I SA/Gl 92/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Wolf – Mendecka, , , po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 17 listopada 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę K. G. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych. Wraz ze skargą kasacyjną od powyższego orzeczenia pełnomocnik skarżącej wniósł o zwolnienie jej od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. W złożonym równocześnie formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) zawarte zostało żądanie zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. W uzasadnieniu złożonego wniosku zaakcentowano, że skarżąca od czterech lat nie osiąga jakichkolwiek dochodów. Nie posiada również możliwości spieniężenia majątku z uwagi na ustanowioną hipotekę na nieruchomości. Córka skarżącej choruje na [...], wymagającą całodobowej kontroli a ponadto cierpi na [...]. Schorzenia te powodują konieczność częstych konsultacji lekarskich i związane są z corocznym pobytem córki w szpitalu. Z przedstawionego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca przebywa w gospodarstwie domowym wraz z dwiema córkami. Jej majątek stanowi dom o pow. [...] m2 obciążony kredytem hipotecznym. W małżeństwie wnioskującej wyłączono ustrój wspólności majątkowej. W piśmie z dnia 25 lutego 2010 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez: 1) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, energia elektryczna, wodę, telefon; koszty ubezpieczenia, podatku od nieruchomości, inne) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; należało nadto wskazać, w jakim zakresie do ponoszenia tych opłat przyczynia się Z. G.; w tych ramach należało również wykazać wysokość miesięcznych obciążeń z tytułu kredytu hipotecznego (np. za pomocą układu ratalnego bądź umowy z bankiem); 2) nadesłanie wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącą i pozostałych osób będących w gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, 3) nadesłanie kserokopii zeznania podatkowego na potrzebę podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2008 i 2009 r. (jeśli takowe zostało sporządzone) albo zaświadczenia właściwego naczelnika urzędu skarbowego, iż zeznania takie nie zostały złożone, 4) nadesłanie aktualnego zaświadczenia właściwych organów wymieniającego wszystkie osoby zameldowane w budynku przy ul. [...] w K., 5) wykazanie obciążeń finansowych zasygnalizowanych w druku PPF - związanych z chorobą córki; 6) złożenie wyjaśnień co do posiadanych uprzednio udziałów w A Sp. z o.o. - w przypadku ich dalszego posiadania należało udokumentować ich aktualną wartość, a w razie ich zbycia – przedłożyć kopię tytułu prawnego w oparciu, o który nastąpiło przeniesienie ich własności; 7) złożenie wyjaśnień co do posiadanego uprzednio samochodu marki Peugeot Pullman 807 ST. Jeżeli w dalszym ciągu pojazd ten znajdowałby się w posiadaniu skarżącej, należało oszacować miesięczne koszty jego użytkowania; 8) wykazanie kwoty, jaką Z. G. przekazuje miesięcznie na utrzymanie skarżącej oraz jej córek. W odpowiedzi skarżąca wyjaśniła, że ona ani jej małoletnie córki nie posiadają ani kont rachunkowych, ani oszczędnościowo-rozliczeniowych. Udziały w firmie A zostały przez nią zbyte w dniu 22 grudnia 2009 r., co dokumentuje kopia aktu notarialnego jak również rozliczenie podatku dochodowego PIT-38 za 2009 r. (łączna wartość nominalna udziałów w kwocie [...] zł sprzedana została za kwotę [...] zł). Samochód marki Peugeot PULLMAN został sprzedany w listopadzie 2008 r. Połowa uzyskanej kwoty z jego sprzedaży pokryła koszty sądowe (wpisy sądowe, uzasadnienia orzeczeń itp.), natomiast pozostała część została wykorzystana na uregulowanie bieżących rachunków, utrzymanie oraz spłatę rat kredytu hipotecznego. Działalność gospodarcza męża nie przynosiła spodziewanych dochodów, w wyniku czego prowadzona przez niego kawiarnia została zlikwidowana. Choroba, która wymusiła zabieg [...] opóźniła rozpoczęcie nowej działalności i powiększyła kłopoty finansowe rodziny. Wnioskująca nadto podała, że miesięczne koszty leczenia jej córki stanowią kwotę co najmniej [...] zł a ponadto niezbędne jest posiadanie w zapasie innych leków, w tym [...] (koszt ampułki to 60 zł) i [...] (1 sztuka za około 8 zł). Do pisma skarżąca załączyła dokumentację medyczną córki i męża. Z nadesłanego zaświadczenia z dnia 8 marca 2010 r. wynika ponadto, że w nieruchomości przy ul. [...] w K. zameldowane są trzy osoby, tj. skarżąca oraz jej dwie córki. Stałe udokumentowane miesięczne wydatki ponoszone w gospodarstwie domowym wynoszą około [...] zł, zaś w ich skład wchodzi opłata za usługi na drodze wewnętrznej, ubezpieczenie, podatek od nieruchomości, opłata z tytułu użytkowania wieczystego gruntu, koszty wywozu śmieci, koszty dostawy wody i odprowadzenia ścieków, dostawa gazu oraz usługi telekomunikacyjne. Ponadto wnioskująca ponosi wydatki związane z ratą kredytu (w marcu 2010 r. opłata z tego tytułu wynosiła [...] zł). Wśród przedłożonych do akt sprawy dokumentów znalazły się nadto dwa polecenia zapłaty z tytułu dostawy energii elektrycznej (tj. w wysokości [...] zł z terminem płatności do dnia 5 lutego 2010 r. oraz na kwotę [...] zł z terminem płatności do dnia 5 sierpnia 2010 r.). Postanowieniem z dnia 31 marca 2010 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Zaakcentował on przede wszystkim, iż skarżąca nie przedłożyła jakichkolwiek dokumentów źródłowych na poparcie tezy, że sytuacja materialna jej męża uległa pogorszeniu. Ponadto, powołując się na postanowienie tut. Sądu zapadłe w niniejszej sprawie w dniu 16 czerwca 2008 r. (o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy), stwierdził, iż w sprawie wystąpiła wprawdzie pewna zmiana okoliczności, dotyczących sytuacji majątkowej strony, jednakże zmiana ta miała jedynie marginalny wpływ na zajęte stanowisko, dotyczące odmowy przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego pełnomocnik skarżącej zaznaczył, iż referendarz nie wziął pod uwagę faktu upływu niemalże dwóch lat od czasu wydania postanowienia z dnia 16 czerwca 2008 r. Dodał, że w tym okresie skarżąca nadal nie osiągnęła jakichkolwiek dochodów, co nie wpływa na poprawę jej sytuacji finansowej lecz znacznie ją pogarsza. Pełnomocnik wskazał również na nieuleczalną chorobę młodszej córki skarżącej, która powoduje pogorszenie sytuacji finansowej strony. Dodał, iż obowiązek alimentacyjny z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego odnosi się wyłącznie do utrzymania rodziny i nie można oczekiwać, że małżonek skarżącej będzie w dalszym ciągu dobrowolnie ponosił koszty postępowań sądowych. Końcowo pełnomocnik zaznaczył, że sytuacja majątkowa skarżącej uległa znacznej zmianie od czasu wydania w niniejszej sprawie postanowienia Sądu z dnia 16 czerwca 2008 r., o odmowie przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cytowanej ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na mocy art. 260 P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z uwagi na powyższe stwierdzić należy, że postanowienie referendarza sądowego, zaskarżone przez pełnomocnika skarżącej, utraciło moc, zaś wniosek o prawo pomocy podlegał rozpoznaniu przez Sąd. Intencją skarżącej w niniejszym postępowaniu jest uzyskanie przywileju procesowego w postaci zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Zaznaczyć należy, że koszty te sprowadzają się na obecnym etapie postępowania do obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości [...] zł. Zbadać zatem należało, czy uiszczenie takiej kwoty leży w granicach możliwości płatniczych wnioskodawczyni. Innymi słowy, czy jest ona w stanie ponieść wskazane koszty niniejszego postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonując oceny szeroko pojętej sytuacji majątkowej skarżącej Sąd doszedł do wniosku, że nie spełnia ona przesłanek, umożliwiających zastosowanie wobec niej wyjątkowej instytucji procesowej, jaką jest przyznanie prawa pomocy. W punkcie wyjścia przypomnieć należy, iż postanowieniem tut. Sądu z dnia 16 czerwca 2008 r. w niniejszej sprawie odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy. Zażalenie na powyższe postanowienie oddalone zostało przez Naczelny Sąd Administracyjny, w wyniku czego wpłacony został przez Z. G. – małżonka skarżącej - należny wpis od skargi, wynoszący [...] zł. Ze zgromadzonych w niniejszym postępowaniu oświadczeń skarżącej i dokumentów wynika, że ciężar utrzymania skarżącej i jej rodziny spoczywa na małżonku Z. G.. Okoliczność powyższa – co należy zaznaczyć – miała miejsce także w okresie rozpatrywania poprzedniego wniosku skarżącej o prawo pomocy. Skarżąca podaje, iż obecna sytuacja majątkowa nie pozwala jej na wygospodarowanie środków pieniężnych na poczet należnych kosztów sądowych. Powołuje się również na zmianę okoliczności w niniejszej sprawie. Zmiana okoliczności akcentowana jest w sposób szczególny w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, gdzie pełnomocnik strony wskazuje na upływ niemalże 2 – letniego okresu czasu od momentu poprzedniego orzeczenia Sądu w przedmiocie prawa pomocy. Wskazuje przy tym na nieuleczalną chorobę jednej z córek skarżącej oraz fakt nieuzyskiwania przez skarżącą jakichkolwiek dochodów. Zaznaczyć należy w tym miejscu, iż przywołane wyżej argumenty w żaden sposób nie uzasadniają twierdzenia o niekorzystnej zmianie sytuacji majątkowej skarżącej, w szczególności zaś w takim stopniu, który pozwalałby na odstąpienie obecnie od zaprezentowanego w postanowieniu z dnia 16 czerwca 2008 r. stanowiska. Wszak zauważyć należy, że przytaczane przez stronę okoliczności (w tym choroba córki oraz nieuzyskiwanie przez K. G. dochodów) istniały już w czasokresie, w którym rozpoznawany był jej poprzedni wniosek o przyznanie prawa pomocy. Ponadto, rozstrzygnięcie obecnego wniosku siłą rzeczy ograniczone zostać musiało do analizy złożonych już uprzednio oświadczeń i dokumentów źródłowych oraz zestawienia ich z dokumentacją i oświadczeniami, zgromadzonymi w toku poprzedniego postępowania z wniosku o prawo pomocy. Przy sprzeciwie nie złożono bowiem jakichkolwiek dodatkowych dokumentów, pozwalających na wzbogacenie istniejącego materiału źródłowego. W kontekście zestawienia obecnej sytuacji materialnej skarżącej oraz jej sytuacji sprzed dwóch lat warto zauważyć, iż skarżąca zbyła (w grudniu 2009 r.) posiadane udziały w spółce A za cenę [...] zł, na dowód czego przedłożono kopię aktu notarialnego. Zbyty został również samochód osobowy marki Peugeot Pullman 807 ST (w listopadzie 2008 r.) – którego to zdarzenia skarżąca nie udokumentowała, podając jedynie, iż połowa kwoty ze sprzedaży przeznaczona została na koszty sądowe zaś druga jej część na bieżące płatności, w tym spłatę rat kredytu hipotecznego. Podane okoliczności nie mają jednak – zdaniem Sądu – decydującego znaczenia w aspekcie akcentowanej przez stronę istotnej (niekorzystnej) zmiany sytuacji majątkowej. Przeciwnie – zbycie pojazdu (z uwagi na brak możliwości finansowych jego utrzymania) oraz udziałów w spółce świadczyć może o mającym miejsce dwukrotnym, aczkolwiek chwilowym, przysporzeniu majątkowym. Sąd nie podziela również argumentacji strony wnioskującej odnośnie przyjęcia, że ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej zwalnia małżonka z pomocy finansowej w zakresie postępowania sądowego. Rozdzielność majątkowa odnosi się bowiem nie do wzajemnych obowiązków małżonków, lecz do ich majątków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 229/09, niepubl.). W powyższym kontekście warto zauważyć również, że w aktach niniejszej sprawy nie znalazły się jakiekolwiek dokumenty, potwierdzające pogorszenie sytuacji majątkowej męża wnioskodawczyni. Skarżąca przedstawiła jedynie dokumentację medyczną, obrazującą aktualny stan zdrowia małżonka. Zaznaczyć także trzeba, iż przedłożone zostały w toku postępowania (przy piśmie z dnia 9 marca 2010 r.) kserokopie nieopłaconych rachunków (w tym m. in. z tytułu dostaw energii elektrycznej oraz wywozu odpadów). Jednakże, część z przedmiotowych faktur opatrzona była późniejszym terminem płatności niż data ich przedłożenia do akt sądowych. Przykładowo, faktura VAT za wywóz odpadów w okresie od stycznia do marca 2010 r. była opatrzona terminem zapłaty do dnia 25 marca 2010 r., zaś I rata podatku od nieruchomości płatna była do dnia 15 marca 2010 r. Skarżąca nie przedłożyła również dokumentów (monitów), które wskazywałyby na ewentualne zadłużenie w opłatach związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego i dostawą tzw. mediów. Reasumując, w niniejszej sprawie Sąd nie dopatrzył się istnienia takich okoliczności, które pozwalałyby na zastosowanie wyjątkowej instytucji procesowej jaką jest przyznanie stronie prawa pomocy. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być ono przyznane na wniosek osób bardzo ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich zapłata byłaby związana z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Wnioskodawczynię, której małżonek prowadzi działalność gospodarczą i uzyskuje z niej dochody, nie sposób uznać za osobę na tyle ubogą, że konieczne jest jej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 października 2008 r., sygn. akt VII SA/Wa 1486/08, opubl. w bazie LEX pod nr 521933). W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.