I SA/Gl 874/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi A. M. - P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie ulgi płatnicze – umorzenie zaległości podatkowej w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 9 października 2008 r. A. M. - P. zwróciła się do Sądu z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Argumentując żądanie podkreśliła, że jest osobą samotnie wychowującą dwoje uczących się dzieci, na które nie otrzymuje zasądzonych świadczeń alimentacyjnych. Czynności egzekucyjne podjęte w tej materii wobec byłego męża (rozwód orzeczono w dniu 11 stycznia 2006 r.) okazały się bezskuteczne. Skarżąca podkreśliła dalej, że w związku z tą sprawą, a w szczególności wskutek postawionych zarzutów w postępowaniu karnym, nie jest w stanie podjąć "godziwej" pracy. Zdaniem skarżącej fakt ten wykorzystywany jest przez pracodawców i z tego powodu zatrudniona jest obecnie z minimalnym wynagrodzeniem za pracę w kwocie [...] zł netto. Jest to jej jedyne źródło przychodu, które nie pozwala na gromadzenie żadnych oszczędności. Skarżąca podniosła, że jej matka, pomimo trudnych warunków lokalowych, udzieliła jej pomocy udostępniając jeden pokój. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z dwoma synami. Wnioskująca nie posiada żadnych zasobów, w tym pieniężnych ani przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3000 euro. Jedynym źródłem dochodu jest wspomniane wyżej wynagrodzenie za pracę. W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia w zestawieniu z zawartością akt sprawy, pismem z dnia 22 października 2008 r., referendarz sądowy wezwał A. M. – P. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych, w tym: 1) "wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, energia elektr., telefon, nakaz płatniczy podatku od nieruchomości, itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należy nadto złożyć oświadczenie kto i w jakiej wysokości partycypuje w tych kosztach, 2) nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem: B. - B., ul. [...] oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącym. W tych ramach należy nadto nadesłać tytuł prawny, na podstawie którego skarżąca zajmuje ten lokal, 3) nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2007 złożonych przez skarżącą oraz inne osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, 4) przedłożenie aktualnego zaświadczenia właściwego komornika o wysokości zadłużenia alimentacyjnego małżonka skarżącej, wskazującego nadto jakie kwoty z tego tytułu są ewentualnie wypłacane skarżącej w chwili obecnej, 5) przedstawienie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby, np. w związku z zajęciem, uzyskanie takiego wyciągu nie było możliwe, należy nadesłać zaświadczenie banku informujące o wysokości zajęć, o sposobie ich spłaty oraz o wszelkich innych obciążeniach rachunku w okresie ostatnich trzech miesięcy, w szczególności o środkach wypłaconych na rzecz posiadacza rachunku, 6) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym - należy w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy. Zaświadczenia te winny być opatrzone adnotacją o sposobie wypłaty świadczeń (przelew, wypłata gotówkowa, inne), 7) złożenie oświadczenia, z którego wynikałoby czy skarżąca korzysta z pomocy społecznej; w przypadku odpowiedzi twierdzącej należy nadesłać stosowne decyzje organów pomocowych, 8) złożenie oświadczenia wyjaśniającego aktualne zajęcie A. P.; w tych ramach należy wskazać, czy osoba ta pozostaje w stosunku zatrudnienia (w takiej sytuacji pkt 6 niniejszego wezwania stosuje się odpowiednio), studiuje bądź posiada status osoby bezrobotnej (należy przedłożyć stosowne zaświadczenie – odpowiednio – uczelni bądź właściwego urzędu pracy)." Cytowane wezwanie zawierało pouczenie, w myśl którego niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a. Skierowaną na adres skarżącej przesyłkę, zawierającą wezwanie referendarza wraz z pouczeniem o skutkach jego niewykonania, awizowano dwukrotnie w dniu 28 października 2008 r. oraz w dniu 5 listopada 2008 r. W dalszej kolejności wobec nie odebrania przesyłki w terminie, właściwy urząd pocztowy dokonał jej zwrotu do tut. Sądu z adnotacją "zwrot – nie podjęto w terminie". Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: W punkcie wyjścia należy odnieść się do skuteczności wezwania skarżącej do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Otóż doręczenie wezwania, o którym mowa powyżej nastąpiło na zasadach określonych w art. 73 P.p.s.a. Zgodnie z art. 72 P.p.s.a. w przypadku, gdy doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu może doręczyć pismo dorosłemu domownikowi, a gdyby go nie było - administracji domu lub dozorcy, jeżeli osoby te nie mają sprzecznych interesów w sprawie i podjęły się oddania mu pisma. W myśl art. 73 P.p.s.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób opisany powyżej, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy, a zawiadomienie o tym umieszcza w skrzynce na korespondencję, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. W tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia tego okresu. Czternastodniowy termin, o którym mowa powyżej, jest następstwem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 lutego 2006 r., sygn. akt P 13/05, stwierdzającego niezgodność powyższego artykułu z art. 2 i 45 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim ustanawiał siedmiodniowy termin przechowywania pisma procesowego i nie wymagał ponawiania zawiadomienia adresata o złożeniu tego pisma. W niniejszej sprawie przesyłkę zawierającą wezwanie do uzupełnienia wniosku awizowano w dniu 28 października 2008 r. oraz powtórnie w dniu 5 listopada 2008 r. Zgodnie więc z dyspozycją art. 73 oraz art. 83 § 2 P.p.s.a. skutek doręczenia wezwania Sądu nastąpił w dniu 12 listopada 2008 r., z kolei termin do uzupełnienia wniosku odpowiednio w dniu 19 listopada 2008 r. Przechodząc zaś do zasadniczych rozważań należało na wstępie podkreślić, że intencją A. M. – P. jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (vide pkt 4 druku PPF). Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy z kolei rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, nie publ.). O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego, co oznacza ni mniej ni więcej, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Nie ulega wątpliwości, że skarżąca nie uczyniła zadość powyższemu obowiązkowi, jako że nie doszło w tej sprawie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Fakt ten uniemożliwia weryfikację jej oświadczeń, a tym samym obiektywną ocenę jej możliwości płatniczych. Nie pozwala to uwzględnić wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. I OZ 842/05). Jednakowoż z uwagi na okoliczność nie zapoznania się z treścią pisma referendarza sądowego z dnia 22 października 2008 r. należy w ramach niniejszego uzasadnienia wyjaśnić celowość skierowania do skarżącej wezwania w trybie art. 255 P.p.s.a. Zgodnie z jego treścią, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów i wydatków. Wystosowanie takiego wezwania było zaś w rozpatrywanej sprawie szczególnie konieczne ze względu na fakt, iż w druku PPF skarżąca nie zawarła miedzy innymi informacji na temat jej niezbędnych wydatków ponoszonych w skali jednego miesiąca. Informacje w tym zakresie były niezbędne dla kompleksowego oglądu sytuacji finansowej skarżącej. Nie mniej istotna z tego punktu widzenia byłaby odpowiedź na pozostałe punkty wezwania referendarza sądowego. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.