I SA/Gl 850/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, , , po rozpoznaniu w dniu 14 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, skarżący A. M. wniósł w piśmie z dnia 24 lipca 2013 r. o zwolnienie go od tego obowiązku. Uzasadniając wniosek wskazał, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza nie przynosi obecnie żadnych zysków. Podkreślił, że nie posiada oszczędności, lokat bankowych ani akcji. Posiadane środki trwałe są pod zastawem komornika. Na bieżące potrzeby rodziny otrzymuje on pomoc od najbliższych krewnych jego i żony. Ponieważ wniosek ten nie został wniesiony w przewidzianej prawem formie, referendarz sądowy wezwał skarżącego do złożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. W urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie wskazał jego zakresu. W treści uzasadnienia powtórzył okoliczności wskazane w piśmie z dnia 24 lipca 2013 r. Nadto dodał, że jego firma przynosi od kilku lat straty oraz że posiada spore zadłużenie wobec organów podatkowych i ZUS. Oświadczył dalej, że jego małżonka jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Córka jest natomiast studentką studiów dziennych Uniwersytetu[...] i dlatego nie pracuje. W jego ciężkiej sytuacji finansowej pomaga mu matka, która jest emerytowaną nauczycielką i otrzymuje ona świadczenie z tego tytułu w kwocie około 2000 zł. Z tej kwoty jest zmuszona kupować niezbędne lekarstwa oraz łożyć pieniądze na pomoc w utrzymaniu skarżącego i jego rodziny. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący tworzy gospodarstwo domowe wraz z żoną i córką. Zgodnie z wnioskiem skarżący jest współwłaścicielem domu jednorodzinnego w C. oraz właścicielem bazy transportowej. Oba składniki mienia są zajęte przez komornika. Działalność gospodarcza przyniosła w 2012 r. stratę w kwocie 217.035,56 zł, a w okresie od stycznia do czerwca br. strata wyniosła 73.999,08 zł. Pismem z dnia 20 sierpnia 2013 r. referendarz sądowy wezwał wnioskującego do jednoznacznego sprecyzowania zakresu wniosku zgodnie z treścią rubryki nr 4 druku PPF w terminie 7 dni pod rygorem przyjęcia, że skarżący ubiega się wyłącznie o zwolnienie go od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Jednocześnie pismem tym skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni poprzez: udokumentowanie stałych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego i ewentualnych zaległości w tym zakresie, przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez pozostałe osoby pozostające/zameldowane (zamieszkałe) w gospodarstwie domowym obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich sześciu miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont, udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów z okresu ostatnich sześciu miesięcy, przedłożenie kopii zeznań podatkowych za 2012 r., złożonych przez skarżącego oraz przez pozostałe osoby przebywające w gospodarstwie domowym, wykazanie za pomocą aktualnego zaświadczenia właściwego urzędu pracy, że małżonka skarżącego jest osobą bezrobotną oraz złożenie wyjaśnień odnośnie do działalności gospodarczej prowadzonej przez tę małżonkę w ramach firmy sprzątającej. Nadto pouczono skarżącego, że niezastosowanie się do treści wezwania we wskazanym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W odpowiedzi na wezwanie, skarżący w piśmie z dnia 27 sierpnia 2013 r. wskazał, że jego żona nie jest osobą bezrobotną, gdyż podjęła działalność gospodarczą i w chwili obecnej prowadzi firmę sprzątającą pod nazwą A. Wyjaśnił także, że samochód marki BMW 850 jest całkowicie niesprawny i nie nadaje się do eksploatacji; nie ma aktualnego dowodu rejestracyjnego. Skarżący oświadczył dalej, że wydatki związane ze studiami jego córki stanowią miesięcznie około 600 zł i są w całości pokrywane przez jego matkę. Wskazał nadto, że jego matka (B. M.) przebywa obecnie na leczeniu sanatoryjnym do dnia 2 września 2013 r. Zadeklarował, iż po jej przyjeździe zwróci się do banku z prośbą o udostępnienie wyciągów z rachunków bankowych, które po otrzymaniu, niezwłocznie prześle do Sądu. Podobnie, po powrocie matki, prześle jej zeznanie podatkowe za 2012 r. Do pisma skarżący załączył m.in.: kopie dokumentów dotyczących miesięcznego utrzymania (w tym m.in. faktury za paliwo gazowe oraz dostawę wody i odprowadzanie ścieków w wysokości odpowiednio 212,09 zł i 310,15 zł), zaświadczenia z 26 i 28 marca 2012 r. potwierdzające, że firma skarżącego posiada dwa rachunki bankowe w B w N. i C S.A. Oddział 2 w C., kopię podatkowej księgi przychodów i rozchodów (wynika z niej, że w okresie od stycznia do lipca 2013 r. skarżący w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej uzyskał przychód w kwocie 452.151,92 zł, poniósł koszty w kwocie 555.713,08 zł i wykazał stratę w kwocie 103.561,16 zł. Miesiące maj i czerwiec br. zakończył jednak zyskiem w kwotach, odpowiednio: 3.706,90 zł i 3.477,93 zł, w lipcu przychody wyniosły 53.524,34 zł, koszty 83.086, 42 zł, co dało stratę w kwocie 29.562,08 zł), kopie deklaracji dla podatku od towarów i usług za okresy od lutego do lipca bieżącego roku (najniższą podstawę opodatkowania w wysokości 53.524 zł wykazano w lipcu, najwyższą w wysokości 93.454 zł - w kwietniu), kopię tabeli amortyzacji środków trwałych (obejmuje ona m.in. budynki, których wartość początkowa wynosiła 134.714 zł, 1.203.400 zł, 1.814.700 zł, 542.000 zł czy 1.079.800 zł), kopię zeznania podatkowego skarżącego za ubiegły rok (wykazano w nim przychody w kwocie 779.606 zł, koszty jego uzyskania w kwocie 996.641,56 zł i stratę w kwocie 217.035,56 zł), zawiadomienie z dnia 14 czerwca 2000 r. o wszczęciu egzekucji do udziału w nieruchomości (wynika z niego, że kwota należności głównej, która ciążyła na skarżącym wynosiła 196.745,28 zł), kopię ewidencji przychodów za okres od stycznia do lipca 2013 r. działalności gospodarczej jego żony, kartę wyceny samochodu marki BMW 850 (wartość pojazdu na dzień 28 sierpnia 2009 r. wynosiła 1.950 zł). Postanowieniem z dnia 19 września 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Odpis powyższego postanowienia wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącemu w dniu 25 września 2013 r. W dniu 30 września 2013 r. (data nadania) skarżący wniósł sprzeciw, w treści którego podniósł, że nie dokonano prawidłowej analizy jego "ciężkiej sytuacji finansowej". Oświadczył, że w "[jego] odczuciu jego żona (...) jest osobą bezrobotną, albowiem uzyskana przez nią kwota 5.600 zł, jest kwotą zerową zysku, gdy od niej odliczymy opłatę z tytułu ZUS oraz ryczałtu". W jego ocenie błędne jest stwierdzenie, że w maju i czerwcu 2013 r. firma wykazała zysk, "gdyż w poprzednich miesiącach firma ponosiła straty, których w żaden sposób nie mogła pokryć niewielka nadwyżka za wyżej wymienione miesiące". Zajęcie komornicze uniemożliwia mu sprzedaż nieruchomości lub zaciągnięcie kredytu. Za krzywdzące uznał rozważania dotyczące z jednej strony wystąpienia o rozłożenie na raty jego zaległości podatkowych, a z drugiej – niemożność uiszczenia wpisu od skargi. Odnotować nadto należy, że w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 810/13 skarżący A. M. również wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W sprawie tej postanowieniem z dnia 30 września 2013 r. tutejszy Sąd odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "ppsa") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych, następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić przy tym należy, że z uwagi na rygor zawarty w wezwaniu z dnia 20 sierpnia 2013 r., przyjęto, że taki właśnie zakres ma wniosek skarżącego. Ponadto podkreślić należy, że z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Ewentualne przyznanie prawa pomocy stronie w tym zakresie należy traktować jako odstępstwo od przywołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić najpierw oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Powyższe oznacza, iż w ramach planowania wydatków strona skarżąca, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić także konieczność posiadania odpowiednich środków pieniężnych na prowadzenie procesu sądowego (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 1 września 2004 r., sygn. akt II SA/Gd 296/04, publ. LEX nr 203311). Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 ppsa). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ppsa). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie rozpatrywanego wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W świetle powyższego uregulowania sąd przyznaje prawo pomocy, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Przechodząc do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego w niniejszej sprawie przede wszystkim odnotować należy, że złożona dokumentacja nie potwierdza wszystkich oświadczeń złożonych przez skarżącego. W tym kontekście należy zauważyć, że w formularzu wniosku skarżący oświadczył, że jego żona jest osobą bezrobotną. Tymczasem z dokumentacji wynika, że jest ona przedsiębiorcą i prowadzi działalność gospodarczą. Z działalności tej za okres od stycznia do lipca 2013 r. wynika przychód w znacznej wysokości. Wyjaśnienia zawarte w sprzeciwie odnośnie tej rozbieżności nie sposób uznać za usprawiedliwiające złożenie nieprawdziwego przecież oświadczenia w formularzu druku. Nadto zaakcentować w tym miejscu należy, a jednocześnie wytknąć skarżącemu, że nie nadesłał on wszystkich dokumentów, o które został wezwany. Wezwanie zaś jest precyzyjne i nie budzi żadnych wątpliwości, jakie dokumenty należy nadesłać. Pomimo tego skarżący nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych (tj. rozliczeniowo-oszczędnościowych oraz gospodarczych). Nadesłanie kopii zaświadczeń poświadczających, że takie rachunki posiada z pewnością nie stanowią o wykonaniu wezwania. Zaświadczenia te nie przedstawiają bowiem ani stanu tych rachunków, ani przepływów finansowych. W świetle powyższego uzasadniony jest wniosek, że skarżący przedstawił tylko tę dokumentację, która przemawia na rzecz wniosku. Skarżący również do sprzeciwu nie załączył tej dokumentacji, jak również nie uzupełnił jej o dokumenty obrazujące sytuację jego matki, do czego się zobowiązał. Na wnioskodawcy ciążyły zatem obowiązki, których niewykonanie mogło zostać potraktowane – zgodnie zresztą z zawartym w wezwaniu pouczeniem – jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Miał on świadomość, że taka postawa może skutkować niekorzystnym dla niego rozstrzygnięciem, tym bardziej że wskazano to w postanowieniu referendarza sądowego. Wypada także zaakcentować, iż w orzecznictwie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Tym samym uznano, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 523/04, publ. LEX nr 203331). Oceniając z kolei złożone przez skarżącego dokumenty należy odnotować, że z księgi przychodów i rozchodów wynikają bardzo wysokie przychody i koszty prowadzonej działalności gospodarczej. Przykładowo wskazać należy, że w lipcu koszty te wyniosły 83.086,42 zł. Skarżący ponosił więc zdecydowanie większe wydatki niż wynosi wymagany wpis od skargi, który jest przecież najniższy spośród wpisów znanych procedurze sądowoadministracyjnej. Odnotować też należy, że koszty ponoszone przez skarżącego stanowią z kolei przychód działalności jego małżonki. W konsekwencji należy stwierdzić, że skoro skarżący ponosi wielokrotnie wyższe koszty prowadzonej działalności gospodarczej, to poniesienie wydatku na pokrycie wpisu sądowego od skargi nie powinno wiązać się ze znacznym obciążeniem budżetu domowego. Z przedłożonej księgi przychodów i rozchodów wynika także, że w maju i czerwcu, a więc w okresie, gdy skarżący inicjował niniejsze postępowanie, uzyskał on dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. I tak w maju uzyskał on kwotę 3.706,90 zł, a w czerwcu 3.477,93 zł. Okoliczność ta również ma znaczenie przy ocenie wniosku skarżącego. Sąd nie znajduje bowiem uzasadnienia, aby budżet państwa ponosił koszty za skarżącego, w sytuacji gdy ten prowadząc działalność gospodarczą nie uwzględnił kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie wyrażono pogląd, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, z bieżącej działalności lub zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu, skarżący winien zatem poczynić oszczędności, ograniczając niewątpliwe wysokie wydatki lub odkładając część zysków, celem zgromadzenia środków na pokrycie wpisu od skargi. Tymczasem skarżący nie tylko nie uwzględnił potencjalnych kosztów postępowania sądowego, ale nawet w momencie wniesienia skargi do Sądu ani nie ograniczył kosztów prowadzonej działalności gospodarczej, ani nie przeznaczył zysku celem uiszczenia wpisu od skargi. Zaakcentować należy, że opłaty w postępowaniu sądowoadministracyjnym mają charakter danin publicznoprawnych i dlatego zwolnienie z obowiązku ich ponoszenia może być stosowane jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. To z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Wreszcie należy zaznaczyć, że przedsiębiorstwo skarżącego nadal funkcjonuje, a zatem nawet przy uwzględnieniu trudności, na które się on powołuje, nie można jednoznacznie stwierdzić, że zdobycie środków jest w jego przypadku niemożliwe. Wskazać należy, że z deklaracji dla podatku od towarów i usług wynikają podstawy opodatkowania w stabilnej wysokości. Przyznając zaś prawo pomocy, należy mieć na uwadze, że jest ono formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacji, w której zdobycie przez stronę środków jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, niepubl.). Należy także wskazać, że wnioskodawca jest właścicielem majątku nieruchomego. Z tabeli amortyzacji budynków wynika, że posiadane przez skarżącego nieruchomości są znacznej wartości. Wartość ta stanowi wielokrotność należności ciążącej na skarżącym w postępowaniu egzekucyjnym. Dokumentacja dotycząca zatem postępowania egzekucyjnego, jak również argumentacja w tej kwestii zawarta w sprzeciwie, nie może przemawiać za uwzględnieniem wniosku. Niezależnie od powyższego należy zwrócić uwagę na oświadczenia złożone przez skarżącego w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 810/13. Otóż skarżący zadeklarował możliwość spłaty ciążących na nim zaległości podatkowych w piętnastu ratach wynoszących 1.424,99 zł. Kwota ta, co należy podkreślić, przewyższa nie tylko kwotę wpisu od skargi w niniejszej sprawie, ale również dochody wskazane we wniosku. Okoliczność ta ma wpływ na ocenę wniosku złożonego w niniejszej sprawie. Po pierwsze bowiem to oświadczenie skarżącego budzi wątpliwości, co do jego rzeczywistych możliwości płatniczych, a po drugie potwierdza powyższą konstatację, że przedstawił on tylko te dowody, które przemawiają na rzecz jego wniosku. Reasumując, skarżący nie wykonał w pełni skierowanego do niego wezwania, a tym samym nie przedłożył wszystkich niezbędnych dokumentów. Z przedstawionej zaś dokumentacji nie wynika w sposób jednoznaczny, że w stosunku do skarżącego spełnione zostały przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa orzekł jak w sentencji.