I SA/Gl 937/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. wskutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z 14 grudnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zwolnił skarżącego od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającej kwotę 550 zł, jednocześnie odmawiając zwolnienia od kosztów w pozostałym zakresie. W motywach rozstrzygnięcia zwrócono na wstępie uwagę, że skarżący zainicjował wówczas jednocześnie cztery postępowania sądowe, w których łączna wysokość wpisów sądowych od skarg wyniosła 4.715,00 zł (mocą rozstrzygnięć z dnia 14 grudnia 2015 r. zmniejszono tą kwotę do 1.300,00 zł). Sąd zarzucił dalej skarżącemu, że nie przedstawił wyciągów z dwóch rachunków bankowych, co istotnie ogranicza dokonanie pełnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy. Skarżący nie ujawnił nadto tytułu prawnego do nieruchomości położonej na terenie Gminy S., którą utrzymuje jego małżonka. Obecnie skarżący wniósł skargi kasacyjne w dwóch z czterech ww. spraw, co oznacza, że łączna wysokość wpisów sądowych stanowi kwotę 1.100,00 zł, mając na uwadze wskazane na wstępie orzeczenie Sądu. W druku urzędowego formularza z dnia 6 kwietnia 2017 r. skarżący podniósł, że jego sytuacja finansowa nie pozwala na zgromadzenie jakichkolwiek oszczędności bez uszczerbku zabezpieczenia koniecznych kosztów jego utrzymania. W treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podkreślił, że on sam nie posiada majątku, natomiast z uwagi na obowiązującą w jego małżeństwie rozdzielność majątkową, nie ma wiedzy co do stanu majątkowego żony. Zeznał dalej, że jego jedynym źródłem utrzymania jest wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia w kwocie 1.540,00 zł netto. Do stałych miesięcznych obciążeń budżetowych zaliczył: koszty wyżywienia - 350 zł, koszty zakupu środków higieny – 150 zł, opłaty czynszowe, w tym media, internet i wywóz nieczystości – 600 zł, koszty leczenia – 250 zł; koszty dojazdu do pracy – 100 zł oraz opłata z tytułu usług telekomunikacyjnych – 40 zł. Skarżący dołączył do formularza m.in. PIT-11, z którego wynika, że jego dochód brutto z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Socjalnych wyniósł w 2016 r. 8.996,70 zł. Nadesłał nadto roczny raport składek społecznych i zdrowotnych za 2016 r., z którego wynika, że płatnikiem składek był Powiatowy Urząd Pracy. Mając na uwadze poprzednie rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy, a w szczególności ujawnione tam mankamenty dowodowe, dokonawszy analizy obecnie złożonego oświadczenia, zobowiązano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie materiałów źródłowych (patrz pismo referendarza z dnia 14 kwietnia 2017 r.). W odpowiedzi skarżący nadesłał plik dokumentów, na podstawie których ustalono, co następuje. Stałe miesięczne wydatki, które skarżący udokumentował sprowadzają się do kwoty 504,89 zł, w tym należność z tytułu czynszu (400 zł; opłaty uiszczane są za okres dwóch miesięcy w kwocie 800 zł) oraz opłaty za zużyty gaz i energię elektryczną (odpowiednio 16,50 zł i 88,39 zł zł). Świadczenie rentowe żony stanowi kwotę 651,50 zł. Dochód brutto skarżącego z tytułu działalności wykonywanej osobiście wyniósł w 2016 r. 17.375,88 zł. Obecnie skarżący pozostaje zatrudniony na umowę zlecenie ze stawką godzinową 13 zł. Z rachunku bankowego skarżącego wynika, że dochód ten stanowił w marcu br. kwotę 1.790,62 zł, a w lutym br. była to kwota 1.167,75 zł. Trzeba w tym miejscu odnotować, że z historii transakcji na tym rachunku wynika, że skarżący dość często przebywa na terenie Gminy S.. Z wyciągów kont bankowych małżonki skarżącego wynika między innymi, że na dzień 1 kwietnia 2017 r. posiadała ona oszczędności zdeponowane na rachunku o charakterze oszczędnościowo-rozliczeniowym w kwocie 18.276,07 zł. Na rachunku klasycznym rozliczeniowym była to kwota 6.529,10 zł. Z historii transakcji na tych rachunkach wynika nadto, że małżonka skarżącego w dalszym ciągu ponosi koszty związane z utrzymaniem nieruchomości w [...], w tym: podatek od nieruchomości, rolny i leśny (podatnikiem jest A. K.) należność z tytułu gospodarowania odpadami oraz należność z tytułu zużycia energii elektrycznej. Wydatkuje również środki na inne stałe miesięczne opłaty, o których skarżący nie wspomniał w druku PPF, w tym: abonament TV [...], abonamenty telefoniczne w kwotach znacznie wyższych niż 40 zł, składki na ubezpieczenie itd. Wspomnieć trzeba, że na rachunku małżonki skarżącego uznawano m.in. przelewy z tytułu świadczenia wypłacanego na rzecz skarżącego przez PUP. Na rachunkach obojga małżonków często dochodzi do wzajemnych przelewów środków pieniężnych. W dalszej kolejności, postanowieniem z dnia 11 maja 2017 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, iż analiza ponowionego w tej sprawie wniosku prowadzi do konkluzji, iż nie doszło w tym przypadku do zmiany okoliczności sprawy, o jakiej mowa w art. 165 P.p.s.a. Stwierdzono, wbrew temu co wielokrotnie w tej sprawie podnosił skarżący, iż wraz z małżonką tworzą wspólne gospodarstwo domowe, w którym aktualne pozostają więzi o charakterze ekonomicznym, pomimo deklarowanej wielokrotnie rozdzielności majątkowej. Na rzecz takiej konkluzji przemawia przede wszystkim historia transakcji na rachunkach bankowych ich obojga, z której bezspornie wynika symbioza małżonków na gruncie gospodarczym. W ocenie rozpoznającego wniosek, deklarowana przez skarżącego rozdzielność majątkowa ma w rzeczywistości charakter iluzoryczny. Nadto Referendarz wskazał, ze stan środków pieniężnych, którymi skarżący mógł dysponować w dniu 1 kwietnia 2017 r., a więc już w toku tego wpadkowego postępowania, stanowił łącznie kwotę około 25.000,00 zł. Taki stan rzeczy dyskwalifikuje ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z przedstawionych obecnie dokumentów źródłowych nie sposób wykoncypować, że jakoby sytuacja skarżącego uległa pogorszeniu od dnia, w którym wydano poprzednie rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Wręcz przeciwnie, wysokość dochodu skarżącego, choć nieznacznie, ale jednak wzrosła. Nie można też tracić z pola widzenia faktu - w ocenie Referendarza - iż w chwili obecnej skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisów sądowych tylko w dwóch sprawach, wszak dwie inne zostały już prawomocnie zakończone. Na koniec wskazano na mankamenty dowodowe wniosku. Do takich należy przede wszystkim brak zeznania podatkowego małżonki skarżącego. Do dnia dzisiejszego nie ujawniono nadto jej majątku. Nie wyjaśniono przy tym okoliczności związanych z utrzymywaniem nieruchomości usytuowanej na terenie Gminy S., gdzie skarżący dość często przebywa. W dalszej kolejności w terminowo złożonym sprzeciwie od wyżej wskazanego postanowienia Referendarza, pełnomocnik skarżącego zarzuciła zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie art. 246 § 1 P.p.s.a. poprzez uznanie, że możliwości finansowe skarżącego pozwalają na uiszczenie kosztów sądowych w części podczas gdy skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, iż stałe miesięczne wydatki skarżącego ograniczają się do kwoty 504,89 zł, podczas gdy średniomiesięczne koszty jakie ponosi skarżący ze stałymi zobowiązaniami jak i własnym utrzymaniem oscylują w granicach 1400 zł; błąd w ustaleniach faktycznych w zakresie oceny sytuacji finansowej skarżącego poprzez uznanie, że jego sytuacja finansowa nie uległa zmianie od 2015 r. tj. od chwili wydania postanowienia z dnia 14 grudnia 2015 r., podczas gdy obecna sytuacja finansowa uległa pogorszeniu, co w konsekwencji nie pozwala na ponoszenie kosztów sądowych w części, albowiem nie posiada on odpowiednich środków pieniężnych pozwalających na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W uzasadnieniu podano, że Referendarz sądowy zupełnie pominął wydatki skarżącego związane z kosztami utrzymania. Nie uwzględnił takich kosztów jak wyżywienie 350 zł, środki higieniczne 150 zł, koszty leczenia 250 zł dojazdy do pracy 100 zł, telefon 40 zł. Jeśli chodzi zaś o kwoty pieniężnie zdeponowane na rachunku bankowym żony skarżącego w wysokości ok. 250000 zł to podano, że przeszła ona operację chirurgiczną, pozostaje pod stalą kontrolą lekarzy, albowiem na sutek komplikacji jej stan zdrowia jest zagrożony. Stąd wszelkie środki finansowe jakie gromadzi na posiadanych przez siebie rachunkach bankowych, służą na finansowanie jej kosztów leczenia. Sam skarżący jak i jego małżonka nie posiadają wystraczających środków ani też oszczędności, które mogliby bez uszczerbku dla ich koniecznego utrzymania ponieść na rzecz opłaty sądowej w łączonej wysokości 1100 zł. Dalej podano, że skarżący przedstawił komplet dokumentów źródłowych pozwalających na rzetelną ocenę sytuacji majątkowej swej małżonki, zatem zrealizował powinność z art. 255 P.p.s.a. W związku z tym, że dochód skarżącego stanowi kwota w wysokości 1540 zł oraz w związku z tym, że nie ma on możliwości prowadzenia działalność gospodarczej, a także biorąc pod uwagę dodatkowe postępowania egzekucyjne – w ocenie strony skarżącej – trudno uznać, że winien on w części ponieść koszty sądowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje. Na wstępie stwierdzić należy, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencja taka wynika bowiem z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono przed dniem 15 sierpnia 2015 r. Rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy (zgodnie z wskazaniem strony wniosek ten obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych) sprowadza się do ustalenia czy w niniejszej sprawie spełniona jest określona w art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanka przyznania prawa pomocy. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym uzależnione jest od wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym- obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego- może być natomiast przyznane osobie fizycznej, która wykaże, że uiszczenie pełnych kosztów postępowania skutkowałoby uszczerbkiem koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. Odnosząc tę regulację do niniejszej sprawy stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, iż w jego sytuacji zachodzi przesłanka do uwzględnienia wniosku. Nie wykonał on bowiem wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku w wystarczającym stopniu tj. umożliwiającym ocenę tej sytuacji w sposób wolny od wątpliwości, nie złożył bowiem zeznania podatkowego swej małżonki, tym samym nie udokumentował wszelkich uzyskiwanych przez nią dochodów. Nie ujawnił także jej majątku. Nie wyjaśniono także okoliczności związanych z utrzymaniem nieruchomości usytuowanej na terenie Gminy S.. Skarżący nie uczynił tego także po otrzymaniu postanowienia referendarza sądowego, tymczasem właśnie w uzasadnieniu tego orzeczenia zostały wyłuszczone wszystkie mankamenty postępowania dowodowego. W tym miejscu wskazać należy na utrwalony w orzecznictwie sądowym pogląd, iż rozpoznając wniosek o prawo pomocy sąd oceniając sytuację materialną strony bierze pod uwagę również dochody uzyskiwane przez członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie ze stroną (postanowienie NSA z dnia 19 czerwca 2008r. sygn. akt I OZ 393/08 LEX nr 493832,również postanowienie NSA z dnia 26 maja 2008r. sygn. akt. 210/08 LEX nr 478983, postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2008r. sygn. akt. II OZ 322/08 LEX nr 479084). W myśl z kolei art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 682) małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Nadto wskazać należy, iż podstawę prawną do wystosowania wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku stanowił art. 255 p.p.s.a., który zresztą został wskazany w wezwaniu skierowanym do skarżącego. W myśl tego przepisu jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wezwanie takie może przy tym odnosić się do osób trzecich pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach muszą być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, iż treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Skoro bowiem wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami, to wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują jego status majątkowy, czasami wręcz przesądzając o tym, czy może on ponieść koszty postępowania, czy też nie. Bezsprzecznie również stosownie do art. 255 p.p.s.a. wezwanie takie może być skierowane wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą, to powinna się liczyć, iż swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmówienia przyznania prawa pomocy. Podsumowując, skarżący miał obowiązek wykonać wezwanie w części odnoszącej się do osoby pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym tj. jego żony i fakt, iż tego nie uczynił, nie pozwala na uwzględnienie jego wniosku. Niewykonanie wezwania w części odnoszącej się do małżonki skarżącego ma w niniejszej sprawie szczególne znaczenie, bowiem jak wynika z nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych małżonków często dochodzi do wzajemnych transferów środków finansowych pomiędzy tymi rachunkami. Nadto małżonka skarżącego dokonuje wpłat na rzecz Urzędu Miasta i Gminy S. z tytułu należności budżetowych oznaczonych jako: "podatek rolny, leśny K. A.". Z jej rachunku bankowego dokonane zostały także dotychczasowe wpłaty tytułem należnych kosztów sądowych niniejszego postępowania oraz w pozostałych trzech sprawach ze skarg A. K.. Nadto na rachunku bankowym małżonki skarżącego zgromadzone są środki pieniężne w wysokości ok. 25000 zł. Kwoty te jakkolwiek - zgodnie ze złożonym oświadczeniem - przeznaczone są na finasowanie leczenia J. K. (w żaden sposób jednakże nie zostało to udokumentowane) w znacznym stopniu przekraczają wysokość kosztów sądowych przewidzianych w niniejszej sprawie. Z przedstawionych obecnie dokumentów źródłowych nie sposób wywieść, że sytuacja finansowa skarżącego uległa pogorszeniu od dnia, w którym wydano poprzednie rozstrzygniecie w przedmiocie prawa pomocy, a wręcz przeciwnie, bowiem nieznacznie wzrosła wysokość dochodu skarżącego. Reasumując ponowny wniosek o prawo pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie, tym samym w mocy pozostaje poprzednie rozstrzygniecie Sądu w tym przedmiocie z dnia 14 grudnia 2015 r. W tym stanie rzeczy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 164 i 165 tej ustawy orzeczono jak w sentencji.