I SA/Gl 883/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 22 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S.O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej – umorzenia zaległości podatkowej i odsetek postanawia: 1) zwolnić skarżącego od kosztów sądowych; 2) odmówić przyznania prawa pomocy w części dotyczącej ustanowienia adwokata; W druku urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 16 września 2008 r. S.O. zwrócił się do Sądu z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek oświadczył, że w chwili obecnej znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. W tych ramach oświadczył, że przy dochodzie netto w kwocie [...] zł, stałe miesięczne wydatki, w tym z tytułu egzekucji administracyjnej, wynoszą [...] zł. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego w druku PPF wynika, że skarżący nie posiada jakichkolwiek zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych o wartości powyżej [...]. Łączny dochód jego jednoosobowego gospodarstwa domowego wynosi [...] zł brutto. Gospodarstwo to stanowi mieszkanie spółdzielcze o pow. 37,2 m², w którym skarżący zamieszkuje wraz z żoną i córką. Wypada w tym miejscu podkreślić, że przedmiotem skargi w tej sprawie jest decyzja, mocą której odmówiono skarżącemu udzielenia ulgi podatkowej w postaci umorzenia zaległości podatkowej i odsetek. W toku postępowania administracyjnego, przeprowadzonego niespełna kilka miesięcy temu, organy podatkowe dokładnie ustaliły stan majątkowy i rodzinny skarżącego. Analiza materiału źródłowego pozwoliła przyjąć, że oświadczenie złożone obecnie na potrzebę rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy znajduje potwierdzenie w dokumentacji zebranej przez organy podatkowe. Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje: Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a., stronie na jej wniosek może zostać przyznane prawo pomocy. Prawo to może być przyznane w zakresie częściowym lub całkowitym (art. 245 § 1 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane w sytuacji, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Przyszło w tym miejscu jednak odnotować, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, w części dotyczącej ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, kluczowe znaczenie ma etap postępowania sądowego, w którym taki wniosek został zgłoszony. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2005 r. (sygn. akt II OZ 818/05, niepubl.) wyrażono pogląd, że na wstępnym etapie postępowania sądowego brak jest podstaw, ażeby ustanowić na rzecz skarżącego adwokata, mając na względzie także fakt, że sąd I instancji nie jest związany granicami skargi i jest zobligowany do badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub bezczynności z urzędu, co może powodować uwzględnienie skargi nawet przy jej wadliwym sformułowaniu oraz znikomej aktywności strony skarżącej w procesie przed sądem administracyjnym. Godzi się w tym miejscu zaakcentować, że w myśl art. 6 P.p.s.a. sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Mając na uwadze powyższe spostrzeżenia uznano, że przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata nie jest na obecnym etapie postępowania niezbędne ani uzasadnione. Należy zaakcentować, że dopiero merytoryczne rozstrzygnięcie skargi może skutkować przymusem adwokackim w przypadku niekorzystnego dla skarżącego orzeczenia sądu. W takiej sytuacji skarżący może wystąpić z ponownym wnioskiem o przyznania prawa pomocy jeśli uzna to za stosowne i niezbędne dla dochodzenia swoich praw przed Sądem. W judykaturze odnotowano stanowisko, z którego wynika że pojawienie się przymusu adwokackiego może stanowić zmianę okoliczności sprawy, niezależną od ewentualnych zmian w sytuacji materialnej skarżącego (por. postanowienie NSA z dnia 12 sierpnia 2005 r., sygn. akt II FZ 492/05). Z tych względów, o tej części wniosku postanowiono jak w pkt 2 sentencji. Jednocześnie należało zauważyć, że wniosek S.O. o zwolnienie go od kosztów sądowych zasługuje w pełni na uwzględnienie. W tych ramach zważono przede wszystkim relację pomiędzy uzyskiwanymi przez niego dochodami, przy uwzględnieniu niezbędnych wydatków, a szacowanymi kosztami sądowymi w tej sprawie. Wypada zwrócić w tej sprawie uwagę na fakt, że wnioskujący znajduje się w wyjątkowej sytuacji materialnej, co potwierdza zebrany przez organy podatkowe materiał dowodowy. W tych ramach nie stracono z pola widzenia faktu, iż skarżący jest osobą schorowaną, wymagającą stałego kosztownego leczenia, zaś wydatki ponoszone w jego gospodarstwie są jak najbardziej uzasadnione i niezbędne. Z tych względów wniosek S.O., w części dotyczącej zwolnienia go od kosztów, zasługiwał na uwzględnienie i dlatego orzeczono w tym zakresie jak w pkt 1 sentencji. Wypada jeszcze podkreślić w tym miejscu, że zapadłe obecnie rozstrzygnięcie nie narusza uprawnień skarżącego wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP. Orzeczenie to nie zamyka bowiem skarżącemu konstytucyjnego prawa do sądu. Mając powyższe na uwadze postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.