmującej odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika zawodowego. Wraz ze sprzeciwem przedłożył zeznanie PIT-37 wraz z PIT-O małżonki oraz UPO tych dokumentów, PIT-11 dotyczący małżonki, jej oświadczenie, A sp. z o.o. w C., a także postanowienia organów podatkowych w przedmiocie wyznaczenia nowego terminu rozpoznania sprawy. W uzasadnieniu wskazał, że z przesłanych dokumentów wynika, że jedynym źródłem dochodu jego małżonki jest wynagrodzenie za pracę. Jednocześnie podkreślił, że uprzednio nie nadesłał deklaracji podatkowych małżonki, albowiem prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe od dnia ślubu, tj. 18 czerwca 2016 r. Zaznaczył, że środki finansowe znajdujące się na koncie małżonki stanowią przedmiot darowizny na jej rzecz, zaś widoczne transakcje z jej rodziną stanowią rozliczenie zachowku. Podkreślił, że kwoty te zostały zgłoszone do urzędów skarbowych. Odnosząc się do wskazanej przez referendarza sądowego kwoty uiszczonej tytułem opłaty za inny, niż zajmowany przez skarżącego lokal, wskazał, że opłata ta dotyczyła mieszkania dziadka małżonki, zaś wszelkie wyjaśnienia w tym przedmiocie zawarte są w oświadczeniu jego żony. Zauważył, że nie jest w stanie wykazać, iż jedynym źródłem dochodów żony w 2016 r. jest wynagrodzenie za pracę, albowiem zeznanie podatkowe za obecny rok będzie składane w roku przyszłym. Ponadto stwierdził, że wobec rozdzielności majątkowej każde z małżonków posiada majątek odrębny i brak jest majątku wspólnego. Jednocześnie ustanowienie dla niego pełnomocnika zawodowego nie mieści się w jego ocenie w zakresie pojęcia gospodarstwa domowego, jak i pomocy jaką winna udzielać mu małżonka, zwłaszcza, że środki finansowe zgromadzone na koncie małżonki są jedynie w jej zarządzie. Skarżący zauważył, że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie odnosi się w ogóle do możliwości ustanowienia dla niego pełnomocnika z urzędu. W jego zaś ocenie nie jest on w stanie skorzystać z pomocy pełnomocnika zawodowego, albowiem z pensji jaką otrzymuje w wysokości najniższej krajowej pomaga córce z pierwszego małżeństwa. Jednocześnie nie ma on innych dochodów, albowiem pomimo posiadanych udziałów w spółce z o.o. wypracowane ewentualne zyski nie zostały przeznaczone na wypłatę udziałowcom. Funkcję likwidatora w innym podmiocie pełni zaś nieodpłatnie. Tymczasem sprawa z uwagi na skomplikowany charakter wymaga, w jego ocenie, udziału pełnomocnika zawodowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej jako p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Jednocześnie zgodnie z §2 ww. przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak ukształtowana treść przepisu, w szczególności użycie sformułowania "gdy wykaże", wyraźnie przesądza, że to na stronie spoczywa obowiązek przekonania sądu, że znajduje się w sytuacji wymagającej przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Jednocześnie ocena przez Sąd dokonywana jest w oparciu o złożone przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy oświadczenie na urzędowym formularzu "PPF" uzupełnione ewentualnie w trybie art. 255 p.p.s.a. Należy w tym miejscu podkreślić, że ustawodawca w odniesieniu do wniosku o przyznanie prawa pomocy poza oświadczeniem o stanie rodzinnym i majątkowym w formularzu urzędowym "PPF" przewidział możliwość weryfikacji takiego oświadczenia. Zgodnie bowiem z treścią art. 255 P.p.s.a. strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Nieprawidłowe wypełnienie ww. formularza lub nieuzupełnienie na żądanie sądu wniosku stoi na przeszkodzie przyznaniu prawa pomocy, albowiem Sąd nie jest w stanie ocenić sytuacji skarżącego. W pierwszej kolejności należy wskazać, że pomimo sformułowania zarzutów zawartych w sprzeciwie jedynie w odniesieniu do braku przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. odmowy ustanowienia pełnomocnika z urzędu, Sąd zobligowany był rozpoznać zaskarżone postanowienie w całości. Wyżej wskazane przepisy p.p.s.a., w tym odesłanie do stosowania przepisów o zażaleniu wyraźnie przesądzają powyższą kwestię. Odnosząc się zatem do meritum sprawy należy podkreślić, że przyznanie prawa pomocy w zakresie w jakim wnioskował skarżący, tj. w zakresie całkowitym wymaga zbadania przez referendarza przesłanki braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, przy czym to na skarżącym spoczywa ciężar wykazania stosownymi oświadczeniami i dokumentami tej kwestii. Skarżący pomimo wezwań nie przedstawił całości dokumentacji obrazującej jego sytuację materialną, finansową i rodzinną. W niniejszej sprawie skarżący oświadczył, że poza rachunkiem bankowym należącym do jego żony jego rachunki związane z działalnością zostały zamknięte. Należy zatem zauważyć, że zamknięcie rachunków utworzonych na potrzeby działalności gospodarczej nie oznacza automatycznie brak jakichkolwiek rachunków. Wręcz należy stwierdzić, że przez takie oświadczenie skarżący próbuje pominąć kwestię tego czy posiada rachunki osobiste. Jednocześnie nie może ujść uwadze Sądu, że na istnienie takich rachunków może wskazywać rozbieżność pomiędzy złożonymi przez niego oświadczeniami, rachunkami z opisanymi odręcznie datami przelewu, a złożonym wyciągiem z rachunku bankowego jego żony. Skarżący oświadczył bowiem, że zamieszkuje wraz z rodziną w mieszkaniu należącym do siostry małżonki, za które opłacają rachunki i przedstawił m.in. f-rę VAT wystawioną przez PGNiG z terminem płatności na 7 czerwca 2016 r., opisaną odręcznie "Przelew 7.06.2016". Tymczasem z wyciągu bankowego jego żony wynika, że w okresie 2-8 czerwca 2016 r. płatność za tę fakturę nie została dokonana. Jeżeli zatem dokonano płatności przelewem, co wynika z adnotacji, a przelew ten nie został wykonany z rachunku bankowego żony zachodzi podejrzenie, że pomimo wezwania skarżący nie ujawnił wszystkich rachunków. Ponadto, na co słusznie zwrócił uwagę referendarz sądowy, z przedłożonych dokumentów nie wynika, by skarżący nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, czy też ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący co prawda deklaruje zatrudnienie jako prezes zarządu w spółce, w której jest również jedynym udziałowcem, z wynagrodzeniem w wysokości najniższej pensji krajowej, jednak jak słusznie zauważył referendarz sądowy, przeznacza on comiesięcznie na utrzymanie córki kwotę stanowiącą nieomal połowę tego dochodu, a zarazem wielokrotność kwoty potrzebnej na opłacenie wpisu od skargi. Z przedłożonych dokumentów wynika, że to rodzina skarżącego opłaca na bieżąco i bez zaległości rachunki związane z utrzymaniem. Ponadto operacje na rachunku bankowym małżonki skarżącej wskazują, że środki finansowe jakie są w jej posiadaniu są w wysokości pozwalającej nie tylko na udzielenie mu pomocy w zapłacie wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru, ale również w skutek ich zapłaty nie dojdzie do uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie znajduje przy tym uzasadnienia twierdzenie skarżącego dotyczące posiadania przez nią środków finansowych jedynie w "zarządzie", czy jego małżonki dotyczące rozliczeń darowizny, albowiem stoją w sprzeczności z danymi ujawnionymi w wyciągach. Należy zatem wskazać, że wbrew twierdzeniom małżonki skarżącego o braku czasu na dokonywanie tuż przed ślubem rzekomych rozliczeń z rodziną (co skutkowało wpłatą powyższej kwoty 28.000 zł po ślubie) w dniu 9 czerwca 2016 r., a zatem dwanaście dni przed ślubem, dokonała ona darowizny na rzecz matki w wysokości 100.000 zł, co wynika wprost z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego (k. 107). Jednocześnie dokonanie darowizny, wbrew twierdzeniom skarżącej, nie jest tożsame z rozliczeniem zachowku, są to bowiem inne instytucje prawa cywilnego. Po drugie zarówno z historii rachunku bankowego, jak i jego opisu wynika, że skarżąca otrzymuje wynagrodzenie z tytułu operacji na rachunkach inwestycyjnych. Z opisu przedłożonego rachunku bankowego, na jego wstępie, wynika bowiem, że skarżąca posiada rachunki inwestycyjne, zaś w dniu 9 czerwca 2016 r. otrzymała przelew w ramach rozliczenia z B za "odkupienie C." w wysokości 99.787,96 zł. Powyższe okoliczności wskazują zatem, że środki znajdujące się na rachunku żony skarżącego nie są jedynie w jej "zarządzie" i jednocześnie są wystarczające do udzielenia mu pomocy na opłacenie pełnomocnika z wyboru. Powyższej oceny nie zmienia fakt złożenia przy sprzeciwie zeznań PIT-37 wraz z PIT-O za 2015 r. małżonki skarżącego mimo braku ujawnienia w nich przychodów z obrotu papierami wartościowymi, albowiem nie jest wykluczone, że w roku 2015 środków finansowych z tego tytułu nie pozostawiono w dyspozycji małżonki skarżącego. Nie może również ujść uwadze Sądu, że po zawarciu małżeństwa w przedstawionych wyciągach bankowych odnotowane zostały zarówno wpłaty, jak i wypłaty mogące wskazywać na ponoszenie z tego rachunku kosztów wspólnych małżonków w odniesieniu do ich wspólnych dochodów. Otóż w dniu 21 czerwca 2016 r., tj. 3 dni po ślubie, odnotowano wpłatę własną 28.000 zł, a następnie w tym samym dniu dokonano wypłaty kwoty 4.000 zł tytułem "spłata całkowita pożyczki na wesele A.G." oraz kwoty 5.788 zł tytułem "rozliczenie wesela 18.06.2016 r. R.-G.". Z kolei w dniu 13 czerwca 2016 r. z powyższego rachunku dokonano wpłaty 1.000 zł tytułem "opłata za przyjęcie oświadczeń o wstąpieniu w związek małżeński poza lokalem USC – 18 czerwca 2016". Zestawienie powyższych dat oraz kwot wskazuje, że koszty wspólne małżonków opłacane były z tego rachunku nie tylko po zawarciu związku małżeńskiego, ale również przed jego zawarciem. Tym samym rozstrzygnięcie referendarza sądowego jest w pełni prawidłowe. W związku z powyższym na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.