I SA/Gl 860/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 6 stycznia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych wskutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W skardze z dnia 21 września 2009 r. A.G. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o ustanowienie w sprawie pełnomocnika z urzędu "z uwagi na zawiłość sprawy, brak wystarczającej wiedzy z prawa administracyjnego i skarbowego." Skarżąca podniosła nadto, że nie posiada środków pieniężnych na pokrycie kosztów reprezentacji adwokata z wyboru "w celu ewentualnego precyzyjnego uzupełnienia skargi." Odpowiadając na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w dniu 19 listopada 2009 r., skarżący uiściła należną w tej sprawie opłatę wstępną w kwocie 100 zł. W dniu 8 grudnia 2009 r. (data nadania w urzędzie pocztowym), w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, wpłynął druk urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym A.G. rozszerzyła zakres pierwotnego żądania z dnia 21 września 2009 r. i zwróciła się do Sądu dodatkowo o zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF z dnia 8 grudnia 2009 r. wynika, że skarżąca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. A.G. posiada "segment budynku bliźniaczego" o pow. 118 m2. Oświadczyła nadto, iż ma oszczędności w kwocie 3.000,00 zł. Źródłem utrzymania skarżącej pozostaje świadczenie emerytalne w kwocie 1.331,00 zł brutto. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca nadesłała pismo z dnia 29 grudnia 2009 r. wraz z plikiem dokumentów źródłowych. W tych ramach ustalono, że dochód skarżącej wynosi 1.120,84 zł netto. Jej stałe udokumentowane wydatki stanowią kwotę około 400 zł. Dodatkowo, wg oświadczenia skarżącej, ponosi ona wydatki na: ogrzewanie w kwocie 215 zł, paliwo do samochodu (100 zł) i bilety miesięczne (42 zł). Skarżąca posiada środki pieniężne zdeponowane na lokacie trzymiesięcznej odnawialnej w kwocie 5.500,00 zł (stan na 14 grudnia 2009 r.). Z informacji banku (patrz wydruk z dnia 14 grudnia 2009 r.) wynika, że ostatnie odnowienie lokaty nastąpiło w dniu 30 października 2009 r. na kolejny okres, tj. do dnia 1 lutego 2010 r. W dniu 14 grudnia 2009 r. nastąpiła częściowa wypłata środków w wysokości 1000 zł. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Intencją wnioskującej jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata bądź doradcy podatkowego (vide pkt 4 druku PPF). Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – patrz art. 245 § 2 P.p.s.a.) uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą (patrz art. 199 i art. 214 § 2 P.p.s.a.), a zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu profesjonalnego pełnomocnika (adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego) jest natomiast nieodpłatne korzystanie strony z pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Natomiast w przepisach dotyczących omawianej tutaj instytucji nie ma mowy o przesłankach ustanowienia takowego pełnomocnika takich jak zawiłość sprawy czy brak wystarczającej wiedzy z prawa administracyjnego i skarbowego (patrz uzasadnienie wniosku A.G.). Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Kolejno podkreślenia wymaga, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia - w sytuacji, gdy są one dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Zdaniem rozpoznającego wniosek, instytucja przyznania prawa pomocy nie może być zatem zastosowana w stosunku do osoby, która posiada wolne zasoby pieniężne. Wypada więc zaakcentować, że już w druku PPF skarżąca zdeklarowała posiadanie takowych w kwocie 3.000,00 zł. Z kolei z dokumentów źródłowych wynika, że jest to kwota 5.500,00 zł. Trzeba przy tym zauważyć, że środki te są zdeponowane na lokacie krótkoterminowej i skarżąca korzysta z nich w okresie kapitalizacji odsetek. Z tych względów wniosek A.G. nie zasługuje na uwzględnienie. Dodatkowym argumentem przemawiającym za przyjętym tutaj rozstrzygnięciem jest fakt uiszczenia przez skarżącą wpisu sądowego od skargi. Niezależnie od poczynionych wyżej rozważań należy odnotować pewne mankamenty dowodowe oraz nieścisłości, które zrodziły się na gruncie przedłożonego w tej sprawie materiału dowodowego. Pisząc o mankamentach dowodowych należy wspomnieć o braku zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zamieszkałe w budynku w B. przy ul. [...]. Nadesłane przy piśmie z dnia 29 grudnia 2009 r. zaświadczenie Urzędu Miejskiego w B. potwierdza jedynie, że skarżąca jest tam zameldowana na pobyt stały. Tymczasem z pełnomocnictwa "bankowego" z dnia 30 grudnia 2008 r. wynika, że zameldowanym pod tym adresem był także syn skarżącej – J.G. Trzeba nadto zauważyć, że skarżąca nie zdeklarowała w druku PPF gruntów pod zabudowę mieszkaniową o pow. 369 m2. Jedynie na marginesie wypada w tym miejscu wyjaśnić, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, w części dotyczącej ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, kluczowe znaczenie ma etap postępowania sądowego, w którym taki wniosek został zgłoszony. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2005 r. (sygn. akt II OZ 818/05, niepubl.) wyrażono pogląd, że na wstępnym etapie postępowania sądowego brak jest podstaw, ażeby ustanowić na rzecz skarżącego adwokata, mając na względzie także fakt, że sąd I instancji nie jest związany granicami skargi i jest zobligowany do badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub bezczynności z urzędu, co może powodować uwzględnienie skargi nawet przy jej wadliwym sformułowaniu oraz znikomej aktywności strony skarżącej w procesie przed sądem administracyjnym. Nadto w myśl art. 6 P.p.s.a. sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.