I SA/Gl 978/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dot. kosztów sądowych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy W skardze z dnia 25 października 2007 r. K.G. zwróciła się do Sądu między innymi z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez "zwolnienie z obowiązku uiszczania kosztów sądowych." Uzasadniając wniosek podniosła, że w konsekwencji kontroli skarbowych trwających od 2003 została zmuszona do likwidacji prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżąca posiada dwójkę dzieci, z których jedno z powodu ciężkiej choroby ([...]) wymaga sporych nakładów finansowych. Ponosi je obecnie mąż, z którym skarżąca zawarła umowę o rozdzielności majątkowej. K.G. zaakcentowała, że praktycznie od 2006 r. nie osiągnęła żadnego dochodu. W dniu 11 grudnia 2007 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) – w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego – wpłynął do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika, że K.G. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z dwiema córkami. Wnioskująca nie posiada zasobów pieniężnych. Jest z kolei właścicielem domu o pow. 170 m² w zabudowie szeregowej obciążonego kredytem hipotecznym oraz samochodu marki Peugeot rok. prod. 2003, objętego zajęciem komorniczym. Pismem z dnia 13 grudnia 2007 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień oraz nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: wykazanie za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, woda, prąd, energia elektr., telefon itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało nadto nadesłać kserokopię lub odpis decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości oraz złożyć oświadczenie w jakim stopniu do utrzymania gospodarstwa domowego przyczynia się Z.G., nadesłanie wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącą i pozostałych osób będących we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, nadesłanie dokumentu,-ów potwierdzającego,-ych wysokość otrzymywanych przez wnioskującą i jej dzieci świadczeń alimentacyjnych w okresie ostatnich trzech miesięcy; przedłożenie aktualnego zaświadczenia właściwej jednostki wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącej oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącą, nadesłanie odpisu bądź kserokopii tytułu prawnego do nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] ; w tych ramach należy nadto wykazać tytuł prawny skarżącej do lokalu położonego w K. przy ul. [...] , złożenie wyjaśnień, z których wynikałoby czy działalność gospodarcza prowadzona w ramach firmy PPHU A G.K. została zlikwidowana bądź zawieszona; na potwierdzenie złożonych wyjaśnień należało nadesłać stosowne dokumenty (np. wykreślenie z ewidencji podmiotów prowadzących działalność gospodarczą), nadesłanie kserokopii bądź odpisu dowodu rejestracyjnego lub karty pojazdu marki Peugeot (rok. prod. 2003), wykazanie udziału w spółce z o.o. w wysokości 10%; w tych ramach należało oszacować wartość tych udziałów oraz nadesłać jakikolwiek element sprawozdania finansowego tejże spółki lub stosowne deklaracje podatkowe wskazujące na to, że podmiot ten nie prowadzi w chwili obecnej działalności, udokumentowanie okoliczności dot. choroby córki; w tych ramach należy nadto oszacować miesięczne koszty kuracji leczniczej, nadesłanie kserokopii bądź odpisu deklaracji podatkowej podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2005, oznaczenie prawa majątkowego, z którego skarżąca uzyskała przychód w 2006 r. w kwocie [...] zł. W treści wezwania pouczono stronę, że niezastosowanie się do wymogów wezwania w terminie 7 dni lub w oznaczonym zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę istnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a. Odpowiadając na w/w wezwanie skarżąca oświadczyła, co następuje (vide pismo z dnia 26 grudnia 2007 r.). Kompleksowe utrzymanie gospodarstwa domowego, w tym opłat, ciąży na jej mężu – Z.G. Skarżąca nie posiada żadnych dokumentów potwierdzających otrzymywane świadczenia alimentacyjne. Podniosła jedynie, że "jest to wysokość jaka jest konieczna do bieżącego utrzymania dzieci i mnie". Spółka, w której skarżąca posiada 10% udziałów nie składała w 2007 r. deklaracji podatkowej, a sprawozdanie finansowe za tenże rok będzie dopiero przygotowywane. Skarżąca zaakcentowała, że spółka w chwili obecnej nie prowadzi działalności gospodarczej i w związku z tym udziały oszacowała na kwotę [...] zł. Podkreśliła przy tym, że udziałów tych nie może zbyć. Miesięczny koszt kuracji córki chorej na cukrzycę stanowi kwotę [...] zł. Do pisma z dnia 26 grudnia 2007 r. załączono szereg dokumentów źródłowych, na podstawie których ustalono dodatkowo, że miesięczne koszty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego skarżącej stanowią około [...] zł. Skarżąca posiada samochód marki Peugeot Pullman 807 ST. W roku 2005 K.G. poniosła stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie [...] zł. Działalność ta została zaprzestana z dniem 1 grudnia 2005 r. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Wypada w punkcie wyjścia zaakcentować, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W postępowaniu przed sądami administracyjnymi takim ograniczeniem wydaje się być kryterium majątkowe stosowane wobec osób ubiegających o przyznanie prawa pomocy. Inicjując postępowanie wpadkowe w przedmiocie prawa pomocy należy jednak przede wszystkim zachować obiektywizm w ocenie własnych możliwości finansowych. Nadto wydaje się, że strona inicjując postępowanie sądowe, winna mieć świadomość tego, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Sama zaś instytucja przyznania prawa pomocy nie została stworzona dla tych z podmiotów, które deklarują posiadanie nieruchomości (domu), majątku ruchomego znacznej wartości jakim bez wątpienia jest samochód osobowy marki Peugeot Pullman 807 ST, jak również udziałów w spółce prawa handlowego, w której prezesem zarządu jest mąż skarżącej. Co jest interesujące i zarazem warte podkreślenia to konsekwencje praktyczne wyłączenia w małżeństwie skarżącej ustawowej wspólności majątkowej. K.G. deklaruje bowiem, że jej mąż pokrywa wszelkie wydatki związane z jej i córek utrzymaniem. Naturalną i logiczną konsekwencją takiego stanu rzeczy byłoby poniesienie niezbędnych kosztów sądowych ze środków pochodzących od Z.G. Takie działanie byłoby wyrazem obowiązku płynącego z treści art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym małżonkowie są obowiązani między innymi do wzajemnej pomocy, nie wyłączając z niej partycypacji w niezbędnych kosztach sądowych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego obowiązek ten istnieje niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ.: ONSA i WSA 1/2005). Należało przy tym zauważyć, że pomimo wezwania referendarza skarżąca unika odpowiedzi na pytanie o wysokość przekazywanych jej środków pieniężnych w ramach świadczenia alimentacyjnego. Mając na uwadze poczynione wyżej spostrzeżenia, rozpoznający wniosek uznał, że brak jest podstaw do tego aby zastosować wobec skarżącej wyjątek jakim niewątpliwie jest instytucja przyznania prawa pomocy. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.