I SA/Gl 92/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Wiciak po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. wskazanej w sentencji postanowienia, dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych, K. G. zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez "zwolnienie z obowiązku uiszczania kosztów sądowych." Podniosła, że wskutek kontroli skarbowych trwających od roku 2003 została zmuszona do likwidacji prowadzonej działalności gospodarczej. Posiada dwójkę dzieci, z których jedno z powodu ciężkiej choroby –cukrzycy - wymaga sporych nakładów finansowych. Wydatki te ponosi obecnie mąż, z którym skarżąca zawarła umowę o rozdzielności majątkowej. Strona podkreśliła przy tym, że praktycznie od 2006 r. nie osiągnęła żadnego dochodu. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku nadesłanego następnie formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) wynika, że wnioskodawczyni pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z dwiema córkami. Nie posiada zasobów pieniężnych, natomiast jest właścicielem domu o powierzchni 170 m² w zabudowie szeregowej, obciążonego kredytem hipotecznym oraz samochodu marki [...] rok. prod. 2003, objętego zajęciem komorniczym. W piśmie z dnia 17 marca 2008 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień oraz nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: wykazanie za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, woda, prąd, energia elektr., telefon itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało nadto nadesłać kserokopię lub odpis decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości oraz złożyć oświadczenie, w jakim stopniu do utrzymania gospodarstwa domowego przyczynia się Z. G.; nadesłanie wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącą i pozostałych osób będących we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych z okresu od 1.12. 2007 r. do 15.03.2008 r.; nadesłanie dokumentu (dokumentów) potwierdzającego wysokość otrzymywanych przez wnioskującą i jej dzieci świadczeń alimentacyjnych w okresie ostatnich trzech miesięcy; wykazanie udziału w spółce z o.o. w wysokości 10%; w tych ramach należało oszacować wartość tych udziałów oraz nadesłać jakikolwiek element sprawozdania finansowego tejże spółki lub stosowne deklaracje podatkowe wskazujące na to, że podmiot ten nie prowadzi w chwili obecnej działalności. W piśmie z dnia 12 kwietnia 2008 r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie, wnioskująca zaznaczyła, iż utrzymanie gospodarstwa domowego, w tym opłat, ciąży na jej mężu Z. G. Skarżąca nie posiada żadnych dokumentów potwierdzających otrzymywane świadczenia alimentacyjne, podała jedynie, że "jest to wysokość jaka jest konieczna do bieżącego utrzymania dzieci i mnie". Spółka, w której skarżąca posiada 10% udziałów, w 2007 r. nie prowadziła działalności gospodarczej, a sprawozdanie finansowe za tenże rok będzie dopiero przygotowywane. Wnioskująca zaakcentowała, że spółka w chwili obecnej nie prowadzi działalności gospodarczej i w związku z tym udziały oszacowała na kwotę [...] zł, podkreślając, że udziałów tych nie może zbyć. Do pisma skarżącej załączono szereg dokumentów źródłowych. Na ich podstawie referendarz ustalił, że miesięczne koszty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego skarżącej stanowią około [...] zł. Spółka, w której skarżąca posiada udziały wypracowała w 2006 r. zysk netto w kwocie [...] zł. Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2008 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Uzasadniając takie rozstrzygnięcie, zaznaczył, iż w sprawie niniejszej wzięto również pod uwagę okoliczności, występujące w sprawie ze skargi K. G. o sygn. I SA/Gl 978/07, w której postanowieniem z dnia 3 marca 2008 r. Sąd odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Rozpoznający wniosek podkreślił, że instytucja przyznania prawa pomocy nie została stworzona dla tych z podmiotów, które deklarują posiadanie nieruchomości (domu), majątku ruchomego znacznej wartości jakim bez wątpienia jest samochód osobowy marki [...], jak również udziałów w spółce prawa handlowego, w której prezesem zarządu jest mąż skarżącej. Nadto, skoro strona deklaruje, że małżonek pokrywa wszelkie wydatki związane z jej i córek utrzymaniem, naturalną i logiczną konsekwencją takiego stanu rzeczy byłoby poniesienie niezbędnych kosztów sądowych ze środków pochodzących od Z. G. Takie działanie byłoby wyrazem obowiązku płynącego z treści art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym małżonkowie są obowiązani między innymi do wzajemnej pomocy, nie wyłączając z niej partycypacji w niezbędnych kosztach sądowych. W złożonym sprzeciwie skarżąca zaznaczyła, że art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie ustanawia nieograniczonej odpowiedzialności małżonka za poczynania drugiego małżonka w przypadku pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej. Wszczęcie sporu sądowego wynikającego z działalności gospodarczej nie jest zaspokajaniem zwykłych potrzeb rodziny, w szczególności małżonek nie może zostać zmuszony do zapłaty za drugiego małżonka. Przyjęta przez rozpoznającego wniosek interpretacja – zdaniem skarżącej – zupełnie wypaczałaby sens i charakter rozdzielności majątkowej. Strona podała, że nie ma możliwości zliczenia wszystkich zakupów, poczynionych przez męża, pieniędzy otrzymanych na takie zakupy, oraz wręczonych córkom na ich wydatki – jest to bieżące utrzymanie potrzeb rodzinnych. Podała, że posiadany przez nią majątek, a to dom w zabudowie szeregowej oraz samochód osobowy, zostały już zajęte na poczet zaległości podatkowych w toczących się postępowaniach i nie ma jakiejkolwiek możliwości dysponowania tym majątkiem. Ponadto zaznaczyła, że od 2 – 3 lat nie ma w ogóle możliwości planowania wydatków, gdyż aby planować wydatki, trzeba posiadać dochody. Trwające postępowania podatkowe doprowadziły natomiast do likwidacji działalności gospodarczej i utraty jakichkolwiek dochodów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) zwaną dalej w skrócie: ppsa, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Zgodnie natomiast z art. 260 ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wpis od skargi, stanowiący opłatę sądową, do której uiszczenia na obecnym etapie postępowania obowiązana jest skarżąca, w niniejszej sprawie wynosi [...] zł. Rozstrzygnięcie wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych sprowadzało się zatem do zbadania, czy spełniona została przesłanka zawarta w cytowanym już wyżej art. 246 § 1 pkt 2 ppsa. Zdaniem Sądu rozpoznającego wniosek, na pytanie powyższe udzielić należy odpowiedzi przeczącej. Zaznaczyć bowiem trzeba, iż prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, stanowiącą wyłom od powszechnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, obowiązującej również w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jest to forma dofinansowania jednostki, nie będącej w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania, z budżetu państwa. Skarżąca nie wykazała natomiast, iż przesłanka zawarta w art. 246 § 1 pkt 2 ppsa w stosunku do niej zachodzi. Należy wspomnieć w tym miejscu, że postanowieniem z dnia 3 marca 2008 r. o sygn. akt I SA/Gl 978/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, wskazując, iż małżonek skarżącej, co wynika z przedłożonych dokumentów źródłowych, jest prezesem zarządu spółki z o.o., a nadto jest właścicielem przedsiębiorstwa (co wynika z umowy najmu samochodu osobowego z dnia 1 maja 2006 r.). Pokrywa on, zgodnie z twierdzeniem wnioskodawczyni, wszelkie wydatki związane z utrzymaniem jej i dwóch córek. Skarżąca w dalszym ciągu nie wskazała jednak nawet przybliżonej kwoty, jaka przeznaczana jest przez jej męża w ramach świadczenia alimentacyjnego w tym w szczególności na wskazane przez skarżącą wydatki córek i zakup artykułów spożywczych. Nadto Sąd wskazał, iż fakt obciążenia domu skarżącej kredytem hipotecznym oraz obciążenie zajęciem komorniczym samochodu marki [...] nie powoduje automatycznie, jakoby skarżąca nie była w stanie uiścić należnego w sprawie wpisu od skargi. Podtrzymując powyższe rozważania, Sąd za celowe uznaje obecnie odwołanie się także do innych zawisłych przed nim spraw ze skarg K. G., w szczególności zaś sprawy o sygn. III SA/Gl 1/08, dotyczącej podatku od towarów i usług. Z akt tejże sprawy, w której prowadzone było również wpadkowe postępowanie w przedmiocie przyznania stronie prawa pomocy wynika bowiem, iż małżonek skarżącej jest prezesem zarządu spółki A, której kapitał zakładowy wynosi [...] zł, natomiast wartość środków trwałych - według bilansu za 2006 r. - wynosiła [...] zł. Pomimo niewielkiego zysku, wypracowanego w roku 2006 (wynoszącego zaledwie [...] zł) posiadane przez spółkę w kasie i na rachunkach środki pieniężne na koniec roku wynosiły [...] zł. Z zeznań podatkowych oraz podatkowej księgi przychodów i rozchodów wynika również, że mąż skarżącej prowadzi B, z którego w latach: 2005, 2006 i 2007 osiągnął przychód w wysokości odpowiednio: [...] zł; [...] zł oraz [...] zł. Wskazana sytuacja powoduje, iż celowym byłoby wygospodarowanie z dochodów małżonka skarżącej środków, pozwalających na uiszczenie wpisu sądowego, będącego jedyną opłatą sądową, do której uiszczenia na obecnym etapie sprawy obowiązana jest strona. Podkreślić bowiem należy w tym miejscu, że błędne jest spostrzeżenie skarżącej sprowadzające się do twierdzenia, iż powołane w postanowieniu referendarza sądowego orzeczenie NSA dotyczące partycypacji małżonków w kosztach sądowych, bez względu na ustrój majątkowy, nie jest trafne. Przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa należy bowiem wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA 2005/1/8). Dodatkowo należy zaakcentować, że w tym samym orzeczeniu sąd odwoławczy wskazał, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Tut. Sąd podziela przy tym pogląd ukształtowany już w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym ubiegający się o pomoc państwa winien w każdym wypadku poczynić najpierw oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Mając na względzie wyżej wskazane okoliczności Sąd, na podstawie powyższych przepisów i przy zastosowaniu art. 16 § 2 ppsa, orzekł jak w sentencji.