I SA/Gl 975/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Kozłowska (spr.), Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Asesor WSA Katarzyna Stuła-Marcela, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi A. B. na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. (dalej: Dyrektor COF, wierzyciel) postanowieniem z [...] nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735, dalej: K.p.a.) w zw. z art. 18, art. 34 § 3 i art. 17 § 1a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1427 z późn. zm., dalej: u.p.e.a., ustawa egzekucyjna) w zw. z art. 7 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1689, dalej: ustawa abonamentowa), po rozpoznaniu zażalenia A. B. (dalej: zobowiązana, skarżąca) utrzymał w mocy postanowienie z [...] nr [...], wydane z upoważnienia Dyrektora Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej, w którym zarzuty zobowiązanej uznano za nieuzasadnione. Powyższe postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym: Dyrektor COF w związku z brakiem realizacji należności z tytułu zaległych opłat abonamentowych przez zobowiązaną przekazał w dniu 8 października 2020 r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] w K. (dalej: organ egzekucyjny) tytuł wykonawczy o nr [...], obejmujący zobowiązanie z tytułu zaległych opłat abonamentowych za okres od stycznia 2015 r. do czerwca 2020 r. Odpis tytułu wykonawczego został doręczony zobowiązanej w dniu [...]. Organ egzekucyjny pismem z 9 listopada 2020 r., działając na podstawie art. 34 § 1 ustawy egzekucyjnej, przekazał wierzycielowi pismo z dnia 2 listopada 2020 r. zawierające zarzuty zobowiązanej na postępowanie egzekucyjne, celem wyrażenia przez wierzyciela stanowiska. Zarzuty zakwalifikowane zostały jako wniesione na podstawie art. 33 § 2 pkt 1 (nieistnienie obowiązku) i pkt 4 (brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane) u.p.e.a. Wierzyciel postanowieniem z [...] nr [...], oddalił zarzut nieistnienia obowiązku oraz braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia. Wierzyciel przekazał zobowiązanej na jej wniosek kserokopie: wniosku o rejestrację odbiornika radiofonicznego/telewizyjnego z 22 lutego 1993 r., odcinka "U" z książeczki radiofonicznej [...] oraz dowodu wpłaty, duplikat zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego [...] z 5 grudnia 2008 r., kopię upomnienia z 15 lipca 2020 r. Nr [...], kopię koperty zwrotnej zawierającej upomnienie z 15 lipca 2020 r. Na powyższe postanowienie zobowiązana złożyła zażalenie, podnosząc w nim kolejny zarzut, dotyczący błędu co do zobowiązanego. W zażaleniu zobowiązana oświadczyła, że nie posiadała odbiorników radiofonicznego/telewizyjnego oraz ich nie rejestrowała, a z przedstawionej kopii dokumentów załączonych do postanowienia z [...] wynika, że rejestracji dokonał jej nieżyjący tata, co jak stwierdziła może udowodnić. Zaznaczyła także, że zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego wysłane zostało na nieaktualny od czterech lat adres. Rozpoznając ponownie sprawę Dyrektor COF wskazał, że kwestia błędu co do zobowiązanego podniesiona została dopiero na etapie zażalenia, w związku z tym rozpatrzenie wniesionego na etapie zażalenia nowego zarzutu powodowałby konieczność rozpoznawania tego zarzutu po raz pierwszy przez organ drugiej instancji, czego nie można pogodzić z zasadą dwuinstancyjności postępowania określoną w art. 15 K.p.a. Odnosząc się do zarzutu nieistnienia obowiązku wierzyciel stwierdził, że w postanowieniu z [...] zasadnie wskazano, że dokonano rejestracji odbiornika radiofonicznego/telewizyjnego używanego pod adresem: ul. [...], [...] K., czego dowodem jest kserokopia "Wniosku o rejestracją odbiornika radiofonicznego/telewizyjnego" z 22 lutego 1993 r. oraz kserokopia odcinka "U’" z książeczki radiofonicznej nr [...] z 28 czerwca 2000 r. i kserokopii dowodu wpłaty dokonanej na książeczce radiofonicznej nr [...] w dniu 22 lutego 1993 r. Ponadto Dyrektor COF uznał, że nie jest obowiązany przez przepisy prawa do zasięgania opinii biegłego grafologa, w przypadku, gdy zobowiązana kwestionuje, iż nie ona wypełniła dokument dotyczący rejestracji odbiorników. Udowodnienie tej kwestii leży po stronie zobowiązanej, albowiem to ona podważa prawdziwość swojego podpisu. Zatem, jeśli zobowiązana zdecyduje się na przedstawienie wierzycielowi opinii grafologa (w zażaleniu stwierdziła, że może udowodnić, iż to nie jej charakter pisma widnieje na zgłoszeniu rejestracji), wówczas możliwe będzie ponowne rozpoznanie sprawy. Zdaniem wierzyciela, biorąc pod uwagę, zgłoszoną rejestrację odbiorników, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U. Nr. 187 z 2007 r. poz. 1342), Poczta Polska została zobowiązana do nadania z urzędu posiadaczom imiennych książeczek radiofonicznych, które zostały wycofane z użytku, indywidualnych numerów identyfikacyjnych. Zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego przesłano do zobowiązanej pismem z 5 grudnia 2008 r. na adres wskazany przy rejestracji odbiorników. Dyrektor COF podniósł, że wyłącznie podjęcie działań zmierzających do wyrejestrowania odbiorników może doprowadzić do ustania obowiązku wnoszenia opłat z tytułu opłat abonamentowych. Zatem wierzyciel zasadnie w zaskarżonym postanowieniu z [...] oddalił zarzut nieistnienia obowiązku. Rozpoznając zarzut braku doręczenia upomnienia, Dyrektor COF wskazał, że wypełniając nałożony w myśl art. 15 § 1 u.p.e.a. obowiązek, przesłano do zobowiązanej w dniu 15 lipca 2020 r. (za elektronicznym potwierdzeniem odbioru) upomnienie [...], wzywające do dobrowolnego uregulowania należności z tytułu opłat abonamentowych na adres, będący adresem jej zameldowania. Upomnienie zostało dwukrotnie awizowane w dniu 21 lipca 2020 r. oraz w dniu 29 lipca 2020 r. i zwrócone wierzycielowi w dniu 5 sierpnia 2020 r. jako niepodjęte w terminie W myśl art. 44 § 4 K.p.a. uznano więc upomnienie za doręczone z dniem 5 sierpnia 2020 r. W skardze na postanowienie Dyrektora COF, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżąca podniosła, że nigdy nie rejestrowała odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych oraz nie posiada odbiorników, a wniosek o rejestrację odbiornika radiofonicznego/telewizyjnego i odcinek "U" z książeczki radiofonicznej, których kopie przekazano jej w toku postępowania nie zostały wypełnione, ani podpisane przez nią. Po charakterze pisma zorientowała się, że to nieżyjący jej ojciec z niezrozumiałych dla niej powodów i nie informując jej o tym dokonał rejestracji odbiorników. Na dokumentach są błędy i pominięcia takie jak brak kodu, miejsca pracy, numeru dokumentu tożsamości. Takich błędów by nie było, gdyby ojciec konsultował to z nią. Skarżąca podkreśliła, że od 1981 r. podpisuje się pełnym nazwiskiem. Nie informowała Poczty Polskiej o zmianie adresu w celu otrzymania numeru identyfikacyjnego, ponieważ nie miała pojęcia o istnieniu książeczki radiofonicznej zarejestrowanej na jej nazwisko. W ocenie skarżącej rejestracja książeczki radiofonicznej przez osobę trzecią bez zgody i wiedzy osoby, powinna być z zasady niemożliwa. Do skargi, na poparcie tezy o podpisaniu dokumentów przez ojca, skarżąca dołączyła kserokopię dokumentu podpisanego przez ojca – zaświadczenia Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. W odpowiedzi na skargę Dyrektor COF wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż skarżąca nie sformułowała w niej zarzutów, ani nie wskazała podstawy prawnej. Niemniej stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd wskazuje, że dokonuje kontroli legalności wydanego rozstrzygnięcia w oparciu o przepisy ustawy egzekucyjnej w brzmieniu obowiązującym od 29 lipca 2020 r. Ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 2070) dokonano bowiem zmiany ustawy egzekucyjnej w zakresie m.in. przepisów art. 33, 34 i 35 tejże ustawy. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym stanowią swoisty środek zaskarżenia przysługujący zobowiązanemu, różniący się od odwołania w ogólnym postępowaniu administracyjnym oraz w postępowaniu podatkowym. Przepis art. 33 § 2 u.p.e.a. przewiduje zamknięty katalog sytuacji, które mogą być podstawą do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Ich wniesienie wszczyna postępowanie zmierzające do ich rozpoznania i rozstrzygnięcia. Podstawą zarzutu może być tylko: 1) nieistnienie obowiązku; 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1, c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; 3) błąd co do zobowiązanego; 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; 5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; 6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b. Zarówno poglądy doktryny jak i orzecznictwo sądów administracyjnych są zgodne, że zarzuty mogą być oparte tylko na podstawach wyczerpująco uregulowanych w art. 33 u.p.e.a. (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 lutego 2012 r., sygn. akt II FSK 1469/10 - dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Zaś kontrola Sądu odnosi się do oceny wystąpienia okoliczności wymienionych w tym przepisie. Przechodząc do meritum sprawy Sąd wskazuje, że odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne dla celów pobierania abonamentu podlegają (z pewnymi wyjątkami) zarejestrowaniu w placówkach operatora wyznaczonego, którym jest Poczta Polska, co wynika z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy abonamentowej. Szczegóły procesu rejestracji odbiorników normuje obecnie rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U. z 2013 r. poz. 1676). Obowiązek uiszczania opłat abonamentowych wynika wprost z przepisu prawa - z art. 2 ust. 1 i 3 ustawy abonamentowej - powstaje on od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego i trwa do czasu ich wyrejestrowania lub dopełnienia w placówce pocztowej Poczty Polskiej S.A. formalności związanych ze zwolnieniem od opłat abonamentowych bądź uzyskania zwolnienia z mocy prawa na podstawie ustawy o zmianie ustawy z dnia 23 lipca 2015 r. o opłatach abonamentowych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1324). Z ustawy abonamentowej wynika zarówno wysokość należności z tytułu abonamentu, jak i termin płatności. Stwierdzenie zatem, że użytkownik zarejestrowanego odbiornika zalega z zapłatą abonamentu, pozwala na ustalenie kwoty zaległości i naliczenie stosownych odsetek podatkowych. Kwestia opłat z tytułu abonamentu RTV była przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z 16 marca 2010 r., sygn. akt K 24/08 orzekając o zgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej art. 7 ust. 1, 3, 5 i 6 ustawy o opłatach abonamentowych wskazał, że "zgodnie z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy abonamentowej na posiadaczu zarejestrowanego odbiornika ciąży ex lege obowiązek uiszczenia abonamentu, powstający z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu rejestracji odbiornika". Przepis art. 7 ustawy abonamentowej zawiera postanowienia, których celem jest umożliwienie kontroli wywiązywania się z obowiązku rejestracji odbiorników i uiszczania abonamentu. Kontrolę tę sprawuje Poczta Polska, a nadzór nad jej działaniami sprawuje minister właściwy do spraw łączności (ust. 1 i 2). Nieuiszczone opłaty abonamentowe oraz opłaty karne mają być egzekwowane w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym (art. 7 ust. 3 ustawy abonamentowej). Ustawodawca przesądził też, że w razie opóźnień w uiszczaniu abonamentu naliczane będą odsetki w wysokości jak dla zaległości podatkowych w rozumieniu Ordynacji podatkowej (art. 7 ust. 4 ustawy abonamentowej). Należy podkreślić, że Poczta Polska, nie anulowała zgłoszonych przez użytkowników wcześniejszych wniosków rejestracyjnych, ani też nie dokonała z urzędu ponownej rejestracji posiadanych przez użytkowników odbiorników RTV, a jedynie zgodnie z obowiązkiem nałożonym na mocy § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U. z 2007 r. Nr 187, poz. 1342) zastąpiła imienną książeczkę opłat indywidualnym numerem identyfikacyjnym. Należy także wskazać, że w myśl § 5 ust. 2 zdanie drugie Rozporządzenia Poczta Polska była zobowiązana wyłącznie do powiadomienia użytkowników o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego, poprzez przesłanie zawiadomienia w formie wzoru, stanowiącego załącznik nr 2 do Rozporządzenia. Przywołany przepis mówi zatem o "powiadomieniu" użytkowników, a więc przesłanie przez Pocztę Polską zawiadomienia w zwykłej przesyłce listowej (bez potwierdzenia odbioru), na prawidłowy adres abonenta czyniło zadość wymogom określonym we wskazanym wyżej przepisie Rozporządzenia. Zatem zarejestrowanie odbiornika bez późniejszego jego wyrejestrowania przesądza o obowiązku uiszczania opłat abonamentowych. W aktach sprawy znajduje się dokument, z którego wynika, że na imię i nazwisko zobowiązanej w dniu 22 lutego 1993 r. zgłoszona została rejestracja odbiorników radiofonicznego i telewizyjnego. Następnie nadano zobowiązanej w dniu 5 grudnia 2008 r. indywidualny numer identyfikacyjny [...], który zastąpił wcześniejszy dowód zarejestrowania (wniosek o rejestrację i wydanie imiennej książeczki radiofonicznej [...]), który został wysłany na adres zawarty we wniosku o rejestrację. Skarżąca podniosła zarzut nieistnienia obowiązku oraz zarzut braku doręczenia jej upomnienia. Natomiast zarzut błędu co do osoby zobowiązanego należy uznać za spóźniony, gdyż został zgłoszony dopiero na etapie zażalenia na postanowienie wierzyciela. Skarżąca kwestionuje fakt rejestracji odbiorników, twierdząc, że rejestracji dokonał jej nieżyjący ojciec, z niezrozumiałych dla niej powodów, nie informując jej o tym. Takie okoliczności skarżąca podała w zażaleniu na postanowienie wierzyciela, kiedy uzyskała kserokopie dokumentów, na które powołuje się wierzyciel. W takiej zatem sytuacji obowiązkiem wierzyciela było wyjaśnienie, czy możliwe było dokonanie rejestracji odbiorników RTV w urzędzie pocztowym przez osobę trzecią. W tym celu wierzyciel powinien ustalić, czy do rejestracji odbiorników RTV był w 1993 r. wymagany dokument tożsamości osoby, której dane widniały na wniosku o rejestrację, czy takiej rejestracji mogła dokonać osoba najbliższa (ojciec). Ponadto skoro skarżąca twierdzi, że nie zarejestrowała odbiorników RTV to koniecznym staje się ustalenie, czy opłaty abonamentowe po zarejestrowaniu odbiorników były w ogóle regulowane i przez kogo. Ustalenie tych okoliczności przez Dyrektora COF jest niezbędne dla zweryfikowania tezy skarżącej, że nie rejestrowała odbiorników RTV. Jeżeli bowiem abonament RTV był opłacany przez skarżącą to teza ta automatycznie upadnie. Jednakże takich informacji w aktach brak. Ponadto skarżąca twierdzi, że nie informowała Poczty Polskiej o zmianie adresu w celu otrzymania numeru identyfikacyjnego, gdyż nie miała pojęcia o istnieniu książeczki radiofonicznej zarejestrowanej na jej nazwisko. W takiej sytuacji wierzyciel powinien zwrócić się do skarżącej o podanie, kiedy zmarł jej ojciec i kto wypisał i podpisał odcinek "U" w dniu 28 czerwca 2000 r. Wierzyciel powinien także ustalić, czy po wydaniu nowej książeczki radiofonicznej abonament był opłacany i przez kogo. Ustalenie, że abonament RTV był opłacany po wydaniu nowej książeczki opłat spowoduje bowiem weryfikację twierdzeń skarżącej. Brak wyżej wymienionych ustaleń powoduje, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie jest niekompletny i nie pozwala na sądową kontrolę zaskarżonego postanowienia. Zaskarżone postanowienie zostało więc wydane z naruszeniem przepisów postępowania, to jest art. 7, 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie bowiem z art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Wyrażana przez tę regulację m.in. zasada prawdy obiektywnej zobowiązuje organ prowadzący postępowanie do podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością. W myśl art. 77 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać (a następnie rozpatrzyć) cały materiał dowodowy, zaś według art. 80 K.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W postępowaniu ponownym Dyrektor COF dokona uzupełnienia materiału dowodowego we wskazanym przez Sąd zakresie oraz dokona jego oceny. Obowiązkiem wierzyciela jest bowiem dokładne wyjaśnienie stan faktycznego, niezbędnego do podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie. Natomiast za niezasadny Sąd uznał zarzut naruszenia art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. - w postaci braku uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. Jak wynika bowiem z akt sprawy upomnienie Nr [...] z 15 lipca 2020 r. zostało wysłane na aktualny adres skarżącej, ale nie zostało przez nią odebrane. Przedmiotowe upomnienie zostało dwukrotnie awizowane w dniu 21 lipca 2020 r. oraz w dniu 29 lipca 2020 r. i zwrócone wierzycielowi jako niepodjęte w terminie w dniu 5 sierpnia 2020 r. W związku z tym, zgodnie z art. 44 § 4 K.p.a. prawidłowo uznano upomnienie za doręczone skarżącej z dniem 5 sierpnia 2020 r. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) P.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 1 i art. 210 § 2 P.p.s.a. zasądzając od Dyrektora COF na rzecz strony skarżącej kwotę 100 zł, obejmującą uiszczony wpis sądowy w kwocie 100 zł. Wprawdzie skarżąca nie złożyła wniosku o zasądzenie kosztów postepowania, niemniej Sąd orzekał na posiedzeniu niejawnym, a strona nie była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. W takim przypadku o kosztach należnych stronie Sąd orzekł z urzędu, zgodnie z treścią art. 210 § 2 P.p.s.a.