I SA/Gl 878/07

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2007 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie podatku od spadku i darowizn - interpretacja w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia 1) zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę [...] (słownie: [...] ) złotych; 2) w pozostałym zakresie wniosek oddalić; W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 13 września 2007 r. K.S. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie jej od kosztów sądowych (vide pkt 4 druku PPF). Uzasadniając wniosek podniosła, że jej bieżące dochody nie pozwalają na uiszczenie kosztów sądowych, gdyż z niewielkiej emerytury musi zakupić lekarstwa, opłacić podatek i inne należności. Wnioskująca odnotowała, że choruje na alergię, nadciśnienie tętnicze oraz częste zapalenia żył kończyn dolnych. W ostatnim czasie poniosła wydatki związane z pogrzebem męża. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskująca posiada dom o pow. 110 m² a wysokość jej emerytury stanowi kwotę [...] zł brutto. W wyniku analizy oświadczenia K.S., pismem z dnia 29 października 2007 r., referendarz sądowy wezwał ją do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień i nadesłanie dokumentów źródłowych. W odpowiedzi wnioskująca nadesłała wymagane materiały źródłowe, z których wynika, że jej miesięczny dochód stanowi kwotę [...] zł netto. Stałe ponoszone przez nią wydatki oszacowano na kwotę [...] zł, w tym: energia elektryczna – [...], woda – [...], gaz – [...] zł, telefon – [...], podatek nieruchomości [...] ([...] zł / 12 miesięcy) oraz lekarstwa – [...]zł. Majątek wnioskującej stanowi dom mieszkalny o pow. 142 m² (32 m² o wys. 1,40-2,20 m), garaż o pow. 19 m² oraz działka o pow. 385 m². Wpis sądowy od skargi stanowi kwotę [...]zł. Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje: W punkcie wyjścia należało podkreślić, że intencją wnioskującej było w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie wniosku sprowadzało się więc do zbadania, czy spełniona jest w tej sprawie przesłanka wynikająca z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości bądź w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawczyni nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Najogólniej rzecz ujmując, rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy polega na badaniu wzajemnej relacji aktywów strony wnioskującej, przy uwzględnieniu jej koniecznych wydatków, a pasywami, które w tej sytuacji przybierają postać niezbędnych kosztów postępowania sądowego. Analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy nie pozwoliła uznać, że skarżąca jest w sytuacji na tyle trudnej, że można całkowicie odstąpić w jej przypadku od ogólnej zasady odpłatności postępowania sądowego. Stosunek dochodów jej gospodarstwa domowego do wydatków w nim ponoszonych, wskazuje, że do dyspozycji wnioskującej winna pozostawać kwota, która zdaniem rozpoznającego wniosek może być przeznaczona na poczet należności sądowych, w tym opłat sądowych. Nie można wszak tracić z pola widzenia, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. obowiązek uiszczenia kosztów sądowych limitowany jest granicami koniecznego utrzymania wnioskującej i jej rodziny. Ponownie więc należy zaakcentować, że poniesienie kosztów sądowych nie może bowiem, w myśl przywołanego przepisu, wiązać się z uszczerbkiem dlatego utrzymania, a wykazanie niebezpieczeństwa powstania takiego uszczerbku uprawnia do przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 P.p.s.a., m. in. zwolnienie od opłat sądowych w części. Ocena sytuacji skarżącej uzasadnia wniosek, że wskazana przesłanka zwolnienia częściowego w stosunku do niej zachodzi i że bez wspomnianego niebezpieczeństwa uszczerbku utrzymania koniecznego może ona uiścić jedynie ułamek kosztów, o którym mowa w sentencji. Przyjęto, że kwota [...] zł tytułem każdorazowej opłaty sądowej leży w granicach możliwości finansowych skarżącej. Należy nadto podkreślić, że orzeczenie o częściowym zwolnieniu od opłat sądowych jest rozstrzygnięciem, które zabezpiecza prawo do sądu strony skarżącej, a jednocześnie nie skutkuje przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 588/06, LEX nr 191863). W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.