I SA/Gl 85/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Asesor WSA Monika Krywow (spr.), Sędzia WSA Beata Machcińska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 marca 2022 r. sprawy ze skargi T. D. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej jako Dyrektor, organ odwoławczy), po rozpoznaniu zażalenia T. D. (dalej jako zobowiązany, skarżący), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej jako k.p.a.), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. (dalej jako organ egzekucyjny) z [...] r., nr [...], o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia zarzutów. Powyższe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Organ egzekucyjny wszczął wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych z [...] r. o nr [...], [...], [...] i [...], obejmujących zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za miesiące od kwietnia 2010 r. do marca 2011 r. doręczając ich odpisy wraz z zawiadomieniami z dnia [...] o zajęciu rachunku bankowego w A S.A. zobowiązanemu w dniu [...] r. Pismem z dnia 14 września 2016 r. zobowiązany wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji zarzucając naruszenie art. 33 § 1 pkt 2, pkt 7 i pkt 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm., dalej jako u.p.e.a.), tj. brak wymagalności obowiązku, brak uprzedniego doręczenia upomnienia oraz zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny uznał wniesione zarzuty za nieuzasadnione. W związku z wniesionym zażaleniem zobowiązanego Dyrektor postanowieniem z dnia [...] r. utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] r. Zawiadomieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny zajął wierzytelność pieniężną zobowiązanego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T., a następnie zawiadomieniem z dnia [...] r. wstrzymał realizację tego zajęcia. Postanowieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny zawiesi postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanego na podstawie ww. tytułów wykonawczych z dnia [...] r. z uwagi na wstrzymanie wykonania decyzji będącej podstawą wystawienia tych tytułów. Postanowieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny podjął zawieszone postępowanie egzekucyjne wobec uprawomocnienia się wyroku sądu administracyjnego oddalającego skargę zobowiązanego na decyzję stanowiącą podstawę do wystawienia tytułów wykonawczych. Pismem z dnia 11 marca 2021 r. zobowiązany, reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wniósł zarzuty wskazując na przedawnienie należności. Nadto wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów. Postanowieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Zażaleniem z dnia 24 września 2021 r. zobowiązany zaskarżył ww. postanowienie z dnia [...] r. w całości i wniósł o jego uchylenie. Zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędne przyjęcie, że zostały wniesione zarzuty, podczas gdy pismo z dnia 11 marca 2021 r. stanowisko wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, co wynikało z jego treści. Utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektor wskazał na treść art. 61a § 1 k.p.a. stwierdzając, że jego brzmienie prowadzi do wniosku, że wystąpienie którejkolwiek z wymienionych tam dwóch niezależnych od siebie przyczyn, uniemożliwia w ogóle procedowanie w sprawie, tj. merytoryczne rozpoznanie wniosku. Zdaniem organu odwoławczego, powinny to być takie okoliczności, które już na wstępnym etapie w sposób oczywisty przesądzają o niedopuszczalności wniosku, a więc są dostrzegalne bez konieczności dokonywania głębszych rozważań i procesowej weryfikacji. Zastosowanie art. 61a § 1 k.p.a. ma charakter formalny, a jej celem jest wyodrębnienie postępowania wstępnego. Jednocześnie uprzednie rozstrzygnięcie sprawy ostatecznym postanowieniem, należy do uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania i zobowiązujących organ do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Wydanie kolejnego postanowienia w sprawie już uprzednio rozstrzygniętej, stanowi naruszenie powagi rzeczy osądzonej, będące podstawą stwierdzenia jej nieważności. Tożsamość ta będzie istniała, gdy występują te same podmioty w sprawie, dotyczy tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Organ egzekucyjny w zaskarżonym postanowieniu może ograniczyć się jedynie do kwestii formalnoprawnych. O ile umorzenie postępowania następuje, gdy jego bezprzedmiotowość zostanie stwierdzona już w toku postępowania (lub w toku postępowania wystąpi zdarzenie czyniące postępowanie bezprzedmiotowym), to odmowa wszczęcia postępowania jest narzędziem, mającym z założenia zapobiegać wszczęciu bezprzedmiotowego postępowania. Innymi słowy, odnosi się do takiego postępowania, które dotknięte jest wadami uniemożliwiającymi jego merytoryczne rozpatrzenie, a wady te są oczywiste i możliwe do ustalenia już w chwili wstępnej oceny wniosku. W ocenie organu odwoławczego podniesione we wniosku z dnia 11 marca 2021 r. przez zobowiązanego okoliczności były już rozstrzygnięte, zatem nie mogą być ponownie analizowane. Ponadto wskazano, że pełnomocnik zobowiązanego w ww. wniosku sformułował zarzuty nieistnienia obowiązku oraz przedawnienia należności. Wraz z wniesieniem zarzutów pełnomocnik wniósł o przywrócenie terminu do ich złożenia. Wezwaniem z 29 czerwca 2021 r. organ egzekucyjny wezwał pełnomocnika do określenia czy podanie z 11 marca 2021 r. stanowi zarzuty z art. 33 u.p.e.a. czy też jest to wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego z art. 59 u.p.e.a. Jednocześnie organ egzekucyjny poinformował, że w przypadku braku udzielenia odpowiedzi, wniosek ten zostanie załatwiony w trybie art. 33 u.p.e.a. Na powyższe wezwanie pełnomocnik zobowiązanego nie odpowiedział. Natomiast w zażaleniu pełnomocnik wskazał, że organ egzekucyjny błędnie przyjął, że wniosek z stanowił zarzuty bowiem w istocie był on wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Zdaniem Dyrektora, intencje profesjonalnego pełnomocnika powinny być wyrażane precyzyjnie (mimo iż ostatecznie skutki takiego działania dotyczą bezpośrednio reprezentowanej strony). Co istotne wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 u.p.e.a., w przeciwieństwie do zarzutów, nie jest objęty terminem. Z uwagi na wątpliwości co do rzeczywistych intencji autora pisma z 11 marca 2021 r., organ egzekucyjny wezwał do ich wyjaśnienia. Na powyższe wezwanie pełnomocnik nie odpowiedział, dlatego też organ egzekucyjny rozpoznał wniosek zgodnie z jego treścią oraz tak jak wskazał w wezwaniu z 29 czerwca 2021 r. Zauważono także, że zobowiązany jest reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, a od osób wykonujących zawód adwokata lub radcy prawnego należy wymagać wysokiego poziomu świadczenia usług prawniczych. Pisma procesowe powinny być redagowane w taki sposób, aby bez trudu można im było nadać bieg i właściwie je rozpoznać. Od osób posiadających wykształcenie prawnicze, jak i praktykę w wykonywaniu zawodu adwokata czy radcy prawnego należy oczekiwać należytej staranności w podejmowaniu wszelkich czynności w wykonywanej pracy W skardze na powyższe postanowienie pełnomocnik zobowiązanego zarzucił: 1. Naruszenie procedury administracyjnej, mające wpływ na rozstrzygnięcie, a to: a. art. 61a § 1 k.p.a., poprzez jego błędną wykładnię; b. art. 33 § 1 pkt 2, pkt 7 i pkt 8 u.p.e.a. poprzez błędną jego wykładnię; c. błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że niniejsza sprawa jest objęta wcześniejszym rozstrzygnięciem oraz przyjęcie, że zobowiązany posiada majątek i zdolności zarobkowe, pozwalające przyjąć, że nie zachodzi w niniejszej sprawie przesłanka ważnego interesu podatnika; 2. naruszenie prawa materialnego mające wpływ na rozstrzygnięcie, a to: a. art. 67a Ordynacji podatkowej, poprzez jego niezastosowanie i odmowę wszczęcia postępowania, w sytuacji, gdy istniały ku temu przesłanki; b. art. 70 Ordynacji podatkowej, poprzez jego niezastosowanie i odmowę wszczęcia postępowania, "gdy istniały objęte wnioskiem należności i odsetki uległy przedawnieniu" c. art. 22 § 2 Ordynacji podatkowej, poprzez jego niezastosowanie i odmowę wszczęcia postępowania, w sytuacji, gdy istniały ku temu przesłanki; d. art. 48 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej, poprzez jego niezastosowanie i odmowę wszczęcia postępowania, w sytuacji, gdy istniały ku temu przesłanki; e. art. 253a Ordynacji podatkowej, poprzez jego niezastosowanie i odmowę wszczęcia postępowania, w sytuacji, gdy istniały ku temu przesłanki; f. art. 2a Ordynacji podatkowej, poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości na niekorzyść podatnika. W związku z tak podniesionymi zarzutami, pełnomocnik zobowiązanego wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonego postanowienia, względnie do zobowiązania organu do wydania postanowienia w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia zarzutów. W uzasadnieniu skargi, jej autor, stwierdził, że uzasadnienie o odmowie wszczęcia postępowania jest wewnętrznie sprzeczne, a wzajemnie wykluczające się stanowiska w przedmiocie najistotniejszej z punktu widzenia postępowania przesłanki proceduralnej, działają na korzyść zobowiązanego, wobec braku sprecyzowania, jakie wątki rozstrzygnięto w uprzednim postępowaniu. organ wskazuje, że wcześniej rozstrzygnięto przedmiot postępowania, jednak nie przywołuje na tę okoliczność żadnych danych dotyczących postępowania (sygnatura akt, treść i data rozstrzygnięcia, pouczenie). organ stwierdza jedynie, iż w sprawie wystąpiła powaga rzeczy o sądzonej, bez w skazania, wyżej wymienionych okoliczności. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Rozpoznając niniejszą sprawę należy w pierwszej kolejności rozstrzygnąć, czy złożony wniosek z dnia 11 marca 2021 r. dotyczył zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, czy też tak jak twierdził pełnomocnik w odwołaniu, stanowił wniosek o umorzenie postępowania. W tym miejscu wskazać należy, że z uwagi na jego treść, organ egzekucyjny wezwaniem z dnia 29 czerwca 2021 r. zwrócił się do pełnomocnika o wskazanie, czy podanie z 11 marca 2021 r. stanowi zarzuty z art. 33 u.p.e.a., czy też jest to wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego z art. 59 u.p.e.a. Jednocześnie organ egzekucyjny poinformował, że w przypadku braku udzielenia odpowiedzi, wniosek ten zostanie załatwiony w trybie art. 33 u.p.e.a. Nie jest kwestią sporną, że pomimo prawidłowego doręczenia tego wezwania, pełnomocnik skarżącego na nie nie odpowiedział, a zatem organ egzekucyjny był uprawniony do rozpoznania przedmiotowego wniosku w oparciu o treść art. 33 u.p.e.a. Należało zatem rozstrzygnąć, czy możliwym było procedowanie w niniejszej sprawie, w oparciu o treść art. 33 u.p.e.a. Zgodnie z treścią art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070, dalej jako ustawa zmieniająca) do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 (a zatem przepisów u.p.e.a.) i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. W niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w dniu [...] r., których odpisy wraz z zawiadomieniem o zajęciu rachunku bankowego doręczono zobowiązanemu w dniu [...] r. Zatem z powyższego wynika, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w okresie obowiązywania przepisów u.p.e.a sprzed wejścia w życie ustawy nowelizującej. Co więcej kolejny środek egzekucyjny, zajęcie wierzytelności w organie rentowym, również miał miejsce przed wejściem w życie tej ustawy, bowiem nastąpiło to w dniu [...] r. Art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r.) stanowił, że tytuł egzekucyjny zawiera pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Z tego przepisu zobowiązany skorzystał i wniósł zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne, które to zarzuty zostały ostatecznie rozstrzygnięte postanowieniem Dyrektora z dnia [...] r. utrzymującym w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] r. o uznaniu zarzutów za nieuzasadnione. Przypomnieć wypada, że brzmienie art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. przesądzało o terminie wniesienia zarzutów, czyniąc niemożliwym ich dalszą (późniejszą modyfikację). W orzecznictwie sądów administracyjnych wyraźnie wskazano, że Po upływie siedmiodniowego terminu, o którym mowa w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. niedopuszczalne jest uzupełnianie zarzutów o nowe podstawy. Po upływie tego terminu dopuszczalne jest jedynie precyzowanie zarzutów w granicach zakreślonych argumentacją zobowiązanego podniesioną w pierwotnym piśmie, złożonym w terminie siedmiodniowym określonym w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 2 lutego 2016 r. sygn. akt II FSK 3259/13, z 8 września 2016 r. sygn. akt II FSK 2296/14, z 6 lutego 2018 r. sygn. akt II FSK 252/16, z 12 grudnia 2006 r. sygn. akt I OSK 1057/06 i z 1 września 2011 r. sygn. akt II FSK 407/10). Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela poglądy wrażone w wymienionych wyrokach. Zatem wniesione raz zarzuty co do zasady zamykały drogę do ich zmiany, czy też wniesienia kolejnych. Skoro zatem zobowiązany wniósł zarzuty, to niemożliwym było procedowanie w kolejno wniesionych zarzutach, tj. wskazanych we wniosku z dnia 21 marca 2021 r. Pismo to zostało uznane, wobec braku reakcji pełnomocnika, zgodnie z pouczeniem wskazanym w wezwaniu organu egzekucyjnego, jako zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W niniejszej sprawie granice wyznaczają więc zarzuty zgłoszone przez zobowiązanego w piśmie z 14 września 2016 r. Z tego względu nie mogły być rozpoznane merytorycznie zgłoszone zarzuty z dnia 21 marca 2021 r. Uchybienie terminowi do wniesienia zarzutów powoduje bezskuteczność dokonanej przez stronę czynności procesowej, co prowadzić może do zamknięcia drogi dalszego postępowania. W takiej sytuacji właściwa jest podstawa z art. 61a § 1 k.p.a. o odmowie wszczęcia postępowania z innych uzasadnionych przyczyn, gdyż w ten sposób rozstrzygnięcie organu najpełniej wyraża konsekwencje w postaci bezskuteczności dokonanej przez stronę czynności procesowej. Sąd dostrzegł przy tym, że uzasadnienie organu odwoławczego nie zawiera odniesienia do przepisów ustawy zmieniającej, jednakże mankament ten nie wpływa na prawidłowość rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, które było w pełni prawidłowe. Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów Ordynacji podatkowej a podniesionych w skardze, Sąd zauważa, że nie mogą one zostać uwzględnione, bowiem w niniejszej sprawie nie doszło do merytorycznego rozpoznania zarzutów. Oceniono bowiem niedopuszczalność zgłoszenia nowych zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2019 r. Prawo o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 2325 ze zm.) orzekł jak w sentencji.