I SA/Gl 917/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Mendecka, Protokolant Izabela Maj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 maja 2010 r. sprawy ze skargi W. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...] wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 18 i art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954), Dyrektor Izby Skarbowej w K., po rozpatrzeniu zażalenia pani W. B. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. Nr [...] o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego Dyrektora Izby Celnej w K. Nr [...] z dnia [...] r. – zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ drugiej instancji ustalił, że Dyrektor Izby Celnej w K. prowadził postępowanie egzekucyjne w oparciu o tytuł wykonawczy Nr [...] Dyrektora Izby Celnej w K. obejmujący cło przypisane solidarnie do zapłaty panu R. W. i pani W. B. w kwocie [...] zł, określonej w decyzji Urzędu Celnego w K. z dnia [...] r. Nr [...]. Na zaległość tę wierzyciel trzykrotnie wystawiał tytuły wykonawcze na panią W. B. w latach 1997, 2001 i 2003, wyeliminowane jednak z obrotu prawnego z powodu bezskuteczności podejmowanych na ich podstawie czynności egzekucyjnych. Ostatni, przedmiotowy tytuł wykonawczy, na pozostałe do zapłaty cło w kwocie [...] zł plus odsetki za zwłokę, wierzyciel wystawił w dniu [...] 2005 r. i działając jako organ egzekucyjny wymieniony w art. 19 § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, dalej ustawa egzekucyjna, w dniu [...] 2008 r. dokonał na jego podstawie skutecznego zajęcia wynagrodzenia za pracę pani W. B. w Zespole Szkół Mechaniczno-Elektrycznych z/s w C.. Organ drugiej instancji stwierdził, że pismem z dnia [...] 2007 r. zobowiązana zwróciła się o umorzenie skierowanego do jej osoby postępowania egzekucyjnego, podnosząc iż sprowadzony z zagranicy samochód marki [...] był własnością pana R. W., natomiast jej udział polegał na przywiezieniu silnika do tego samochodu. Pojazd ten został sprzedany przez pana R. W., mimo próśb zobowiązanej o jego zarekwirowanie na poczet zadłużenia, za które on już nie odpowie, z powodu ostatecznego umorzenia jego sprawy. Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, na co w dniu [...] 2008 r. zobowiązana wniosła zażalenie wywodząc, iż postępowanie egzekucyjne wobec niej winno być umorzone z uwagi na interes całego społeczeństwa, gdyż jej stan majątkowy nie pozwala na pokrycie kosztów egzekucyjnych, na które łoży każdy obywatel. Zażalenie zostało uwzględnione postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., uchylającym rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego pierwszej instancji i przekazującym sprawę do ponownego rozpoznania temu organowi z uwagi na konieczność przeprowadzenia postępowania, wyjaśniającego wszystkie nasuwające się wątpliwości. Kolejne rozstrzygnięcie wniosku zobowiązanej zapadło postanowieniem organu egzekucyjnego z dnia [...] r. ponownie odmawiającym zobowiązanej umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na nie zrealizowanie się przesłanek z art. 59 § 1 i § 3 ustawy egzekucyjnej. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że w zażaleniu na to postanowienie zobowiązana zarzuciła: obrazę art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej poprzez brak w zaskarżonym postanowieniu odniesienia do meritum sprawy polegającego na tym, że nawet częściowa spłata należności nie może nastąpić bez uszczerbku dla zaspokojenia podstawowych potrzeb zobowiązanej i jej rodziny, zaniechanie przez organ egzekucyjny dokładnego i wnikliwego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych sprawy ze szczególnym uwzględnieniem przyczyn braku możliwości zaspokojenia obowiązku objętego tytułem wykonawczym w tym rzeczywistych jej miesięcznych dochodów oraz sytuacji rodzinnej – choroby syna na stwardnienie rozsiane, co wiąże się z ogromnymi wydatkami na leczenie, wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu zażalenia zobowiązana wyjaśniła, że wbrew twierdzeniom organu egzekucyjnego, jej dochody zamykające realną kwotą [...] zł nie przekraczają minimalnego wynagrodzenia, natomiast jego przejściowe podwyższenie spowodowało wypłacenie tzw. trzynastki. Ponownie podniosła okoliczności wskazujące na jej trudną sytuację życiową i ekonomiczną. Przywołała treść art. 6, art. 7, art. 11 oraz art. 107 k.p.a. stwierdzając, że zasady wynikające z tych przepisów zostały przez organ egzekucyjny, naruszone. Powołała się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o sygn. akt III SA/Gl 74/09. Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych nie uzyska się kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne. Zastosowanie zatem tej instytucji może mieć miejsce wyłącznie w sytuacji, gdy podejmowane próby przymusowego ściągnięcia nieuregulowanych dobrowolnie obowiązków objętych tytułem wykonawczym, będą na tyle nieskuteczne, że nie zapewnią odzyskania przez organ egzekucyjny poniesionych w tym postępowaniu wydatków i opłat, określonych jako należne na mocy art. 64 § 1 ustawy egzekucyjnej, a korzystających w myśl założeń art. 115 tej ustawy z pierwszeństwa zaspokojenia przed innymi wierzytelnościami. Wskazał, że zobowiązana posiada wymagalne, wymierzone jej decyzyjnie zaległości celne poddane egzekucji, w toku której organ egzekucyjny dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę, zaś dłużnik tak zajętej wierzytelności, w dniu [...] 2009 r. poinformował o wypłacie wynagrodzenia przekraczającego kwotę wolną od potrąceń, podlegającą przekazaniu na rzecz organu egzekucyjnego. Dlatego – zdaniem organu drugiej instancji – na obecnym etapie postępowania egzekucyjnego, skierowanego do prawa majątkowego zobowiązanej nie ma podstaw do przyjęcia, iż jest ono nieskuteczne w stopniu nakazującym jego umorzenie w rozumieniu art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej. Nietrafnym więc na tym tle jest zarzut zobowiązanej o przekroczeniu przez organ egzekucyjny granic uznania administracyjnego poprzez nie wywiązanie się z obowiązków, nałożonych na organy administracji publicznej w art. 6, 7, 11 i 107 k.p.a. Organ odwoławczy zauważył, że przepis art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej nie posługuje się pojęciem "uzasadnionego przypadku", zaś motywacja zobowiązanej w kontekście przywołanego wyroku WSA w Gliwicach z dnia 3 lipca 2009 r. sygn. akt III SA/Gl 74/09 dowodzi, że zobowiązana właściwie kwestionuje zasadność domagania się od niej zobowiązania, którego nie jest w stanie spłacić ze względu na dramatyczną sytuację życiową i finansową, spowodowaną nieuleczalną chorobą syna. Te przesłanki jednak mogą stanowić alternatywę dla umorzenia przedmiotowych egzekucji, pozostałych do zapłaty, należności pieniężnych tym bardziej, że zastosowanie tej instytucji może mieć miejsce w uzasadnionym przypadku i faktycznie zależy od uznania organu administracyjnego, którego to problemu dotyczy cytowany wyżej wyrok. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca pani W. B. wniosła o jego uchylenie w całości zarzucając obrazę art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej poprzez: – uznanie, że nie ma podstaw do przyjęcia, że postępowanie egzekucyjne jest nieskuteczne w stopniu nakazującym jego umorzenie, gdy tymczasem jej miesięczne dochody nie przekraczają kwoty wolnej od potrąceń, – brak odniesienia się do meritum sprawy polegającego na tym, że nawet częściowa spłata należności nie może nastąpić bez uszczerbku dla zaspokojenia jej i najbliższej rodziny podstawowych potrzeb życiowych i przyjęcie, iż jej sytuacja życiowa, w tym finansowa, nie zasługuje na miano uzasadnionego przypadku, – zaniechanie dokładnego i wnikliwego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych sprawy ze szczególnym uwzględnieniem przyczyny braku możliwości zaspokojenia obowiązku objętego tytułem wykonawczym, w tym rzeczywistych jej miesięcznych dochodów oraz sytuacji rodzinnej – choroby syna na stwardnienie rozsiane, co wiąże się z ogromnymi wydatkami na leczenie. Uzasadniając skargę skarżąca podniosła, że jej stan majątkowy nie pozwala nie tylko na spłatę zadłużenia ale i również na poniesienie kosztów postępowania egzekucyjnego, zaś w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucji. Podkreśliła, że jej realny dochód brutto nie przekracza kwoty minimalnego wynagrodzenia tj. [...] zł, oraz że choroba jej syna wymaga stałej opieki i ogromnych nakładów finansowych, kosztów, których NFZ nie refinansuje. Zdaniem skarżącej w art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej ustawodawca nie tylko pozostawił organowi prawo wyboru sposobu rozstrzygnięcia sprawy, ale i wskazując przesłanki, które powinny być w takim przypadku brane pod uwagę. Jej "uzasadniony przypadek", z którego okoliczności jednoznacznie wynika, że umorzenie postępowania egzekucyjnego jest w pełni uzasadnione, okolicznościami sprawy, które są bezsporne. Nie można przyjąć, że uznanie administracyjne oznacza zupełną dowolność sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Wskazując na treść art. 6 i art. 107 § 3 k.p.a. skarżąca podniosła, że granice uznania administracyjnego wynikają z woli ustawodawcy, wyrażonej w obowiązującym systemie prawnym, natomiast decyzje odmowne dla wnioskodawcy winny być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa oraz winno realizować wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadę przekonywania. Skarżąca stwierdziła, że w jej sytuacji nie istnieje alternatywa czy spłacić należności bądź leczyć syna, gdyż każda matka wszystko co posiada odda dla ratowania życia swojego dziecka. W ocenie skarżącej nie jest znany system prawny oraz dziedzina prawa, która stawia ludzkie życie ponad zapłatę należnych państwu zobowiązań. Zauważyła, że jeżeli będzie zaspokajać należności wynikające z tytułu wykonawczego, to nie będzie w stanie finansować leczenie syna. Ponownie podkreśliła, że w jej sprawie naruszono zasady, o których mowa w wyroku WSA w Gliwicach sygn. akt III SA/Gl 74/09. Według skarżącej kwota ponad [...] zł, którą ma zapłacić nie jest do wyegzekwowania, a jej sytuacja materialna nie pozwala na pokrycie kosztów egzekucji i odsetek od należności głównej. W zaskarżonym postanowieniu nie dokonano wyliczenia, że jej dochody wzrosły i pozwalają na prowadzenie postępowania egzekucyjnego. W przekonaniu skarżącej jej przypadek zasługuje na miano "uzasadnionego przypadku". W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie podtrzymując przyjęte w postanowieniu stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przystępując do oceny legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia należy stwierdzić, że jak wynika z treści postanowienia organu egzekucyjnego z dnia [...] r. zostało ono wydane m. in. na podstawie art. 59 § 1 i § 2 ustawy egzekucyjnej, zaś w jego uzasadnieniu przytoczono okoliczności powodujące ustalenie, że nie wystąpiły przesłanki obligujące organ podatkowy do umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 ustawy egzekucyjnej), oraz przesłanka uzasadniająca jego umorzenie z art. 59 § 2 tej ustawy. Organ egzekucyjny wyjaśnił, że zobowiązana jest zatrudniona w wymiarze 0,8 etatu na czas nieokreślony od dnia [...] 2005 r., zaś z informacji pracodawcy zawartej w piśmie z dnia [...] 2009 r. wynika, że wysokość dochodów zobowiązanej przekroczyła kwotę minimalnego – wolnego od zajęć – wynagrodzenia i będzie możliwa realizacja zajęcia z dnia [...] 2007 r. Z nadesłanych przez pracodawcę zestawień wynagrodzeń zobowiązanej za [...],[...] i [...] 2009 r. wynika, że jej przychód wynosił odpowiednio [...] zł, [...] zł oraz [...] zł, bez tzw. 13-tej pensji. W tym czasie, dla pracowników zatrudnionych w pełnym wymiarze pracy, kwota miesęcznego minimalnego wynagrodzenia wynosiła [...] zł. Dlatego też twierdzenie skarżącej, że jej wynagrodzenie nie przekraczało kwoty wolnej od potrąceń i nie uległo zmianie oraz, że wzrosło ono wyjątkowo w okresie jednego miesiąca (o tzw. trzynastkę) nie znajduje uzasadnienia. Skarżąca nie podała swojego aktualnego wynagrodzenia. Warto również zauważyć, że przedmiotem sporu stron była wyłącznie kwestia stosowania przepisu art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej w warunkach opisanych przez zobowiązaną oraz ustalonych przez organy obu instancji. Poza sporem było przy tym, że zobowiązana znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, finansowej i rodzinnej m. in. z uwagi na nieuleczalną chorobę jej syna wymagającą stałej opieki i znacznych nakładów finansowych związanych z jego leczeniem. W kosztach tych partycypuje cała jej rodzina przy czym kosztów tych nie refinansuje NFZ. Syn zobowiązanej zamieszkuje pod innym niż zobowiązana adresem. Bezsporne było także, iż będąca przedmiotem egzekucji należność pieniężna była wymagalna oraz, że w sprawie nie wystąpiła żadna z okoliczności wymienionych w art. 59 § 1 ustawy egzekucyjnej. Zgodnie z treścią art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Wydatkami egzekucyjnymi są koszty faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji, przykładowo wymienione w art. 64b ustawy egzekucyjnej. Z uwagi na powyższe można uznać, iż przepis art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej znajduje zastosowanie wyłącznie wówczas, gdy organ egzekucyjny stwierdzi, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki przyszłe lub poniesione przez ten organ, w związku z prowadzeniem egzekucji, o których mowa w art. 64b ustawy egzekucyjnej. Jeżeli więc zobowiązany posiada, podlegający egzekucji obejmującej należności pieniężne, majątek lub źródła dochodu, przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych, umorzenie postępowania egzekucyjnego, na podstawie art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej, jest niedopuszczalne. Stwierdzenie, że w egzekucji należności pieniężnej uzyska się kwoty przewyższające wydatki egzekucyjne, wyłącza stosowanie przepisu art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej, a tym samym i przewidzianą w nim możliwość umorzenia postępowania egzekucyjnego. Z ustaleń dokonanych w niniejszej sprawie wynika, że w chwili orzekania o odmowie umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego egzekucji podlegało wynagrodzenie zobowiązanej ze stosunku pracy, którego wysokość przekraczała kwotę wolną od potrąceń opisaną w art. 87 § 1 i § 2 k.p., do którego odsyła art. 9 § 1 ustawy egzekucyjnej, przy uwzględnieniu podatku. W przedmiotowym tytule wykonawczym wydatki egzekucyjne objęły wydatki za 4 przejazdy po [...] zł – [...] zł, 4 protokoły o stanie majątkowym po [...] zł – [...] zł łącznie [...] zł do dnia [...] 2009 r. W tej sytuacji prowadzone postępowanie egzekucyjne nie podlegało umorzeniu na podstawie art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej, gdyż w jego toku można uzyskać kwotę przewyższającą wydatki egzekucyjne. W przypadku wskazanego w art. 9 § 1 ustawy egzekucyjnej wynagrodzenia ze stosunku pracy podlegającego egzekucji, dla ustalenia kwoty wolnej od potrąceń, a tym samym i egzekucji, stosuje się odpowiednie przepisy Kodeksu pracy z uwzględnieniem przepisu art. 9 § 4 ustawy egzekucyjnej. Kwota przekraczająca tę wartość podlega egzekucji tworząc kwotę uzyskaną w postępowaniu egzekucyjnym. Jeżeli kwota ta przewyższa wydatki egzekucyjne, a postępowanie egzekucyjne dotyczy należności pieniężnej, to nie wystąpią warunki dopuszczające uznanie administracyjne w zakresie umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Oznacza to bezprzedmiotowość badania przesłanek mogących mieć wpływ na zastosowanie art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej, a tym samym okoliczności związanych z aktualną sytuacją ekonomiczną, życiową, rodzinną czy zdrowotną zobowiązanego, wpływających na możliwość dalszego prowadzenia egzekucji czy ważnego interesu publicznego przemawiającego za zaniechaniem jej prowadzenia. Brak spełnienia określonego w art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej warunku, a więc stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne oznacza niedopuszczalność umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie wskazanego wyżej przepisu. Warunek ten ma charakter obiektywny, a jego stwierdzenie polega na matematycznym wyliczeniu możliwości czy faktu uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym określonych kwot z poniesionymi lub możliwymi do poniesienia, w jego toku, wydatkami egzekucyjnymi. Na zastosowanie tego przepisu nie ma wpływu ani treść tytułu wykonawczego, na podstawie którego egzekucja jest prowadzona, czy osoba wierzyciela lub zobowiązanego, ani kwota należności pieniężnej dochodzonej takim tytułem czy też jej wysokość i stan egzekucji albo przyczyny powstania czy istnienia zobowiązania ani też kwoty pozostałych składników tworzących koszty egzekucyjne. W przypadku stwierdzenia istnienia warunku do zastosowania art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej organ podatkowy bada sytuację zobowiązanego oraz podjęte czynności egzekucyjne celem ustalenia zasadności dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a wydając rozstrzygnięcie w tym przedmiocie kieruje się przesłankami, zasadami i regułami przewidzianymi dla uznania administracyjnego w tym słusznym interesem zobowiązanego, wierzyciela czy innych uczestników postępowania egzekucyjnego. Skoro w niniejszej sprawie warunek z art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej nie wystąpił, gdyż organ egzekucyjny wykazał, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się określone kwoty przewyższające wydatki egzekucyjne to tym samym rozstrzygnięcie tego organu i organu drugiej instancji odmawiające umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego sąd uznał za prawidłowe i zgodne z prawem. Wskazywane w zażaleniu czy skardze okoliczności nie miały wpływu na spełnienie warunku z art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej, gdyż okoliczności te nie powodowały zmiany kwoty wolnej od potrąceń, a więc możliwej do uzyskania z prowadzonej, do wynagrodzenia zobowiązanej, egzekucji. Należy w tym miejscu podkreślić, że z uwagi na okoliczności sprawy organ nadzoru wskazał, że zobowiązanej przysługuje prawo domagania się umorzenia przedmiotowych egzekucji pozostałych do zapłaty należności pieniężnych tym bardziej, że zastosowanie tej instytucji może mieć miejsce w uzasadnionych przypadkach i faktycznie zależy od uznania organu administracyjnego tj. organu uprawnionego do umarzania należności (zaległości) objętych przedmiotowym tytułem wykonawczym. Z akt sprawy wynika, że skarżąca podjęła taką próbę w 2007 r. jednak bezskutecznie. Fakt, iż Dyrektor Izby Celnej w K. decyzją ostateczną z dnia [...] r. odmówił stronie umorzenia należności z tytułu przedmiotowego cła nie oznacza, że wniosek w tej sprawie nie może być ponowiony tym bardziej w sytuacji, gdy uległy zmianie okoliczności wpływające na zastosowanie tej instytucji. Z tych przyczyn – wobec stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w sposób opisany w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – Sąd na podstawie art. 151 tej ustawy skargę oddalił.