I SA/Gl 92/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dot. kosztów sądowych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy W skardze z dnia 3 stycznia 2008 r. K.G. zwróciła się do Sądu między innymi z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez "zwolnienie z obowiązku uiszczania kosztów sądowych." Uzasadniając wniosek podniosła, że w konsekwencji kontroli skarbowych trwających od 2003 została zmuszona do likwidacji prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżąca posiada dwójkę dzieci, z których jedno z powodu ciężkiej choroby ([...]) wymaga sporych nakładów finansowych. Ponosi je obecnie mąż, z którym skarżąca zawarła umowę o rozdzielności majątkowej. K.G. zaakcentowała, że praktycznie od 2006 r. nie osiągnęła żadnego dochodu. W dniu 10 marca 2008 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) – w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego – wpłynął do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika, że K.G. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z dwiema córkami. Wnioskująca nie posiada zasobów pieniężnych. Jest z kolei właścicielem domu o pow. 170 m² w zabudowie szeregowej obciążonego kredytem hipotecznym oraz samochodu marki Peugeot rok. prod. 2003, objętego zajęciem komorniczym. Pismem z dnia 17 marca 2008 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień oraz nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: wykazanie za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, woda, prąd, energia elektr., telefon itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało nadto nadesłać kserokopię lub odpis decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości oraz złożyć oświadczenie w jakim stopniu do utrzymania gospodarstwa domowego przyczynia się Z.G. nadesłanie wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącą i pozostałych osób będących we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych z okresu od 1.12. 2007 r. do 15.03.2008 r.; nadesłanie dokumentu,-ów potwierdzającego,-ych wysokość otrzymywanych przez wnioskującą i jej dzieci świadczeń alimentacyjnych w okresie ostatnich trzech miesięcy; wykazanie udziału w spółce z o.o. w wysokości 10%; w tych ramach należy oszacować wartość tych udziałów oraz nadesłać jakikolwiek element sprawozdania finansowego tejże spółki lub stosowne deklaracje podatkowe wskazujące na to, że podmiot ten nie prowadzi w chwili obecnej działalności. W treści wezwania pouczono stronę, że niezastosowanie się do wymogów wezwania w terminie 7 dni lub w oznaczonym zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę istnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a. Odpowiadając na w/w wezwanie skarżąca oświadczyła, co następuje (vide pismo z dnia 12 kwietnia 2008 r.). Kompleksowe utrzymanie gospodarstwa domowego, w tym opłat, ciąży na jej mężu – Z.G. Skarżąca nie posiada żadnych dokumentów potwierdzających otrzymywane świadczenia alimentacyjne. Podniosła jedynie, że "jest to wysokość jaka jest konieczna do bieżącego utrzymania dzieci i mnie". Spółka, w której skarżąca posiada 10% udziałów nie prowadziła w 2007 r. działalności gospodarczej, a sprawozdanie finansowe za tenże rok będzie dopiero przygotowywane. Skarżąca zaakcentowała, że spółka w chwili obecnej nie prowadzi działalności gospodarczej i w związku z tym udziały oszacowała na kwotę [...] zł. Podkreśliła przy tym, że udziałów tych nie może zbyć. Do pisma z dnia 12 kwietnia 2008 r. załączono szereg dokumentów źródłowych, na podstawie których ustalono dodatkowo, że miesięczne koszty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego skarżącej stanowią około [...] zł. Spółka, w której skarżąca posiada udziały wypracowała w 2006 r. zysk netto w kwocie [...] zł. Należy nadto wspomnieć w tym miejscu, że postanowieniem z dnia 3 marca 2008 r. (sygn. akt I SA/Gl 978/07) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: W punkcie wyjścia należało zaakcentować, że w toku rozpoznania niniejszego wniosku wzięto pod uwagę także ustalenia faktyczne poczynione w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 978/07, jako fakty znane z urzedu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W postępowaniu przed sądami administracyjnymi takim ograniczeniem wydaje się być kryterium majątkowe stosowane wobec osób ubiegających o przyznanie prawa pomocy. Inicjując postępowanie wpadkowe w przedmiocie prawa pomocy należy jednak przede wszystkim zachować obiektywizm w ocenie własnych możliwości finansowych. Nadto wydaje się, że strona inicjując postępowanie sądowe, winna mieć świadomość tego, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Sama zaś instytucja przyznania prawa pomocy nie została stworzona dla tych z podmiotów, które deklarują posiadanie nieruchomości (domu), majątku ruchomego znacznej wartości jakim bez wątpienia jest samochód osobowy marki Peugeot Pullman 807 ST, jak również udziałów w spółce prawa handlowego, w której prezesem zarządu jest mąż skarżącej. Zaakcentowania w tym miejscu wymagają konsekwencje praktyczne wyłączenia w małżeństwie skarżącej ustawowej wspólności majątkowej. K.G. deklaruje bowiem, że jej mąż pokrywa wszelkie wydatki związane z jej i córek utrzymaniem. Naturalną i logiczną konsekwencją takiego stanu rzeczy byłoby poniesienie niezbędnych kosztów sądowych ze środków pochodzących od Z.G. Takie działanie byłoby wyrazem obowiązku płynącego z treści art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym małżonkowie są obowiązani między innymi do wzajemnej pomocy, nie wyłączając z niej partycypacji w niezbędnych kosztach sądowych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego obowiązek ten istnieje niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ.: ONSA i WSA 1/2005). Należało przy tym zauważyć, że pomimo wezwania referendarza skarżąca unika odpowiedzi na pytanie o wysokość przekazywanych jej środków pieniężnych w ramach świadczenia alimentacyjnego. Mając na uwadze poczynione wyżej spostrzeżenia, rozpoznający wniosek uznał, że brak jest podstaw do tego aby zastosować wobec skarżącej wyjątek jakim niewątpliwie jest instytucja przyznania prawa pomocy. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.