I SA/Gl 872/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty targowej w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy; W dniu 28 stycznia 2009 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, wpłynął druk urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy dla R.K.. W tych ramach skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (vide druk PPF) wynika, że wnioskująca samotnie prowadzi gospodarstwo domowe i nie posiada przy tym jakichkolwiek składników majątku. Skarżąca zadeklarowała dalej, że osiąga miesięczny dochód z tytułu umowy o pracę w kwocie 1.888,12 zł netto. Wydatki miesięczne oszacowała na kwotę 1.670,00 zł. Pismem z dnia 9 lutego 2010 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym – należy w tym celu nadesłać odpis umowy o pracę skarżącej oraz zaświadczenie pracodawcy o wysokości wynagrodzenia wypłaconego jej w ostatnim miesiącu, wskazującego też formę tej zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy), a nadto zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; 2. przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; 3. nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2009 złożonych przez skarżącą oraz inne osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, a w przypadku, gdyby zeznania te nie były jeszcze złożone – za rok 2008; 4. wyjaśnienie, na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżąca korzysta z lokalu wskazanego jako jej adres zamieszkania. Wyjaśnienia te należy poprzeć stosowną dokumentacją w postaci np.: odpisów z ksiąg wieczystych, umów najmu itp.; 5. nadesłanie dokumentów dotyczących stanu zdrowia skarżącej (zaświadczeń, orzeczenia lekarza orzecznika, decyzji ZUS itp.) oraz sprecyzowanie miesięcznej wysokości wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków, i wykazanie tych wydatków za pomocą faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itp.; 6. udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. W wezwaniu doręczonym skarżącej w dniu 16 lutego 2010 r. zawarto nadto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie się do wezwania w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a. W dniu 22 lutego 2010 r. wpłynął do Sądu plik dokumentów, nadesłanych przez R. K., na podstawie których ustalono, co następuje. Stałe udokumentowane wydatki skarżącej wynoszą w skali jednego miesiąca około 320,00 zł. Średnie miesięczne wynagrodzenie skarżącej, obliczone na podstawie nadesłanego wyciągu z rachunku bankowego, wynosi 1.803,16 zł. Skarżąca uzyskuje nadto dodatkowe świadczenia z tytułu "barbórki" (przelew z dnia 2 grudnia 2009 r. na kwotę 2.603,99 zł) i "czternastki" (przelew z dnia 12 lutego 2009 r. na kwotę 2.363,08 zł). Dochód brutto skarżącej z tytułu wynagrodzenia za pracę w 2009 r. wyniósł 44.093,08 zł (patrz PIT-11). Należy w tym miejscu jeszcze dodać, że w druku PPF skarżąca deklarowała wydatki z tytułu czynszu w kwocie 300 zł. Wpis sądowy od skargi w tej sprawie wynosi 100 zł, a to z uwagi na treść § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) w zestawieniu z wartością przedmiotu zaskarżenia wskazaną przez skarżącą w jej piśmie procesowym z dnia 19 listopada 2009 r. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 P.p.s.a.). W druku urzędowego formularza strona wnioskująca wskazała, że zabiega o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z tych względów przedmiotowy wniosek podlegał rozpoznaniu w oparciu o przesłanki określone art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Stosownie więc do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ocena zasadności wniosku musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których - w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów postępowania sądowego zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, jak i interesu strony skarżącej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, a zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu radcy prawnego (adwokata, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego) jest natomiast nieodpłatne korzystanie strony z profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych oraz kosztów zastępstwa procesowego jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Kolejno podkreślenia wymaga, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia - w sytuacji, gdy są one dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Przenosząc te uwagi na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić trzeba, że R.K. nie wykazała, iż zachodzą podstawy do uwzględnienia jej żądania. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że skarżąca uzyskuje stały dochód, którego wysokość zdaniem rozpoznającego wniosek umożliwia jej nie tylko regulowanie bieżących wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem, ale pozwala na poczynienie pewnych oszczędności. Wypada w tym miejscu zauważyć, że analiza wniosku pozwoliła stwierdzić, że wysokość części wydatków deklarowanych w druku PPF nie znalazła potwierdzenia w nadesłanej przez skarżącą dokumentacji źródłowej. Podkreślić natomiast trzeba, iż w rozpatrywanym stanie faktycznym dokładne wyjaśnienie wszelkich, nawet drugorzędnych okoliczności ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia ze względu na stosunkowo niewielką wysokość opłaty sądowej, jaką skarżąca będzie zobowiązana uiścić na obecnym etapie postępowania (wpis sądowy od skargi wynosi 100 zł). Przykładowo skarżąca wskazała, że jej miesięczne wydatki z tytułu usług telekomunikacyjnych to 100 zł, tymczasem z nadesłanych kopii faktur wynika, że średnia wartość należności z tego tytułu to 50 zł. Podobnie opłata za paliwo gazowe w rozliczeniu miesięcznym wynosi około 15 zł, a nie deklarowane przez nią 50 zł. Dodatkowo należy zauważyć, że skarżąca nie wykazała, pomimo wezwania w tym zakresie, deklarowanych przez nią wydatków na zakup lekarstw i opiekę medyczną. W toku rozpoznania tego wniosku nie można też tracić z pola widzenia dodatkowych źródeł finansowania skarżącej jakimi bez wątpienia są świadczenia w postaci "barbórki" czy "czternastki". Wypada zaakcentować, że jeszcze w grudniu 2009 r., a więc w trakcie postępowania sądowoadministracyjnego, skarżąca uzyskała dodatkowe wynagrodzenie w kwocie 2.603,99 zł. Zdaniem referendarza sądowego jest to kwota, która nie tylko pozwoli na uiszczenie wpisu sądowego od skargi, ale w razie konieczności zaspokoi wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru. Pisząc o dodatkowych źródłach dochodu skarżącej wypada też nawiązać do zasadniczej kwestii niniejszego postępowania sądowego, którą w tym przypadku jest należność budżetowa w postaci opłaty targowej. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca była zobowiązana do uiszczenia takowej opłaty z tytułu dzierżawy gruntu na potrzebę działalności o charakterze handlowym (strzelnica), a więc działalności zarobkowej. Z pisma "A" z dnia [...] 2008 r. wynika, że podmiot ten wystąpił o zaniechanie poboru rzeczonej opłaty od skarżącej również w 2009 r. Taka deklaracja wystarczyła dla przyjęcia, że skarżąca uzyskuje dodatkowe dochody z tytułu działalności handlowej. Rozpoznający wniosek nie miał zaś możliwości precyzyjnego ustalenia wysokości tego źródła dochodu, wszak do akt sprawy złożono tylko i wyłącznie informację o dochodach za rok 2009 r. (druk PIT-11). Należy jeszcze w tym miejscu wytknąć skarżącej, że oprócz wspomnianej wyżej dokumentacji dotyczącej jej wydatków związanych z leczeniem, nie przedłożyła na wezwanie referendarza sądowego jakichkolwiek materiałów źródłowych odnoszących się do jej tytułu prawnego do nieruchomości, w której zamieszkuje. Jedynie na marginesie wypada w tym miejscu wyjaśnić, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, w części dotyczącej ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, kluczowe znaczenie ma etap postępowania sądowego, w którym taki wniosek został zgłoszony. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2005 r. (sygn. akt II OZ 818/05, niepubl.) wyrażono pogląd, że na wstępnym etapie postępowania sądowego brak jest podstaw, ażeby ustanowić na rzecz skarżącego adwokata, mając na względzie także fakt, że sąd I instancji nie jest związany granicami skargi i jest zobligowany do badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub bezczynności z urzędu, co może powodować uwzględnienie skargi nawet przy jej wadliwym sformułowaniu oraz znikomej aktywności strony skarżącej w procesie przed sądem administracyjnym. Nadto w myśl art. 6 P.p.s.a. sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń postanowiono, jak w sentencji w oparciu o przywołane wyżej przepisy, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w zw. z przywołanymi wyżej przepisami.