I SA/Gl 841/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Organiściak (spr.) Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Jużków sędzia WSA Beata Kozicka po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącego o wyłączenie sędziego NSA Przemysława Dumany p o s t a n a w i a oddalić wniosek. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach w dniu 12 stycznia 2012 r. w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] dotyczące podatku dochodowego od osób fizycznych skarżący B. G. złożył wniosek o wyłączenie ze składu orzekającego sędziego NSA Przemysława Dumany. Uzasadniając wniosek podniósł, że istnieją uzasadnione okoliczności przemawiające za uznaniem, że udział tego sędziego mógłby wywołać zasadniczą wątpliwość co do jego bezstronności w niniejszym postępowaniu. Wskazał na sprawy o sygn. akt I SA/Gl 160/07, I SA/Gl 825/07, I SA/Gl 1073/08, I SA/Gl 28/09, I SA/Gl 31/09 oraz I SA/Gl 852/10, w których orzekał sędzia Przemysław Dumana. Skarżący powołał się ponadto na art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z którego wynika, że prawem o randze konstytucyjnej jest prawo do bezstronnego sądu. Wskazał również na wyroki Trybunału Konstytucyjnego o sygn. SK 19/02 oraz SK 53/04, uzasadniające jego zdaniem złożony wniosek. W dniu 16 stycznia 2012 r. sędzia NSA Przemysław Dumana oświadczył, że brak jest podstaw do uwzględnienia żądania skarżącego, gdyż nie została spełniona żadna z przesłanek wyłączenia go z mocy ustawy, o których mowa w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a., ani też nie zachodzi okoliczność, o jakiej mowa jest w art. 19 tej ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 18 § 1 P.p.s.a., sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki (pkt 1); swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia (pkt 2); osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli (pkt 3); w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron (pkt 4); w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą (pkt 5); w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator (pkt 6); dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (pkt 6a); w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej (pkt 7). Sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi (art. 18 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie zaś z treścią art. 19 P.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Art. 19 P.p.s.a., w odróżnieniu od art. 18 tej ustawy, zawierającego katalog przyczyn powodujących wyłączenie sędziego z mocy samej ustawy, a zatem bezwzględne wyłączenie sędziego (określane jako iudex inhabilis) reguluje kwestię wyłączenia sędziego z przyczyn innych niż wymienione w art. 18, a zatem dotyczy względnych przesłanek wyłączenia sędziego (iudex suspectus). Wskazać należy, że wniosek o wyłączenie sędziego powinien być zgłoszony w formie pisemnej lub ustnie do protokołu w sądzie. Oprócz ogólnych warunków, którym winno odpowiadać każde pismo strony, wniosek o wyłączenie sędziego powinien zawierać wskazanie sędziego, podanie przyczyny uzasadniającej wyłączenie oraz powołanie okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny (art. 20 P.p.s.a.). Wniosek, który nie odpowiada powyższym wymogom podlega oddaleniu. Wnioskodawca powinien wskazać okoliczności w postaci konkretnych faktów, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego. Wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego, stosownie do art. 22 § 2 powołanej ustawy, musi być nadto poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez tego sędziego, którego wniosek dotyczy. Zaznaczyć należy, że instytucja wyłączenia sędziego tak z mocy prawa (art. 18 P.p.s.a.), jak i na wniosek strony (art. 19 P.p.s.a.) stanowi istotną gwarancję procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, w którym sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Rozpatrując zatem złożony przez skarżącego wniosek podnieść należy, że w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności, będące podstawą wyłączenia sędziego Przemysława Dumany od orzekania w sprawie i to zarówno w świetle art. 18 P.p.s.a., jak i art. 19 tej ustawy. W pierwszej kolejności zaakcentować wypada, że niniejsza sprawa, w której żądanie wyłączenia sędziego Przemysława Dumany skarżący zgłosił, dotyczy postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w K. utrzymującego w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. o odmowie uchylenia ostatecznego postanowienia w sprawie zaliczenia nadpłaty podatku dochodowego od osób fizycznych za 2000 r. na poczet zaległości podatkowych. Odnosząc się w tym miejscu do wymienionych we wniosku o wyłączenie sędziego spraw, należy zaakcentować, iż sprawa o sygn. akt I SA/Gl 160/07 (po podjęciu zawieszonego postępowania nosząca sygn. akt I SA/Gl 28/09), w której sprawozdawcą był sędzia Przemysław Dumana, dotyczyła odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, określającej B. G. wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1999 r. Z kolei sprawa ze skargi B. G. o sygn. akt I SA/Gl 825/07, w której sędzią sprawozdawcą był Przemysław Dumana, dotyczyła postanowienia umarzającego postępowanie w sprawie zaliczenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1999 r. i zwrotu tego podatku. Wskazana z kolei przez skarżącego sprawa ze skargi B. G. o sygn. akt I SA/Gl 1073/08, w której w składzie orzekającym znajdował się sędzia Przemysław Dumana (nie jako sędzia sprawozdawca), dotyczyła postanowienia w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne i odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Sprawa o sygn. akt I SA/Gl 31/09, gdzie również orzekał sędzia Dumana, obejmowała kontrolę legalności postanowienia, dotyczącego zarzutów na postępowanie egzekucyjne, prowadzone na postawie decyzji określającej B. G. wysokość zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1999 r. Wreszcie, we wskazanej przez skarżącego sprawie o sygn. I SA/Gl 852/10 ze skargi A Sp. z o.o. w S., dotyczącej egzekucji świadczeń pieniężnych, gdzie skarżący występował w imieniu tejże Spółki, sędzia Dumana był członkiem składu orzekającego we wpadkowym postępowaniu w przedmiocie wniosku o wyłączenie sędziego WSA Bożeny Suleji. W świetle przedstawionego powyżej zestawienia spraw zaakcentować należy, że brak jest w przedmiotowej sprawie podstawy do wyłączenia sędziego Przemysława Dumany z mocy ustawy. Wymienione uprzednio postępowania sądowoadministracyjne, w których uczestniczył sędzia Dumana, nie są bowiem tożsame ze sprawą niniejszą. Należy tutaj zaznaczyć, że przy ustalaniu tożsamości spraw sądowoadministracyjnych badać należy ich elementy: podmiotowe i przedmiotowe. Tożsamość elementów podmiotowych zachodzi wówczas, gdy mamy do czynienia z tym samym podmiotem jako adresatem praw i obowiązków. Tożsamość przedmiotowa stanowi z kolei jedność treści tych praw i obowiązków oraz ich podstawy prawnej i faktycznej. W niniejszej sprawie tożsamość podmiotowa z innymi sprawami ze skarg B. G. wprawdzie zachodzi, jednak brak jest elementu tożsamości przedmiotowej, gdyż sprawy te dotyczą podatku dochodowego od osób fizycznych za różne lata (1999 r. i 2000 r.), nadto zaś postępowań egzekucyjnych, stanowiących odrębny od procedury podatkowej rodzaj postępowania administracyjnego. Dodatkowo tylko wspomnieć można, że udział sędziego w innym postępowaniu przed tym samym sądem ze skargi tego samego podmiotu na decyzję wydaną przez ten sam organ nie stanowi podstawy do wyłączenia sędziego z mocy prawa (por. postanowienie NSA z dnia 23 listopada 2006r., sygn. akt II FZ 566/06, niepubl.). Odnosząc się z kolei do wniosku skarżącego w kontekście art. 19 P.p.s.a. skonstatować trzeba, że wniosek ten nie został de facto w żaden sposób umotywowany. Skarżący ograniczył się w tym zakresie jedynie do wskazania, że istnieją uzasadnione okoliczności, iż udział sędziego Dumany w rozpatrywaniu skargi w niniejszej sprawie mógłby wywołać zasadniczą wątpliwość co do jego bezstronności. Przyjmuje się w orzecznictwie, że okoliczność (lub okoliczności) przemawiające za wyłączeniem sędziego powinny być określone wyraźnie i w taki sposób, by wskazywały co najmniej na możliwość wystąpienia sytuacji, w których zachowanie bezstronności przez sędziego mogłoby być obiektywnie utrudnione (por. postanowienie NSA z dnia 31 sierpnia 2010 r., sygn. akt II OSK 971/10, LEX nr 737718). Co więcej, okoliczność mogąca wywołać wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi przy tym nie tylko faktycznie wystąpić, ale i być uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji (por. postanowienie NSA z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. akt II GSK 697/09, LEX nr 737655). Minimum wymogów w tym zakresie wskazuje zresztą cytowany już art. 20 P.p.s.a., według którego strona składając wniosek o wyłączenie sędziego powinna uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Nawiązując następnie do przywołanego przez skarżącego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r. sygn. akt SK 19/02 należy wskazać, iż nie ma on zastosowania w niniejszej sprawie, dotyczy bowiem zgodności art. 48 § 1 pkt 5 w zw. z art. 401 pkt 1 i art. 379 pkt 4 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim przepis ten ograniczał wyłączenie sędziego z mocy samej ustawy tylko do spraw, w których rozstrzyganiu brał udział w instancji bezpośrednio niższej. Podobnie wskazywany przez skarżącego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r. sygn. akt SK 53/04 również w żaden sposób nie uzasadnia złożonego wniosku. W ostatnio zacytowanym orzeczeniu Trybunał stwierdził bowiem niezgodność art. 19 P.p.s.a. w jego pierwotnym brzmieniu z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim ograniczał on przesłankę wyłączenia sędziego jedynie do stosunku osobistego, pomijając inne okoliczności, mogące mieć wpływ na bezstronność sędziego. Dodać można, iż ustawą z dnia 22 września 2006 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2006 r., Nr 208, poz. 1536) art. 19 P.p.s.a. został zmieniony z uwzględnieniem treści wskazywanego ostatnio wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Odnosząc się następnie do wniosku skarżącego i złożonego przez sędziego w związku z nim oświadczenia należy podkreślić, że jeżeli sędzia, którego dotyczy wniosek o wyłączenie złożył oświadczenie, iż nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 P.p.s.a. dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania w sprawie i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, wniosek o jego wyłączenia nie zasługuje na uwzględnienie (por. postanowienie NSA z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 167/11, LEX nr 783740). Reasumując, w ocenie Sądu brak jest podstaw do wyłączenia sędziego NSA Przemysława Dumany od orzekania w niniejszej sprawie na podstawie art. 18 P.p.s.a. Brak jest również umotywowanych okoliczności, które mogłyby nasuwać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności i skutkować wyłączeniem tego sędziego na podstawie art. 19 P.p.s.a. Końcowo zwrócić należy także uwagę i na tę okoliczność, że strona we wcześniejszym etapie postępowania nie składała wniosku o wyłączenie sędziego. Zgodnie zaś z art. 20 § 2 P.p.s.a. strona, która przystąpiła do rozprawy powinna uprawdopodobnić ponadto, że przyczyna wyłączenia dopiero później powstała lub stała się jej znana. Uprawdopodobnienia takiego w rozpatrywanej sprawie zabrakło. Mając zatem na uwadze wszystkie poruszone wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, mając na względzie art. 18 P.p.s.a. i działając na podstawie art. 19 i art. 22 § 1 i § 2 tej ustawy, orzekł jak w sentencji postanowienia.