I SA/Gl 915/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel (spr.), Asesor WSA Mikołaj Darmosz, Sędzia WSA Katarzyna Stuła-Marcela, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 maja 2024 r. sprawy ze skargi B. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 27 kwietnia 2023 r. nr 2401-IEE.7192.166.2023.2/MK UNP: 2401-23-101648 w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2023 r., znak: 2401-IEE.7192.166.2023.2/MK UNP: 2401-23-101648 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: "DIAS", "organ odwoławczy"), po rozpatrzeniu odwołania B. B. (dalej: "Skarżąca", "Zobowiązana"), utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. (dalej: "organ pierwszej instancji") z dnia 7 marca 2023 r., nr [...], oddalające skargi na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Stan sprawy przedstawia się następująco: Organ pierwszej instancji w oparciu o tytuły wykonawcze z dnia 19 grudnia 2022 r. o nr od TW4480022021744 do TW4480022021753 prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku Zobowiązanej z uwagi na zaległości obejmujące: składki na ubezpieczenie społeczne za okres 06/2019, od 01/2022 do 09/2022, składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres 06/2019 oraz od 01/2022 do 09/2022, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 01/2019 do 09/2019 oraz od 01/2022 do 09/2022. Organ pierwszej instancji w dniu 19 grudnia 2022 r. nadał ww. tytułom wykonawczym klauzulę o skierowaniu do egzekucji. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego zawiadomieniami z 21 grudnia 2022 r. dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego Zobowiązanej na poczet należności pieniężnej, o której mowa w art. 62b ust. 2 pkt 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe, lub innych należności pieniężnych w S. w C.. Zawiadomienia te doręczono Zobowiązanej w dniu 30 stycznia 2023 r. wraz z odpisami tytułów wykonawczych. Bank poinformował organ egzekucyjny o braku możliwości realizacji zajęć z uwagi na brak środków i obrotów na koncie. Pismami z dnia 13 stycznia 2023 r. Zobowiązana złożyła skargi na powyższe czynności egzekucyjne, zarzucając ich dokonanie z naruszeniem ustawy, niedopuszczalność egzekucji oraz brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia. W ocenie Zobowiązanej organ nie jest władny do podejmowania żadnych czynności egzekucyjnych. Od 2018 r. Zobowiązana nie prowadzi działalności gospodarczej, nie uzyskuje z tego tytułu dochodów, więc nie jest obowiązana do ponoszenia kosztów. Stąd też Zobowiązana wniosła o uchylenie zaskarżonych czynności, umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz o zawieszenie w całości postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia niniejszej skargi. Postanowieniem z dnia 7 marca 2023 r. organ pierwszej instancji oddalił skargi Zobowiązanej na zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w S. w C., dokonane zawiadomieniami z 21 grudnia 2022 r. Zobowiązana pismem z 31 marca 2023 r. złożyła zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zobowiązana podniosła, iż organ egzekucyjny nie wykazał w sposób wymagany przepisami prawa wysokości zobowiązania i nie doręczył jej wcześniej wymaganego upomnienia. Podważyła również właściwość Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. jako organu egzekucyjnego w niniejszej sprawie. Kolejno podkreśliła, że nie posiada żadnych źródeł dochodu, co zostało pominięte przez organ pierwszej instancji. Analizując powyższe zażalenie DIAS postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2023 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wyjaśnił, że w postępowaniu zainicjowanym skargą na czynność egzekucyjną nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia, a tym bardziej nie ocenia się braku doręczenia upomnienia, niedopuszczalności egzekucji oraz wadliwości tytułów wykonawczych. Z tych względów skarga na czynność egzekucyjną nie jest uniwersalnym środkiem zaskarżenia, który zastępuje stronie inne przysługujące środki prawne w celu ochrony przed prowadzoną egzekucją administracyjną. Tego typu zarzuty mogą być przedmiotem analizy w postępowaniu skargowym z art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 479), dalej: "u.p.e.a.", dlatego też DIAS nie odniósł się do nich w zaskarżonym postanowieniu. Organ odwoławczy podkreślił, że w przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny przewidziany w przepisach u.p.e.a., który najlepiej i najprościej zmierzał do zrealizowania zakładanego celu. Z materiału zebranego w sprawie wynika, że tytuły wykonawcze zostały prawidłowo doręczone Zobowiązanej, a zwrotne potwierdzenia odbioru znajdują się w aktach sprawy. W oparciu o przepisy ustawy egzekucyjnej zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego doręcza się wraz z zawiadomieniem, chyba że odpis ten został już wcześniej doręczony. Organ egzekucyjny prawidłowo zastosował środek egzekucyjny polegający na zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych. Zdaniem DIAS wszystkie wymogi formalnoprawne określone w ustawie egzekucyjnej zostały przez organ spełnione. Zatem czynność zajęcia wierzytelności została przeprowadzona prawidłowo. Dodatkowo organ odwoławczy wskazał, że sam druk zawiadomienia zawierał wszystkie elementy określone w art. 67 § 2 u.p.e.a. Zajęcie zostało dokonane zgodnie z art. 80 i art. 26e § 1 i § 2 u.p.e.a. i opatrzone jest kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Doręczenie zawiadomienia S. nastąpiło 21 grudnia 2022 r., natomiast Zobowiązanej 30 stycznia 2023 r. DIAS nie uwzględnił również zarzutu braku właściwości Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z.. Zastosował on bowiem środek egzekucyjny, do którego uprawnia go ustawodawca. Jest on też upoważniony do wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W skardze Zobowiązana wniosła o uchylenie kwestionowanego postanowienia DIAS, o wstrzymanie jego wykonania do czasu rozpoznania skargi, o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu wskazała, że czynność organu egzekucyjnego została dokonana w sposób bezprawny. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. W piśmie procesowym z dnia 28 grudnia 2023 r. ustanowiony pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go rozstrzygnięcia oraz o umorzenie postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Kontroli Sądu, na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej: P.p.s.a., podlegało postanowienie z 27 kwietnia 2023 r., którym organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego (a także wierzyciela) z 7 marca 2023 r., wydane w przedmiocie w przedmiocie oddalenia skarg na czynności egzekucyjne. Sąd przeprowadzając kontrolę zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia stwierdził, że nie narusza ono prawa. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest prawidłowość zajęcia przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. wierzytelności pieniężnej Skarżącej z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Odnosząc się do istoty sporu w niniejszej sprawie, w pierwszej kolejności wskazać należy, że stosownie do art. 19 § 4 u.p.e.a. Dyrektor oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyznaczony przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń. Zatem już z treści powyższego przepisu wynika, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowanie egzekucji w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zakresie należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń. W niniejszej sprawie tytuły wykonawcze o nr od TW4480022021744 do TW4480022021753 obejmują należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz na ubezpieczenia zdrowotne za czerwiec 2019 r. oraz okres od stycznia 2022 r. do września 2022 r., a także składki na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od stycznia do września 2019 r. oraz od stycznia do września 2022 r., zatem Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych był uprawniony do wszczęcia i prowadzenia egzekucji administracyjnej w oparciu o powyższe tytuły, zgodnie z ww. przepisem. Stosownie zaś do art. 7 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. Zgodnie zaś z § 2 tego artykułu organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków – środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. W myśl art. 1a ww. ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o środku egzekucyjnym – rozumie się przez to, w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, egzekucję: - z pieniędzy, - z wynagrodzenia za pracę, - ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej, - z rachunków bankowych, - z innych wierzytelności pieniężnych, - z praw z instrumentów finansowych w rozumieniu przepisów o obrocie instrumentami finansowymi, zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku, oraz z wierzytelności z rachunku pieniężnego służącego do obsługi takich rachunków, - z papierów wartościowych niezapisanych na rachunku papierów wartościowych, - z praw majątkowych zarejestrowanych w rejestrze akcjonariuszy, - z weksla, - z autorskich praw majątkowych i praw pokrewnych oraz z praw własności przemysłowej, - z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, - z pozostałych praw majątkowych, - z ruchomości, - z nieruchomości. Porównanie treści art. 1a i art. 19 § 4 u.p.e.a. wskazuje zatem, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organ egzekucyjny jest uprawniony do dokonywania czynności egzekucyjnych w sposób ograniczony, tj. jedynie poprzez do stosowanie egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w S. w C.. Oznacza to, że nie doszło do naruszenia art. 19 § 4 u.p.e.a., bowiem środek ten został przewidziany w tym przepisie. Na podstawie art. 80 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie: 1) po upływie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych; 2) nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego; 3) po powstaniu wierzytelności, jeżeli jej wysokość przekracza kwotę wolną od egzekucji, a zajęta kwota nie wystarcza na zaspokojenie egzekwowanych należności pieniężnych, zawiadomił o zbiegu egzekucji. Z kolei na podstawie § 2 omawianego przepisu zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również środki pieniężne: 1) których nie było na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia; 2) które zostały wpłacone na inny rachunek, otwarty po dokonaniu zajęcia. Zgodnie z § 3 jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego. Zajęcie wierzytelności jest skuteczne w odniesieniu do rachunków bankowych zobowiązanego prowadzonych przez bank, niezależnie od tego, czy organ egzekucyjny wskazał w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 80 § 1, numery tych rachunków, o czym stanowi art. 81 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z art. 86a § 1 u.p.e.a. wskutek zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, bank wstrzymuje wszelkie wypłaty z zajętego rachunku i niezwłocznie zawiadamia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego inne oddziały banku, inne banki, placówki pocztowe w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe i inne podmioty uprawnione do dokonywania wypłat zobowiązanemu z zajętego rachunku. Zajęcie nie dotyczy kwot wolnych od egzekucji. Z kolei art. 86b u.p.e.a. przewiduje, iż zawiadomienie, o którym mowa w art. 80 § 1, i inne pisma w egzekucji z wierzytelności z rachunku bankowego przesyła się do banku i organu egzekucyjnego przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego obsługującego zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego. Jeżeli wykorzystanie tego systemu jest niemożliwe z przyczyn technicznych, w czasie niezbędnym do przywrócenia jego funkcjonowania zawiadomienie i inne pisma w egzekucji z wierzytelności z rachunku bankowego doręcza się na piśmie. Stosownie do art. 67 § 2 u.p.e.a. zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności zawiera: 1) oznaczenie zobowiązanego, wierzyciela i organu egzekucyjnego; 2) oznaczenie dłużnika zajętej wierzytelności; 3) określenie stosowanego środka egzekucyjnego; 4) numer tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę zajęcia, a w przypadku jednolitego tytułu wykonawczego lub zagranicznego tytułu wykonawczego – również wskazanie jego rodzaju; 5) kwotę należności, okres, za który należność została ustalona lub określona, termin płatności należności, rodzaj i stopę odsetek z tytułu niezapłacenia należności w terminie oraz kwotę odsetek naliczonych do dnia wystawienia zawiadomienia; 6) kwotę kosztów egzekucyjnych; a) opłaty manipulacyjnej, b) opłaty za czynności egzekucyjne, c) wydatków egzekucyjnych, d) opłaty egzekucyjnej, e) powstałych w postępowaniu egzekucyjnym umorzonym z przyczyny określonej w art. 59 § 2 w przypadku, o którym mowa w art. 64ca § 2; 7) wezwanie dłużnika zajętej wierzytelności do realizacji zajęcia lub powiadomienia organu egzekucyjnego o przeszkodzie w realizacji zajęcia; 8) pouczenie zobowiązanego i dłużnika zajętej wierzytelności o skutkach zajęcia; 9) datę wystawienia zawiadomienia, podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisk pieczęci organu egzekucyjnego. Jednocześnie zgodnie z § 2a tego artykułu, jeżeli zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego doręcza się dłużnikowi zajętej wierzytelności przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego albo z użyciem środków komunikacji elektronicznej: 1) w zawiadomieniu o zajęciu nie umieszcza się podpisu z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisku pieczęci organu egzekucyjnego; 2) zawiadomienie o zajęciu zawiera PESEL, NIP lub REGON zobowiązanego albo jego numer w Krajowym Rejestrze Sądowym, albo numer w innym rejestrze lub ewidencji, o ile są znane organowi egzekucyjnemu. Zgodzić się zatem należy ze stwierdzeniem, że zawiadomienia z 21 grudnia 2022 r. (doręczonymi Skarżącej 30 stycznia 2023 r.), wystawione zostały zgodnie z wzorem określonym w Załączniku nr 6 do rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 1 grudnia 2020 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych i zawierają wszystkie niezbędne elementy wynikające z ww. przepisów. Sąd wskazuje, że stosownie do art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest: 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy; 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Zatem w świetle art. 54 § 1 u.p.e.a. przedmiotem skargi na czynność egzekucyjną mogą być tylko i wyłącznie wady tej czynności. Skarga na czynność egzekucyjną nie jest bowiem uniwersalnym środkiem zaskarżenia. W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia. Zarzuty te nie mogą być przedmiotem analizy w postępowaniu skargowym z art. 54 u.p.e.a., albowiem ustawodawca przewidział możliwość wniesienia odrębnego środka zaskarżenia w postaci zarzutów (art. 33 § 1 u.p.e.a.). Sąd podziela także stanowisko organów w kwestii uciążliwości środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. W przypadku, gdy istnieje możliwość wyboru spośród kilku środków egzekucyjnych prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku, należy zastosować te, które są najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Należy jednak zaznaczyć, że przy wyborze odpowiedniego środka egzekucyjnego organ powinien się kierować nie tylko jego jak najmniejszą dolegliwością, lecz także efektywnością. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, w myśl którego zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. W przypadku prowadzenia takiej egzekucji zobowiązany zostaje ograniczony w prawie udzielania zleceń rozliczeń pieniężnych i to jedynie do wysokości należności, która podlega egzekucji (por. wyrok NSA z 20 października 2021 r., sygn. akt III FSK 243/21; wyrok WSA w Warszawie z 18 listopada 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 1462/07). Rachunek pozostaje więc otwarty, a zobowiązany może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotą. Co istotne, skarżąca nie wskazała innego środka egzekucyjnego, mniej uciążliwego, który jednocześnie umożliwiałby skuteczną egzekucję. W tej sytuacji zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego jest bezzasadny. Sąd uznał, że zarzuty sformułowane w skardze nie są zasadne, co stanowiło podstawę do oddalenia skargi na podstawie art. 151 P.p.s.a.