I SA/Gl 940/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] 2010 r., D. S. załączając do skargi urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek podkreślił, że w chwili obecnej jest zatrudniony na czas określony do dnia [...] 2010 r. w Gimnazjum nr 2 w C. na stanowisku nauczyciela wychowania fizycznego z wynagrodzeniem 1.600 zł netto. Jego żona jest również zatrudniona na stanowisku nauczyciela wychowania fizycznego do dnia 31 sierpnia 2010 r. z wynagrodzeniem około 1.000 zł netto. Strona oświadczyła ponadto, że stałe miesięczne koszty utrzymania wynoszą około 1.000 zł, w tym czynsz, media i inne opłaty. Pozostała część środków pieniężnych przeznaczana jest na zakup żywności oraz spłatę kredytu mieszkaniowego w wysokości 270 zł miesięcznie. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i córką, a na jego majątek składa się mieszkanie o pow. 76 m2 oraz samochód osobowym marki [...], rok produkcji [...] o wartości około 16.000 zł. Nadto skarżący zeznał, że wspólnie z małżonką osiąga dochód w łącznej kwocie około 3.500 zł brutto. Do wniosku skarżący załączył kserokopię 1 i 9 strony umowy kredytowej zawartej z "A" S.A. Oddział w C. na kwotę 35.000 zł. Pismem z dnia 1 września 2010 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, woda, energia elektr., telefon; dowody wpłat z tytułu ubezpieczenia, opłat czynszowych itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego (wskazano, że w tych ramach należy dodatkowo wskazać kto i w jakiej wysokości partycypuje w ponoszeniu rzeczonych opłat oraz, że w przypadku występowania zaległości z tego tytułu należy przedstawić aktualne zaświadczenie właściwych podmiotów potwierdzające te okoliczność); przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo – oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich sześciu miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów skarżącego i osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym (należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; wskazano nadto, że zaświadczenia winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków); przedłożenie kopii zeznania podatkowego za rok 2009 złożonego przez skarżącego oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym; wykazanie tytułu prawnego do następujących nieruchomości położonych w C.: a) ul. [...] – w tych ramach należało przede wszystkim nadesłać kopię umowy kredytu nr [...] (strony od 2 do 8), b) ul. [...] m. [...], c) ul. [...] m. [...] – wskazano, że dotyczy U. J. – S. (sprecyzowano, że w przypadku zbycia tytułu do któregokolwiek z ww. nieruchomości należało tę okoliczność wykazać, a w przypadku ich dalszego posiadania należało wskazać na związane z tym koszty oraz ewentualne pożytki; wskazano, że w tych ramach należy nadto nadesłać zaświadczenia o osobach zameldowanych w tych lokalach i wskazać powiązanie tych osób ze skarżącym bądź jego żoną); wykazanie okoliczności spłaty raty kredytu w kwocie 270 zł miesięcznie; złożenie wyjaśnień co do ewentualnego nawiązania przez skarżącego stosunku pracy po dniu 31 sierpnia 2010 r. (wskazano, że w przypadku zmiany warunków dotychczasowego zatrudnienia należało te okoliczność wykazać za pomocą np. kopii nowej umowy o pracę). Przesyłkę skierowaną na wskazany przez D. S. w skardze adres do korespondencji, zawierającą wezwanie referendarza wraz z pouczeniem o skutkach jego niewykonania awizowano dwukrotnie, a następnie zwrócono do tutejszego Sądu z adnotacją "zwrot – nie podjęto w terminie" Postanowieniem z dnia 18 października 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Odpis tego postanowienia został doręczony skarżącemu w dniu 25 października 2010 r. W dniu [...] 2010 r. (data nadania) skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego. Oświadczył, że nie złożenie wymaganych dokumentów źródłowych i oświadczeń było wynikiem nie otrzymania przez niego "żadnej informacji o doręczeniu wezwania do uzupełnienia dokumentów". Ponadto wskazał, że w dniu 21 września 2010 r. wysłał dokumenty o przyznanie prawa pomocy do spraw toczących się przed tut. Sądem prowadzonych pod sygn. akt od III SA/Gl 1989/10 do III SA/Gl 1995/10. Z powyższego wynika, zdaniem skarżącego, że odbierając na poczcie wezwanie do uzupełnienia dokumentów w wyżej wymienionych sprawach, nie poinformowano go o drugim wezwaniu, a awizo o przesyłce zawierającej wezwanie "musiało zaginąć". Dodatkowo podkreślił, że w w/w sprawach został zwolniony z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającej kwotę 50 zł. Zdaniem skarżącego ponowne rozpatrzenie jego wniosku pozwoli mu na prawo do obrony, którego byłby pozbawiony ze względu na swoje możliwości finansowe w przypadku odmowy przyznania prawa pomocy. Skarżący do sprzeciwu załączył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym ponownie wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Wynika z niego, że skarżący obecnie jest zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy (umowa o pracę zawarta na czas określony od 1 września 2010 r. do 31 sierpnia 2011 r.), a jego wynagrodzenie wynosi 1.770 zł netto. Natomiast jego żona zatrudniona w wymiarze 10/18 etatu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1.034 zł netto. Ponadto skarżący powtórzył fakty zawarte we wcześniej złożonym wniosku dodatkowo oświadczając, że właścicielami nieruchomości położonych przy ul. [...] m. [...], oraz przy ul. [...] m. [...] są ich rodzice. Wnioskodawca oświadczył również, że miesięczne opłaty stałe wynoszą około 1300 zł, a reszta środków przeznaczana jest na zakup żywności, ubrań, środków czystości oraz na szkołę córki i utrzymanie samochodu. Ponadto skarżący do sprzeciwu dołączył zeznanie podatkowe za rok 2009, złożone wspólnie z małżonką (wykazano w nim dochód skarżącego w kwocie 36.735,84 zł oraz dochód małżonki skarżącego w kwocie 31.050,89 zł), akt notarialny dotyczący nabycia przez małżonków własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego nr 38 położonego w C. przy ul. [...], oświadczenie "A" S.A. Oddział w C. z dnia [...] 2004 r. odnośnie zaciągniętego przez skarżącego i jego małżonkę kredytu mieszkaniowego, dokumenty określające wymiar uposażenia skarżącego i jego małżonki, umowę o pracę U.J. – S. zawartą na czas określony od dnia [...] 2010 r. do dnia [...] 2011 r., wyciąg ze wspólnego rachunku bankowego prowadzonego w "A" S.A. za okres ostatnich sześciu miesięcy oraz wyciąg z "B" S.A. w K.. Wpis sądowy od skargi w tej sprawie wynosi [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W punkcie wyjścia należało odnotować, że skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ppsa. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych nie jest zatem brak jakichkolwiek wolnych środków finansowych (oszczędności) na ich opłacenie, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne utrzymanie strony postępowania i jej rodziny, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, bowiem są one nieodzowne. Świadczy o tym określenie " konieczne" użyte przez ustawodawcę w odniesieniu do słowa "utrzymanie". W pojęciu utrzymania koniecznego nie mieszczą się zatem wydatki, związane z utrzymaniem rodziny na pewnym standardzie (wyższym od minimalnego), ale nieposiadające cechy nieodzowności, nieuchronności. Zwrócić także należy uwagę, że wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa, co oznacza, że przedstawione informacje muszą pozwalać na przyjęcie takiego ustalenia w sposób niebudzący wątpliwości. Wnioskodawca powinien zatem rzetelnie i wiarygodnie przedstawić swoją sytuację majątkową oraz rodzinną. Ponadto podkreślić należy, że udzielenie stronie prawa pomocy (tzw. prawa ubogich) jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa, dlatego też powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, bowiem zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Przystępując do oceny złożonego wniosku, należy odnotować, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnioskodawcy wraz ze sprzeciwem przedstawił zarówno swoje, jak i żony wyciągi z rachunków bankowych oraz odpis zeznania podatkowego dotyczącego uzyskanych w roku ubiegłym dochodów. Po przeanalizowaniu wniosku skarżącego oraz wyżej wskazanych dokumentów Sad stwierdził, że sytuacja majątkowa D. S. budzi uzasadnione wątpliwości, co do jego twierdzeń o braku środków na opłacenie kosztów sądowych. Wynikające z wyciągu bankowego za okres ostatnich sześciu miesięcy informacje świadczą, że skarżący uzyskiwał dodatkowo dochód z innych źródeł: w okresie tym na rachunku odnotowano wpłaty z Zespołu Szkół Ekonomicznych w C., Ludowego Klubu Sportowego przy PTR P. oraz Miejskiego Ośrodka Rekreacji i Sportu w P. w łącznej wysokości 10.104,01 zł. W tym miejscu zaakcentować również należy, że w dniu [...] 2010 r. dokonano przelewu ze wspólnego rachunku skarżącego i jego małżonki na konto Kancelarii Adwokackiej M. K. w C. w kwocie 1.464 zł., w tytule wpisując "usługa adwokacka". Z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego wynika ponadto, że w [...] 2010 r., a więc na miesiąc przed wniesieniem skargi na rachunku tym odnotowano wpływy w łącznej kwocie 8.930,86 zł. Podkreślić w tym miejscu należy, że zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa, którą tutejszy Sąd podziela w całej rozciągłości, ubiegający się o prawo pomocy winien w każdym wypadku czynić stosowne oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może on zwrócić się o pomoc państwa (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r.; sygn. akt II CZ 104/84; opublikowane - LEX nr 8623). Dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć więc pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi dla utrzymania (postanowienie SN z dnia 24 lipca 1980 r.; sygn. akt l CZ 99/80; publikowany - LEX nr 8257). Koszty sądowe należy przy tym traktować jako istotne wydatki bieżące w budżecie rodzinnym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Zdaniem Sądu, w oparciu o wszystkie dokumenty złożone przez skarżącego, w tym dane zamieszczone na urzędowym formularzu, nie można uznać aby na skutek konieczności uiszczenia kosztów postępowania mogło dojść do zachwiania sytuacji materialnej i bytowej rodziny skarżącego na tyle, by nie był on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. post. NSA z dnia 12 stycznia 2005 r., FZ 424/04 - niepubl.). Reasumując przedstawione okoliczności uznać należy, że posiadane przez skarżącego środki pozwalają na opłacenie kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Istotnego znaczenia w sprawie nie ma również fakt, że w innym postępowaniu zawisłym przed tutejszym Sądem przyznano skarżącemu prawo pomocy. Zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje jedynie sprawę, w której takiego zwolnienia stronie udzielono. W poszczególnych sprawach referendarz ocenia zasadność przyznania prawa pomocy pod kątem przesłanek określonych w art. 246 ppsa. W niniejszej, z powyżej wskazanych względów, odmówić należało D. S. przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa , postanowiono, jak w sentencji.