I SA/Gl 914/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi J. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 15 grudnia 2008 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpłynął druk urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym J. T. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Argumentując wniosek wskazał, że wraz z żoną są emerytami. Nie posiadają jakichkolwiek oszczędności ani majątku przynoszącego dodatkowy dochód. Skarżący zaakcentował, że jedynym źródłem utrzymania są świadczenia emerytalne, z których ponoszą relatywnie duże wydatki na leczenie. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach - zawartego w druku PPF – wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie wraz z żoną. Łączny dochód tego gospodarstwa oszacowano na kwotę [...] zł. W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia w zestawieniu z zawartością akt sprawy, pismem z dnia 28 stycznia 2009 r., wezwano skarżącego do rąk pełnomocnika do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych, tj.: 1) "wykazanie za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, woda, energia elektr., telefon; podatek od nieruchomości itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należy wyjaśnić, kto i w jakiej wysokości przyczynia się do ponoszenia tych opłat, 2) przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku, 3) wskazanie tytułu prawnego (umowa najmu, użyczenia, służebność, własność, współwłasność itp.), na podstawie którego skarżący zajmuje lokal mieszkalny położony w R. ul. [...] (adres wskazany w druku PPF), 4) nadesłanie aktualnego zaświadczenia wskazującego wszystkie osoby zameldowane w lokalu mieszkalnym wymienionym w pkt 3 niniejszego wezwania, 5) wykazanie aktualnej wysokości świadczenia emerytalnego (np. aktualna decyzja organu ubezpieczeniowego, "odcinek" emerytury, inne), 6) wyjaśnienie kwestii związanych z prawem własności do nieruchomości gruntowej nr [...] o powierzchni 0,0635 ha, położonej w obrębie geodezyjnym G. W przypadku przeniesienia prawa własności tej działki należy tę okoliczność udokumentować (umowa sprzedaży, wyciąg z księgi wieczystej itp.), 7) nadesłanie zeznania podatkowego podatku dochodowego za rok 2007, 8) udokumentowanie wydatków ponoszonych przez skarżącego w związku z kłopotami zdrowotnymi. Wydatki te powinny zostać udokumentowane poprzez przedłożenie np. stosownych faktur VAT lub paragonów wystawionych przez przychodnie, szpitale, apteki itd. Z kolei w przypadku braku dysponowania takimi fakturami lub paragonami należy przedstawić zaświadczenie lekarskie, potwierdzające fakt konieczności stałego zażywania leków, regularnego poddawania się odpłatnym świadczeniom leczniczym lub rehabilitacyjnym itp." W cytowanym wyżej piśmie referendarza zawarto pouczenie, w myśl którego niezastosowanie się do wezwania w terminie siedmiu dni lub we wskazanym zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a. Odpowiadając na przywołane wyżej wezwanie, J. T. nadesłał plik dokumentów, w tym: rachunki związane z miesięcznymi kosztami ponoszonymi w związku z prowadzeniem gospodarstwa domowego (dokumentujące koszty dostawy gazu – [...] zł za okres od 20 listopada 2008 r. do 5 stycznia 2009 r. - oraz usług telekomunikacyjnych – [...] zł – średnia miesięczna obliczona na podstawie przedłożonych dokumentów), akt notarialny dokumentujący umowę darowizny zawartą w dniu 18 stycznia 2008 r. pomiędzy skarżącym i jego małżonką a ich wnuczką (na mocy umowy skarżący wraz z żoną podarowali wnuczce nieruchomość zabudowaną o pow. 1,6550 ha; wartość przedmiotu darowizny oznaczono w kwocie [...] zł; mocą tej umowy ustanowiono na rzecz J. i W. T. dożywotnią służebność mieszkania w budynku znajdującym się na terenie darowanej nieruchomości), wypis z rejestru gruntów dotyczącego działki o pow. 1,6550 ha, wyrys z mapy ewidencyjnej tej działki, zaświadczenia potwierdzające fakt zameldowania J. i W. T. z dniem 9 lutego 2009 r. pod adresem: R., ul. [...], zaświadczenie właściwego banku o zamknięciu z dniem 6 lutego 2009 r. rachunku bankowego prowadzonego na rzecz W. T., wyciąg z rachunku bankowego J. T. wskazujący na saldo końcowe w kwocie [...] zł na dzień 9 lutego 2009 r., "odcinki" dokumentujące wysokość świadczeń emerytalnych skarżącego i jego żony (łącznie [...] zł netto). Do wskazanych wyżej dokumentów skarżący dołączył nadto PIT-40A za rok 2007, z którego wynika, że osiągnął w tym okresie dochód brutto w kwocie [...] zł. Wśród załączników nadmienić trzeba również umowę darowizny w formie aktu notarialnego z dnia 18 stycznia 2008 r., na mocy której J. T. i jego małżonka darowali swojemu wnukowi nieruchomość zabudowaną o pow. 0,0635 ha o wartości [...] zł. W ramach tej umowy darujący polecili obdarowanemu ustanowienie dla nich służebności mieszkania w podarowanym budynku mieszkalnym. W odpowiedzi na wezwanie referendarza skarżący nadesłał nadto dokumentację wskazującą na konieczność przyjmowania lekarstw. Przedłożono między innymi faktury za zakup leków dokonany w dniach: 9 lutego 2009 r. ([...] zł), 15 listopada 2008 r. ([...] zł), 21 października 2008 r. ([...] zł), 19 stycznia 2009 r. ([...] zł). Wpis sądowy od skargi stanowi w tej sprawie kwotę [...] zł. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Intencją wnioskującego było w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (vide pkt 4 druku PPF). Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadzało się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na uwadze przytoczony wyżej stan prawny i faktyczny uznano, że J. T. nie wykazał, iż w jego przypadku może być zastosowany wyjątek od powszechnej reguły odpłatności wymiaru sprawiedliwości jakim niewątpliwie jest instytucja zwolnienia od kosztów sądowych. Analiza oświadczeń skarżącego oraz nadesłanych przez niego dokumentów skutkowały przyjęciem, że stan rodzinny, majątkowy i dochody skarżącego oraz jego rodziny, ujawnione na potrzebę rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, mogą odbiegać od rzeczywistości w sposób istotny. Na rzecz takiej konkluzji wpłynęła przede wszystkim postawa skarżącego wobec wezwania referendarza sądowego sprowadzająca się do niedostarczenia wszystkich wymaganych dokumentów. Przyszło więc odnotować, że wezwanie to nie zostało wykonane w części dotyczącej aktualnego zaświadczenia wskazującego wszystkie osoby zameldowane w lokalu mieszkalnym położonym w R. przy ul. [...]. W tych ramach należało zauważyć, że w toku postępowania sądowoadministracyjnego skarżący wskazywał dwa adresy zamieszkania, tj. R., ul. [...] (od 9 lutego 2009 r.) i [...]. W tym drugim lokalu, na co wskazuje nagłówek skargi, zamieszkuje nadto E.R. – wnuczka skarżącego. Z nadesłanych dokumentów wynika, że oba domy mieszkalne położone są na działce, która w dniu 18 stycznia 2008 r. została przekazana przez skarżącego i jego małżonkę w drodze darowizny na rzecz wnuczki. Zmiana adresu skarżącego nastąpiła jeszcze w toku postępowania administracyjnego. Poprzedni adres zamieszkania to G. (poczta B.). Podobnie E. R., w toku postępowania przed organami skarbowymi, podawała adres zamieszkania w C. przy ul. [...]. Wskazany wyżej brak stosownego zaświadczenia oraz wykazana wielość adresów nie pozwala w chwili obecnej jednoznacznie określić stanu osobowego gospodarstwa domowego skarżącego. Analiza dokumentów źródłowych wskazuje na pewne sprzeczności, np. odbiorcą dostaw gazu w okresie od 5 sierpnia 2008 r. do 5 stycznia 2009 r., w punkcie poboru oznaczonym jako "R., ul. [...]" był J. T. Faktury dokumentujące te dostawy zostały skierowane do skarżącego na adres będący jednocześnie punktem poboru. Z zaświadczenia o zameldowaniu na pobyt stały wynika, że J. T. przebywa w tej nieruchomości z zamiarem stałego pobytu dopiero od 9 lutego 2009 r. (nota bene zameldowanie nastąpiło cztery dni po odbiorze wezwania referendarza sądowego). Wypada w tym miejscu odnotować, że sformułowanie "stan majątkowy", użyte w art. 252 P.p.s.a., jest zbliżone do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólnie gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Nie ujawnienie dochodów w/w osób uniemożliwia kompleksową ocenę sytuacji materialnej skarżącego, a w konsekwencji pogłębia przeświadczenie rozpoznającego wniosek, że okoliczności w nim przedstawione mogą odbiegać od rzeczywistej sytuacji skarżącego. Oczywistą konsekwencją ujawnionych wyżej wątpliwości dotyczących stanu osobowego gospodarstwa domowego skarżącego jest brak jednoznacznej wiedzy na temat rzeczywistych dochodów tego gospodarstwa. Wątpliwości te doznają wzmocnienia wskutek analizy wydatków skarżącego poniesionych w okresie, w który toczy się obecne postępowania w przedmiocie prawa pomocy. W tych ramach wypada zauważyć, że w styczniu 2009 r. skarżący i jego małżonka uiścili łączną kwotę [...] zł tytułem zapłaty za lekarstwa i dostawę gazu. Suma ta stanowi bez mała równowartość dochodów J. T. i jego małżonki. Doświadczenie życiowe podpowiada, że z utrzymaniem nieruchomości wiążą się jeszcze dodatkowe opłaty za media, w tym za energie elektryczną, wodę czy odprowadzenie ścieków. Pomimo wezwania referendarza sądowego skarżący nie udzielił żadnych informacji w tym zakresie. Wymieniając stałe miesięczne wydatki nie sposób nie wspomnieć o kosztach wyżywienia czy środkach higieny. Dostarczony w tej sprawie materiał źródłowy nie wskazuje na źródło finansowania tych wydatków. Należy w tym miejscu wspomnieć, że nie nadesłano w tej sprawie zeznania podatkowego J. T. za rok 2007. Z kolei złożony przez żonę skarżącego PIT-40A jest jedynie drukiem wskazującym na dochód uzyskany tylko i wyłącznie z tytułu emerytury. Nawiązując jeszcze do pisma referendarza sądowego z dnia 28 stycznia 2009 r. wypada zauważyć, że intencją wzywającego było uzyskanie wyciągów z rachunków bankowych za okres trzech miesięcy. Tymczasem wśród dokumentów źródłowych zamieszczono wyciąg z rachunku bankowego W. T. (żona skarżącego), obrazujący księgowanie dokonane tylko i wyłącznie w dniu 6 lutego 2009 r., tj. w dniu w którym zamknięto ten rachunek (jeden dzień po odebraniu wezwania referendarza). Mając powyższe na uwadze stwierdzono, że skarżący nie wykazał w tej sprawie w sposób nie budzący wątpliwości, że spełniona została w jego przypadku przesłanka, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Godzi się odnotować, że art. 255 P.p.s.a., który miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). Nie bez znaczenia dla przyjętego w tej sprawie rozstrzygnięcia pozostaje fakt, że skarżący wraz z małżonką w okresie od marca 1995 do stycznia 2008 r. byli stronami umów cywilnoprawnych (sprzedaży i zakupu nieruchomości, darowizny nieruchomości, przeniesienia użytkowania wieczystego), w których łączna wartość transakcji została oszacowana na kwotę [...] zł. Taki stan rzeczy – zdaniem rozpoznającego wniosek - odbiega od stanów faktycznych w dotychczas rozstrzygniętych sprawach z wniosków o przyznanie prawa pomocy. Wypada jeszcze raz podkreślić, że przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie do kosztów sądowych uzależnione jest od wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, nie publ.). W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.