I SA/Gl 93/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak, po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A Sp. z o.o. w B. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 marca 2018 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2012 r. oraz odsetek za zwłokę od nieuiszczonej w terminie zaliczki na podatek dochodowy od osób prawnych za lipiec 2012 r. p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia 29 marca 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił przyznania A Sp. z o.o. w B. (dalej jako "skarżąca" lub "spółka") prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek referendarz sądowy podniósł, że na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca wskazała, że w wyniku kontroli organów skarbowych została praktycznie wyłączona z rynku robót budowlanych, wskutek czego obecnie wstrzymano wszelkie prace przy inwestycji budowy domów jednorodzinnych. Jednocześnie stwierdziła, że z uwagi na stopień zaawansowania ich sprzedaż jest obecnie ekonomicznie nieuzasadniona. Spółka posiada kapitał zakładowy o wartości 950.000 zł. Wartość środków trwałych na koniec 2016 r. wyniosła 210.689,65 zł, zaś strata za ten okres stanowiła kwotę 460.601,58 zł. Spółka nie posiada rachunku bankowego, dotychczasowa umowa o prowadzenie rachunku została wypowiedziana z uwagi na brak obrotów na koncie. Zobowiązania skarżącej oszacowano łącznie na kwotę 221.151,56 zł. Dochody z okresu od stycznia do listopada 2017 r. wyniosły 5.000 zł z tytułu wynajmu rusztowań. Ostatecznie Spółka wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych. Referendarz sądowy wskazał, że jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy Spółka przedłożyła (w wyniku wezwania referendarza sądowego, przy uwzględnieniu przedłużonego z urzędu terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy) szereg dokumentów źródłowych, w tym: - raporty kasowe, których saldo wynosiło: 13.062,97 zł (październik 2017 r.), 19.716,67 zł (listopad 2017 r.), 15.590,62 zł (grudzień 2017 r.), 1.404,12 zł (styczeń 2018 r.) i 13,18 zł (luty 2018 r.); - bilans Spółki na koniec grudnia 2017 r., który po stronie aktywów i pasywów wskazywał na sumę bilansową rzędu 1.086.652,05 zł, rachunek uzyskanej straty, która kształtowała się na poziomie 364.856,36 zł oraz informację dodatkową do sprawozdania finansowego, z której wynika m.in., że Spółka posiada trzech udziałowców posiadających łącznie 1900 udziałów o wartości całkowitej 950.000,00 zł, oraz że stan kapitałów zapasowych i rezerwowych, pomimo zmniejszenia w 2017 r., stanowi kwotę 234.933,15 zł; - deklaracje VAT-7 od października 2017 r. do stycznia 2018 r., gdzie nadwyżka podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy wynosiła: 95.874 zł, 96.053 zł, 97,351 zł, 97.668 zł; - potwierdzenie wypowiedzenia rachunku bankowego; - pismo przewodnie pełnomocnika Spółki z dnia 22 marca 2018 r., w którym oświadczył, że według informacji uzyskanych od strony, udziały wspólników nie są objęte postępowaniem egzekucyjnym; - wniosek Spółki z dnia 27 grudnia 2017 r. o ogłoszenie upadłości wraz z częścią załączników, z którego wynika m.in., że łączna kwota wymagalnych zobowiązań podatkowych na dzień 11 grudnia 2017 r. wyniosła 2.332.452,03 zł; wśród załączników złożono wówczas m.in. pismo zatytułowane "szacunkowa wycena składników majątku", z którego wynika, że majątek ten stanowi równowartość 1.789.360,07 zł; - dokumentacja postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie referendarz stwierdził, że wpis sądowy od skargi stanowi w tej sprawie kwotę 1.500 zł oraz że równocześnie z niniejszą sprawą prowadzone jest jeszcze kilka postępowań ze skarg Spółki, przy czym w części z nich uiszczono wpisy sądowe w kwocie 100 zł. Referendarz sądowy wskazał, że wniosek w niniejszej sprawie był rozpoznawany jednocześnie z innym wnioskiem Spółki, tj. w sprawie, w której – jak ustalono - wpis sądowy od skargi wynosi 6.027 zł. Rozpoznając tak złożony wniosek referendarz sądowy w pierwszej kolejności wskazał na treść art. 243 § 1 oraz art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a.") i podkreślił, że osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zaznaczył przy tym, że przywołane przepisy winny być odczytywane w kontekście treści art.199 P.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej, a tym samym zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. Referendarz sadowy uznał zatem, mając na uwadze okoliczności wynikające z akt sprawy, że w przypadku Spółki nie została spełniona przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Wskazując na poglądy doktryny oraz orzecznictwo sądów administracyjnych referendarz sądowy podkreślił, że koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, a zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać przede wszystkim z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie dochodów. Dlatego też rozpoznający sprawę referendarz sądowy uznał, że należny od wniesionej skargi wpis sądowy, do którego uiszczenia Spółka będzie zobowiązana może się znaleźć w strukturze szeroko rozumianych kosztów działalności przyjmujących dużo większe wartości. Zauważył zatem, że w rzeczonej strukturze kosztów Spółki pojawiły się, pomimo deklarowanej trudnej sytuacji finansowej, obciążenia związane z realizacją jej prawa do Sądu, albowiem odnotowano między innymi, że w dniu 8 lutego 2018 r. Spółka uiściła kwotę 5.542,63 zł tytułem wpisu sądowego od wniosku o ogłoszenie upadłości. Jednocześnie zwrócono uwagę, że w dniu 30 listopada 2017 r., a zatem już po doręczeniu zaskarżonej obecnie decyzji, Spółka dokonała zapłaty na rzecz kancelarii reprezentującego ją pełnomocnika w wysokości 11.685 zł. Referendarz sądowy stwierdził zatem, że poniesione w ten sposób koszty stanowią blisko trzykrotność wymaganego w niniejszej sprawie wpisu sądowego od skargi. Referendarz sądowy zauważył również, że z raportów kasowych skarżącej wynika, iż na jej przychód nie składają się wyłącznie deklarowane kwoty będące należnościami z tytułu wynajmowanych rusztowań, ale także rozliczenia zaliczek z podmiotem zewnętrznym, czy pożyczki od prezesa zarządu Spółki. W tej sytuacji, zdaniem referendarza sądowego, odmowa przyznania prawa pomocy nie stanowi pozbawienia konstytucyjnego prawa strony do sądu, skoro Spółka w dalszym ciągu posiada możliwość pozyskiwania środków na prowadzenie działalności, w tym także na wynagrodzenia pracowników, usługi obce oraz koszty innych postępowań sądowych. Zauważył jednocześnie, że w jednym ze swoich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny odnotował, że do zobowiązań przedsiębiorcy, traktowanych na równi z kosztami sądowymi, należy zaliczyć także wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13), Spółka zaś pomimo deklarowanych trudności finansowych, dokonała zwiększenia wypłaty środków na rzecz członków organów zarządzających i nadzorujących. W 2016 r. wynagrodzenie należne z tego tytułu wyniosły 22.200 zł, a wypłacono 16.650zł, tymczasem w 2017 r. odpowiednio: 21.942,11 zł, 26.650 zł, mimo, iż przychody netto ze sprzedaży w 2017 r. były blisko dziesięciokrotnie niższe niż to miało miejsce w 2016 r. W toku rozpoznania wniosku referendarz sądowy uwzględnił również fakt, iż podmiotem ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów jest Spółka prawa handlowego – Spółka kapitałowa, a kodeks spółek handlowych przewiduje również rozwiązania, za pomocą których podmiot ten może skorzystać z dopłat wspólników (art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych; Dz. U. z 2017 r., poz. 1577 ze zm.), które mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi Spółki, potrzebą jej dokapitalizowania czy koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (tak postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2014 r. sygn. akt II FZ 146/14; dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). To, zdaniem referendarza, oznacza, że osoba prawna wnioskująca o udzielenie prawa pomocy jest obowiązana wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie jest w stanie ich pozyskać, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania w tym kierunku. Tymczasem w niniejszej sprawie z oświadczenia pełnomocnika zawartego w piśmie z dnia 22 marca 2018 r. wynika, że udziały wspólników nie są objęte postępowaniem egzekucyjnym. W ocenie rozpoznającego wniosek referendarza sądowego istnieje zatem możliwość dokapitalizowania Spółki w ten właśnie sposób. Końcowo referendarz sądowy odnotował, że niewątpliwie sytuacja finansowa Spółki nie rysuje się korzystnie, o czym świadczyć może złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Wniosek ten, wobec braku orzeczenia sądu powszechnego w tym zakresie, w ocenie referendarza sądowego, nie ma charakteru przesądzającego, nie mniej jednak jego zdaniem podkreślenia wymagało, że oprócz wskazanych wyżej możliwości finansowania kosztów sądowych związanych z udziałem Spółki, potencjał na pozyskanie środków finansowych znajduje się także w środkach trwałych strony skarżącej, przede wszystkim w posiadanych nieruchomościach. Jej oświadczenie zawarte w treści wniosku dotyczące stopnia zaawansowania robót na budowie domów jednorodzinnych i tym samym braku uzasadnienia ekonomicznego do ich sprzedaży wskazuje, że skarżąca ma możliwość dysponowania tymi nieruchomościami, ale tego nie czynni wyłącznie z pobudek czysto ekonomicznych. W sprzeciwie od powyższego postanowienia pełnomocnik spółki podniósł, że w stosunku do niej prowadzone są postępowania egzekucyjne co powoduje, że jakiekolwiek spieniężenie majątku może odbywać się jedynie w oparciu o właściwe przepisy, zaś pozyskane środki mogą służyć jedynie na uregulowanie powstałych zaległości podatkowych. Pełnomocnik skarżącej zauważył również, że wchodzące w skład majątku spółki samochody marki [...], [...] oraz [...] zostały wpisane do rejestru zastawów skarbowych, a zatem ich zbycie jest praktycznie niemożliwe, zaś ewentualne środki z ich sprzedaży podlegałyby zajęciu w drodze egzekucji. Pełnomocnik wskazał również, że również ewentualny zwrot nadwyżki podatku VAT zostałby zaliczony na poczet zaległości podatkowych. Ostatecznie stwierdził, że w toku prowadzonego postępowania upadłościowego został ustanowiony nadzorca sądowy spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Jednocześnie zgodnie z §2 ww. przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zastosowanie ww. kryterium finansowego, w przypadku osób prawnych, polega w dużym uproszczeniu na zestawieniu z jednej strony kosztów sądowych związanych z udziałem tejże osoby w postępowaniu sądowym, z drugiej zaś, aktywnych środków finansowych, dostępnych w czasookresie, w którym owo postępowanie zostało zainicjowane. W niniejszym przypadku jest to relacja kwoty 1.500 zł (wpis sądowy od skargi) do 49.328 zł (stan kasy na dzień 30 listopada 2017 r.). Już to zestawienie powoduje, że wniosek Spółki o przyznanie prawa pomocy nie może zostać uwzględniony, wziąwszy nawet pod uwagę okoliczność, że w tut. Sądzie rozpoznawany jest wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 92/18, gdzie wpis wynosi 6.027 zł. Trzeba w tym miejscu odnotować, że suma wpisów od skarg w tych sprawach stanowi nieco ponad 15% ww. płynnych aktywów Spółki. Ta rażąca dysproporcja powoduje, że niepodobna przyjąć, iż skarżąca nie miała dostatecznych środków na pokrycie wpisów od ww. skarg. Co więcej należy zauważyć, że w miesiącu styczniu 2018 r. Spółka pozyskała dodatkowe środki w związku z pożyczką udzieloną jej przez prezesa zarządu – na co wskazuje raport kasowy za ten okres, a zatem była w stanie pozyskiwać środki, które mogą być przeznaczone na uiszczenie wpisu sądowego. Twierdzenie to znajduje potwierdzenie w złożonych dokumentach, albowiem wynika z nich, że skarżąca najpierw w dniu 3 stycznia 2018 r. zaciągnęła ww. pożyczkę w kwocie 5.000 zł, a następnie dokonała opłaty wniosku o ogłoszenie upadłości w dniu 8 lutego 2018 r. w kwocie 5.542,63 zł. Nie może przy tym ujść uwadze Sądu również fakt, że jednocześnie w dniu 30 listopada 2017 r., a czego pełnomocnik skarżącej w sprzeciwie nie kwestionował, skarżąca dokonała zapłaty wynagrodzenia dla tegoż pełnomocnika w kwocie 11.685 zł, tj. w kwocie znacząco wyższej od wpisów w obu sprawach. Sytuacja, w której spółka z jednej strony twierdzi, że nie stać ją na zapłatę wpisu od skargi w postępowaniu sądowoadministracyjnym, z drugiej zaś opłaca pełnomocnika w kwocie prawie dwukrotnie wyższej, czy też dokonuje podwyższonych wypłat wynagrodzenia na rzecz kadry zarządzającej pomimo niższych (prawie dziesięciokrotnie) dochodów ze sprzedaży w stosunku do roku poprzedniego, na co słusznie zwrócił uwagę referendarz sądowy, wskazuje na próbę przerzucenia ciężaru tego postępowania na Skarb Państwa i nie spełnia przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Jednocześnie słusznie referendarz sądowy wskazał, że spółka nie wykazała, aby podjęła wszelkie niezbędne kroki do pozyskania środków finansowych pozwalających na zapłatę wpisu w obu sprawach, w tym w postaci dopłat wspólników na podstawie art. 177 § 1 k.s.h. czy pozyskania kolejnej pożyczki, w tym od członka jej zarządu. Odnosząc się do kwestii prowadzonej w stosunku do skarżącej egzekucji oraz toczącego się postępowania o ogłoszenie upadłości wskazać przyjdzie, że w toku postępowania egzekucyjnego zobowiązany ma możliwość wystąpić z wnioskiem o zwolnienia kwoty pieniężnej spod egzekucji w celu prowadzenia działalności gospodarczej. Jednocześnie z uwagi na treść art. 146 § 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r., poz. 2344 ze zm.) dopiero z chwilą ogłoszenia upadłości postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku wchodzącego w skład masy upadłości ulegnie zawieszeniu, a w przypadku uprawomocnienia się tego postanowienia ulegnie umorzeniu. Jednocześnie ustanowienie nadzorcy sądowego w toczącym się postępowaniu o ogłoszenie upadłości skarżącej, zgodnie z art. 38a tej ustawy powoduje, rodzi tylko ten skutek, że Spółka uprawniona jest do dokonywania czynności zwykłego zarządu, a jedynie w przypadku czynności przekraczającej zwykły zarząd wymagana jest zgoda tego nadzorcy pod rygorem nieważności. Tym samym wydane przez referendarza sądowego rozstrzygnięcie było w pełni prawidłowe, a podnoszona argumentacja w sprzeciwie nie wpływa na tak dokonaną ocenę. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 260 Ppsa orzeczono jak w sentencji.