I SA/Gl 90/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Organiściak (spr.), Sędzia NSA Przemysław Dumana, Sędzia WSA Teresa Randak, Protokolant Anna Florek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 sierpnia 2012 r. sprawy ze skargi R.K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżone postanowienie. Dyrektor Izby Skarbowej w K. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej k.p.a.) oraz art. 13, 17, i 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954, ze zm. dalej u.p.e.a.) postanowieniem z dnia [...] (Nr [...]) utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. Inspektorat w T. z dnia [...]2011 r. (Nr [...]) o odmowie R. K.(dalej zwany stroną lub zobowiązanym) zwolnienia z egzekucji środków zablokowanych w związku z zajęciem wynagrodzenia za pracę w A Sp. z o.o. w S.. Postanowienie organu II instancji zostało podjęte w następującym stanie faktycznym: Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. prowadzi postępowanie egzekucyjne w oparciu o tytuły wykonawcze ZUS Oddział w Z. Inspektorat w T.(nr [...]) z dnia 24 marca 2011 r. wystawione na zaległości składkowe R. K. za lata 2002-2004. W ramach realizacji ww. tytułów wykonawczych organ egzekucyjny zawiadomieniami z dnia 13 kwietnia 2011 r. zajął wynagrodzenie za prace zobowiązanego w A Sp. z o.o. w S.. Wnioskiem z dnia 14 kwietnia 2011 r., doprecyzowanym pismem z 20 kwietnia 2011 r. R.K. zwrócił się do organu egzekucyjnego o zwolnienie z egzekucji zajętego wynagrodzenia za pracę ze względu na trudną sytuację materialną i życiową. Podkreślił, iż kwota wynagrodzenia wolna od zajęcia nie pozwala na zaspokojenie jego podstawowych potrzeb i wydatków. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. ww. postanowieniem z dnia [...]2011 r. odmówił zobowiązanemu zwolnienia z egzekucji administracyjnej zajętego wynagrodzenia za pracę. W uzasadnieniu organ egzekucyjny zestawiając dochody i wydatki zobowiązanego skonstatował, że kwota wolna od zajęcia przekazywana na konto zobowiązanego po potrąceniu zajęcia w wysokości [...]zł. przekracza minimum socjalne wynoszące [...]zł. W zażaleniu na ww. postanowienie strona wskazała, iż zajęte wynagrodzenie jest potrzebne nie tylko do zaspokojenia podstawowych potrzeb, ale także na opłacenie składek ZUS oraz zakup samochodu osobowego niezbędnego do prowadzenia usług transportowych - taxi. Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z dnia [...]2011 r. (Nr [...]) utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. Inspektorat w T. z dnia [...]2011 r. (Nr [...]) o odmowie R. K. zwolnienia z egzekucji środków zablokowanych w związku z zajęciem wynagrodzenia za pracę w A Sp. z o.o. w S.. W uzasadnieniu organ odwoławczy przywołał zapisy art. 13 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz wskazał, że w związku z tym, iż w omawianym przypadku wierzycielem należnych od R. K. zaległości jest ZUS Oddział w Z. Inspektorat w T., a organem egzekucyjnym dochodzącym przymusowo tych należności jest Dyrektor tego Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z., stanowisko wierzyciela w tym przypadku jest bezprzedmiotowe. W dalszej części wskazano, iż ocenie organu podlegać będzie realizowanie przesłanki ważnego interesu zobowiązanego w zwolnieniu zajętego prawa majątkowego w postaci wynagrodzenia z pracę. Wskazano przy tym, iż wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego jest już z założenia restrykcyjne oraz że jest ono wdrażane tylko w sytuacji uchylania się zobowiązanego od dobrowolnego uregulowania wymagalnego zadłużenia. Zaakcentowano, iż poza sporem w sprawie pozostaje, że R.K. posiada nieuregulowane dotąd zaległości składkowe za lata 2002-2004, a zatem koniecznym było podjęcie przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. działań rokujących ich odzyskanie w sposób przymusowy. W ocenie organu zasadnym było wystawienie tytułów wykonawczych na te wymagalne należności i dokonanie na ich podstawie czynności egzekucyjnych poprzez zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanego, wymienionego w art. 1a pkt 12 lit. a tiret 2 ustawy egzekucyjnej. W dalszej części uzasadnienia podano, iż z pewnością ściąganie zaległości z wynagrodzenia za pracę istotnie wpłynie na pogorszenie sytuacji finansowej zobowiązanego, ale dzieje się tak z ewidentnej jego winy, bowiem nie opłacił on składek we właściwych terminach, a poza tym pozostała po potrąceniu kwota nie zagraża jego egzystencji. Odnosząc się do wnioskowanego opłacenia z zajętego wynagrodzenia składki zdrowotnej za okres od 1 kwietnia 2011 r. do 20 kwietnia 2011 r. organ wyjaśniał, iż odmowa zwolnienia z egzekucji zajętych środków uniemożliwia jakiekolwiek rozporządzenie środkami przeznaczonymi na zupełnie inne zaległości składkowe. W skardze na ww. postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]2011 r. R.K.(dalej zwany skarżącym) podkreślał, iż sprawa trwa już bardzo długo (siedem lat) oraz że naliczono mu składki wstecz o 5 lat - nikomu wcześniej nie naliczane, bo z wyrejestrowanych okresów składkowych. Przywołując orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego, skarżący wskazywał, iż bezzasadne są roszczenia ZUS za okresy wyrejestrowanej przez niego działalności z ubezpieczeń społecznych (zawieszenie). Podawał przy tym, iż w okresie od 1998 do kwietnia 2004 roku miał wyrejestrowywaną działalność, a co znajduje potwierdzenie na specjalnych drukach ZUS ("podpisane i opieczętowane były przez odpowiednio przeszkolonych w tym zakresie pracowników ZUS - co było dozwolone"). Skarżący podkreślał, iż został "przymuszony do fałszowania nowych dokumentów (wstecz 8 lat) zapełniających luki dla potrzeb ZUS-u wyrejestrowanych okresów mojej ówczesnej działalności, w celu - jak mi to tłumaczono - wyliczenia kwoty umorzenia, o co zabiegam bezskutecznie po dzień dzisiejszy". Skarżący prostował również kwestię wniosku o opłacenie składki zdrowotnej podając, iż w okresie od 1. 04. 2011 - do 20. 04. 2011 r. nie rejestrował się jeszcze w ZUS. Końcowo skarżący akcentował, iż przez ingerencje ZUS w jego dochody w A – S., stracił możliwość zakupu samochodu w formie ratalnej - nieodzownej do wykonywania dodatkowej działalności przewóz osób - " taxi". W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Organ akcentował przy tym, iż "motywem przewodnim" w sprawie jest ocena realizowania przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, przy czym podano, iż egzekucja z wynagrodzenia za pracę może mieć wpływ na pogorszenie sytuacji skarżącego, jednak zdaniem organu wysokość potrącanych kwot nie zagraża dalszej egzystencji strony. Na rozprawie w dniu 8 sierpnia 2012 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik podtrzymał skargę oraz podkreślał, iż organ nie uwzględnił przesłanki z art. 13 ustawy egzekucyjnej i nie zbadał wnikliwie interesu skarżącego, w tym w szczególności nie uwzględnił wydatków na żywność, odzież i środki higieniczne. Sam skarżący akcentował swoja trudną sytuację majątkową i zdrowotną wskazując na wydatki jakie ponosi w związku z rehabilitacją [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Dokonując kontroli zaskarżonych postanowień pod względem ich zgodności z prawem w świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), stwierdzić należy, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej m.in. poprzez badanie legalności, czyli zgodności z prawem wydawanych aktów w tym decyzji administracyjnych. Z treści art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika zaś, że sąd uchyla zaskarżone orzeczenie, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, gdy naruszenie prawa daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz gdy sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.) i rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając skargę w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, iż zaskarżone postanowienia niemoże pozostać w obrocie prawnym, gdyż narusza przepisy postępowania, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na przebieg postępowania. Sąd stwierdza, że organ egzekucyjny naruszył zarówno treść art. 7 k.p.a., jak i art. 8 k.p.a. oraz art. 13 § 1 u.p.e.a. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił w niniejszej sprawie art. 13 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na ważny jego interes, może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela. Powyższe oznacza, iż zwolnienie spod egzekucji składników majątkowych należących do zobowiązanego może nastąpić wyłącznie w przypadku łącznego zaistnienia trzech przesłanek: zobowiązany musi złożyć wniosek, uzyskać na zwolnienie zgodę wierzyciela i za zwolnieniem musi przemawiać ważny interes zobowiązanego. Obligatoryjną przesłanką, zgodnie z art. 13 § 1 u.p.e.a., zwolnienia z egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego, jest uzyskanie przez niego na takie zwolnienie zgody wierzyciela. Brak zgody wyklucza możliwość pozytywnego uwzględnienia wniosku zobowiązanego, nawet gdyby organ egzekucyjny stwierdził, że ważny interes zobowiązanego za tym przemawia. Innymi słowy, najpierw zobowiązany powinien uzyskać zgodę wierzyciela, a dopiero wtedy organ egzekucyjny może pozytywnie rozpoznać wniosek zobowiązanego, jeżeli stwierdzi, że przemawia za tym ważny interes zobowiązanego. Jednak szczególnie należy postępować w przypadku, gdy wierzyciel i organ egzekucyjny to ten sam podmiot. W rozpoznawanej sprawie wierzyciel i organ egzekucyjny to w istocie ten sam organ - Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W takiej sytuacji zajęcie stanowiska wobec wniosku zobowiązanego następuje w rozstrzygnięciu wydawanym przez organ egzekucyjny na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a., bez konieczności wydawania odrębnego postanowienia w tym przedmiocie. W takiej sytuacji należy szczególnie traktować wymóg zgody wierzyciela na zwolnienie spod egzekucji. Skoro w sprawie niniejszej wierzycielem i organem egzekucyjnym jest ten sam podmiot to należy założyć, że rozważając wyrażenie zgody na zwolnienie z egzekucji wynagrodzenia za pracę (środków zablokowanych w związku z tym zajęciem) skarżącego wierzyciel (organ egzekucyjny) rozważał również przesłankę ważnego interesu zobowiązanego (por. wyrok NSA z dnia 16 października 2010 r. sygn. akt II FSK 789/08). W związku z powyższym oraz z treścią art. 13 § 1 u.p.e.a. należy stwierdzić, iż organ egzekucyjny (będący równocześnie wierzycielem) w treści postanowienia wydawanego na podstawie tego przepisu powinien, rozważając wyrażenie zgody na zwolnienie z egzekucji, przeanalizować równocześnie przesłankę ważnego interesu zobowiązanego oraz kwestie z tym związane uzasadnić, odnosząc się przy tym do zebranego w sprawie materiału dowodowego. W ocenie Sądu organ nadzoru nie zbadał tej okoliczności i w tym zakresie wydane postanowienie narusza wskazane już przepisy prawa. Jak wynika z akt sprawy organ egzekucyjny nie wyrażając zgody na zwolnienie spod egzekucji środków zablokowanych w związku z zajęciem wynagrodzenia w A Sp. z o.o. w S. oparł swoje rozstrzygnięcie o nie pełny materiał dowodowy i bez analizy całego stanu faktycznego sprawy. Organ po części bowiem arbitralnie uznał, iż dłużnik po potrąceniu egzekucyjnym otrzymuje kwotę wolną od zajęcia, która przewyższa minimum socjalne. W szczególności przyjdzie zauważyć, iż w ramach analizy kosztów utrzymania strony nie uwzględniono w ogóle wydatków na żywność, środki czystości i odzież. W rozstrzygnięciu organu II instancji brak jest pełnej analizy i jednoznacznego odniesienia do przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, a także brak jest oceny takiej samej analizy jaką przeprowadzał organ I instancji, a co czyni kontrolowane rozstrzygnięcie wadliwym i to w stopniu nakazującym jego uchylenie. Pomimo zarzutów zawartych w zażaleniu i przedkładanych przez stronę wyliczeń co do uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków, organ nadzoru w ogóle nie odniósł się do tych okoliczności. Organ nadzoru stwierdził tylko, iż ściągnięcie zaległości z wynagrodzenia istotnie wpłynie na pogorszenie sytuacji finansowej zobowiązanego, który jednak sam ponosi za to winę, a potrącona kwota nie zagraża egzystencji skarżącego. W ocenie Sądu twierdzenie, iż potrącana kwota nie zagraża egzystencji skarżącego winno być jednak poprzedzone bardzo wnikliwą i pełną analizą sytuacji strony, w tym jej dochodów i wydatków. Dopiero wtedy bowiem będzie można m. in. ustalić, czy warunki życia strony mogą przemawiać za istnieniem bądź brakiem ważnego interesu zobowiązanego. Dla Sądu niekwestionowaną okolicznością jest, iż wierzyciel w przypadku prowadzonej zgodnie z prawem egzekucji ma prawo oczekiwać zaspokojenia swoich roszczeń. Jednakże strona zobowiązana korzystając z możliwości przewidzianych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji może złożyć wniosek o zwolnienie spod egzekucji określonych składników majątkowych. Strona skarżąca taki wniosek złożyła. W tak uruchomionym postępowaniu organ egzekucyjny będący równocześnie wierzycielem, powinien uwzględniając swoje uprawnienia, zbadać w danym przypadku okoliczności dotyczące zobowiązanego i odnosząc się do nich rozważyć ewentualne wyrażenie zgody na zwolnienie z egzekucji, rozważając równocześnie przesłankę ważnego interesu zobowiązanego. Natomiast organ nadzoru winien te okoliczności zweryfikować oraz odnieść się do zarzutów zawartych w zażaleniu. Zdaniem Sądu nie może ostać się w obrocie prawnym postanowienie, z którego wynika, że organ nie badał przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, bowiem nie ustalił wszystkich okoliczności tej konkretnej sprawy. Do takiej konkluzji prowadzi okoliczność wskazana wyżej, a dotycząca tego, że organ w istocie nie zbadał i nie przeanalizował wszystkich wydatków strony, a jednocześnie twierdzi, że pozostająca do dyspozycji kwota nie zagraża egzystencji zobowiązanego. Te okoliczności mają znaczenie, bowiem dopiero oparcie się na rzetelnie ustalonym stanie faktycznym pozwoli na uznanie bądź nie zasadności arbitralnego twierdzenia organu w zakresie istnienia ważnego interesu zobowiązanego. Przy tym należy stwierdzić, iż organ może i tak odmówić zwolnienia spod egzekucji, ale dopiero po wyczerpującym i rzeczywistym odniesieniu się do argumentów przedstawionych we wniosku i innych pismach skarżącego o zwolnienie spod egzekucji oraz mając na względzie ustalone okoliczności faktyczne przedmiotowej sprawy. Przesłanka ważnego interesu zobowiązanego jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Pojęcie ważnego interesu zobowiązanego jest na tyle pojemne, że pozwala objąć swym zakresem wszelkie okoliczności mające wpływ na dokonanie prawnej kategoryzacji sytuacji zobowiązanego (B. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Komentarz 2005, Wrocław 2005, str. 158). W ocenie Sądu rozważenie, przy rozpoznawaniu wniosku o zwolnienie z egzekucji, wszystkich aspektów sprawy powinno odbywać się z zachowaniem wymogów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym art. 7 k.p.a. (w związku z art. 18 u.p.e.a.). Organ w każdej sprawie zobowiązany jest dążyć do jej załatwienia z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, nawet jeśli w przepisie materialnoprawnym przesłanek tych nie powtórzono lub, jak w art. 13 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jedną z tych przesłanek uregulowano odmiennie (poprzez użycie kwantyfikatora "ważny" zamiast "słuszny", a nie pojęcia "winy" jak chce w rozpatrywanym przypadku organ). Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych uwag Sądu. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.