I SA/Gl 978/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Wiciak po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Skarżąca wraz z wniesieniem do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargi na decyzję organu podatkowego drugiej instancji wskazaną w sentencji postanowienia złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Uzasadniając tenże wniosek podniosła, że wskutek kontroli skarbowych trwających od roku 2003 została zmuszona do likwidacji prowadzonej działalności gospodarczej. Posiada nadto dwójkę dzieci, z których jedno z powodu ciężkiej choroby – [...] - wymaga sporych nakładów finansowych. Nakłady te w chwili obecnej ponosi mąż, z którym skarżąca zawarła umowę o rozdzielności majątkowej. Skarżąca dodatkowo podniosła, że praktycznie od 2006 r. nie osiągnęła żadnego dochodu. W złożonym na wezwanie referendarza sądowego urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) skarżąca wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych. Z jej oświadczeń zawartych w tym formularzu wynika, że wnioskująca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwiema córkami. Nie posiada zasobów pieniężnych, natomiast jest właścicielem domu o pow. 170 m² w zabudowie szeregowej, obciążonego kredytem hipotecznym oraz samochodu marki [...] rok. prod. 2003. Pojazd ten objęty jest zajęciem komorniczym. W piśmie z dnia 13 grudnia 2007 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień oraz nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: wykazanie za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów, jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego (w tych ramach należało nadto nadesłać kserokopię lub odpis decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości oraz złożyć oświadczenie w jakim stopniu do utrzymania gospodarstwa domowego przyczynia się Z. G.); nadesłanie wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącą i pozostałych osób będących we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; nadesłanie dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanych przez wnioskującą i jej dzieci świadczeń alimentacyjnych w okresie ostatnich trzech miesięcy; przedłożenie aktualnego zaświadczenia właściwej jednostki wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącej oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącą; nadesłanie odpisu bądź kserokopii tytułu prawnego do nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] (w tych ramach należało nadto wykazać tytuł prawny skarżącej do lokalu położonego w K. przy ul. [...]); złożenie wyjaśnień, z których wynikałoby czy działalność gospodarcza prowadzona w ramach firmy PPHU A G. K. została zlikwidowana bądź zawieszona (na potwierdzenie złożonych wyjaśnień należało nadesłać stosowne dokumenty, np. wykreślenie z ewidencji podmiotów prowadzących działalność gospodarczą); nadesłanie kserokopii bądź odpisu dowodu rejestracyjnego lub karty pojazdu marki [...] (rok. prod. 2003); wykazanie udziału w spółce z o.o. w wysokości 10% ( w tym zakresie należało oszacować wartość tych udziałów oraz nadesłać jakikolwiek element sprawozdania finansowego tejże spółki lub stosowne deklaracje podatkowe wskazujące na to, że podmiot ten nie prowadzi w chwili obecnej działalności); udokumentowanie okoliczności dot. choroby córki (należało w tych ramach również oszacować miesięczne koszty kuracji leczniczej); nadesłanie kserokopii bądź odpisu deklaracji podatkowej podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2005; oznaczenie prawa majątkowego, z którego skarżąca uzyskała przychód w 2006 r. w kwocie [...]. W odpowiedzi na wskazane wezwanie skarżąca w piśmie z dnia 26 grudnia 2007 r. wskazała, iż utrzymanie gospodarstwa domowego, w tym opłat, ciąży w całości na jej mężu Z. G. Odnośnie świadczenia alimentacyjnego skarżąca zaznaczyła, iż nie posiada żadnych dokumentów potwierdzających otrzymywanie tego świadczenia.. Dodała, iż jest to wysokość jaka jest konieczna do bieżącego utrzymania jej i dzieci. Spółka, w której skarżąca posiada 10% udziałów w 2007 r. nie składała deklaracji podatkowej, zaś sprawozdanie finansowe za ten rok będzie dopiero przygotowywane. Strona podniosła, że w chwili obecnej spółka nie prowadzi działalności gospodarczej i w związku z tym udziały oszacowała na kwotę [...] zł. Podkreśliła przy tym, że udziałów tych nie może zbyć. Miesięczny koszt kuracji córki chorej na [...] określiła na kwotę [...]. Do pisma z dnia 26 grudnia 2007 r. skarżąca załączyła szereg dokumentów źródłowych. Wynika z nich, że miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego stanowią około [...] zł. Wnioskująca posiada samochód marki [...]. W roku 2005 poniosła stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie [...] zł. Działalność ta została zaprzestana z dniem 1 grudnia 2005 r. Postanowieniem z dnia 9 stycznia 2008 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Uzasadniając takie rozstrzygnięcie wskazano, że instytucja przyznania prawa pomocy nie została stworzona dla tych z podmiotów, które deklarują posiadanie nieruchomości (domu), majątku ruchomego znacznej wartości jakim bez wątpienia jest samochód osobowy marki [...], jak również udziałów w spółce prawa handlowego, w której prezesem zarządu jest mąż skarżącej. Wskazano także na konsekwencje praktyczne wyłączenia w małżeństwie skarżącej ustawowej wspólności majątkowej. Skarżąca deklaruje bowiem, że jej mąż pokrywa wszelkie wydatki związane z utrzymaniem jej i córek. Naturalną i logiczną konsekwencją takiego stanu rzeczy byłoby poniesienie niezbędnych kosztów sądowych ze środków pochodzących od Z. G. Takie działanie byłoby wyrazem obowiązku płynącego z treści art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym małżonkowie są obowiązani między innymi do wzajemnej pomocy, nie wyłączając z niej partycypacji w niezbędnych kosztach sądowych. Końcowo zauważono, że pomimo wezwania referendarza skarżąca unika odpowiedzi na pytanie o wysokość przekazywanych jej środków pieniężnych w ramach świadczenia alimentacyjnego. W złożonym sprzeciwie skarżąca zaznaczyła, iż oceniając możliwość przyznania stronie prawa pomocy należy brać pod uwagę jej faktyczne a nie hipotetyczne możliwości płatnicze. Nieruchomość którą posiada jest natomiast zajęta przez bank na poczet kredytu oraz przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. Nie ma więc jakiejkolwiek dalszej możliwości obciążenia tego majątku lub jego zbycia. Samochód zajęty jest na poczet prowadzonego postępowania przez prokuraturę i jego jakiekolwiek zbycie lub obciążenie jest niedopuszczalne. Z kolei sprzedaż lub próba zabezpieczenia pożyczki (kredytu) wartością 10 % udziałów w spółce nieprowadzącej działalności gospodarczej nie jest możliwa z punktu widzenia logiki i doświadczenia życiowego. Skarżąca wskazała, iż błędne jest powoływanie się na art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, bowiem wszczęcie sporu sądowego przez jednego z małżonków posiadających ustrój rozdzielności majątkowej nie jest zaspokajaniem zwykłych potrzeb rodziny, w szczególności zaś małżonek nie może zostać zmuszony do zapłaty za drugiego małżonka. Odnośnie świadczenia alimentacyjnego strona podniosła, że nie jest w stanie podać wysokości otrzymywanych z tego tytułu środków, gdyż nie ma możliwości zliczyć wszystkich zakupów artykułów spożywczych dokonanych przez męża, pieniędzy otrzymanych na takie zakupy oraz wręczonych córkom na ich wydatki. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) zwaną dalej w skrócie: ppsa, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Zgodnie natomiast z art. 260 ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wpis od skargi, będący jedyną opłatą sądową, do której uiszczenia na obecnym etapie postępowania obowiązana jest skarżąca, w niniejszej sprawie wynosi [...] zł. Rozstrzygnięcie wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych sprowadzało się zatem do zbadania, czy spełniona została przesłanka zawarta w cytowanym już wyżej art. 246 § 1 pkt 2 ppsa. Odpowiadając na tak postawione pytanie Sąd orzekający doszedł do wniosku, że skarżąca nie wykazała istnienia okoliczności, warunkujących przyznanie jej tego wyjątkowego przywileju procesowego. Zaznaczyć bowiem należy, iż prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, stanowiącą wyłom od powszechnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, obowiązującej również w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jest to forma dofinansowania jednostki, nie będącej w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania, z budżetu państwa. Nie ulega wątpliwości, iż majątek posiadany przez skarżącą, co zaakcentowała również w sprzeciwie, obciążony jest kredytem hipotecznym (dom w zabudowie szeregowej) oraz zajęciem komorniczym (samochód [...]). Zdaniem Sądu orzekającego sytuacja ta nie powoduje jednak automatycznie, jakoby skarżąca nie była w stanie uiścić należnego w sprawie wpisu od skargi. Godzi się podkreślić, iż małżonek skarżącej, co wynika z przedłożonych dokumentów źródłowych, jest prezesem zarządu spółki z o.o., a nadto jest właścicielem przedsiębiorstwa (co wynika z umowy najmu samochodu osobowego z dnia 1 maja 2006 r.). Pokrywa on, zgodnie z twierdzeniem wnioskodawczyni, wszelkie wydatki związane z utrzymaniem jej i dwóch córek. Skarżąca w dalszym ciągu nie wskazała jednak nawet przybliżonej kwoty, jaka przeznaczana jest przez jej męża w ramach świadczenia alimentacyjnego w tym w szczególności na wskazane przez skarżącą wydatki córek i zakup artykułów spożywczych. Podkreślić należy w tym miejscu, że błędne jest spostrzeżenie skarżącej zawarte w sprzeciwie, sprowadzające się do twierdzenia, iż powołane w postanowieniu referendarza sądowego orzeczenie NSA dotyczące partycypacji małżonków w kosztach sądowych, bez względu na ustrój majątkowy, nie jest trafne. Przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa należy bowiem wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA 2005/1/8). W tym samym orzeczeniu sąd odwoławczy wskazał, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dodatkowo jeszcze należy wskazać, iż ubiegający się o pomoc państwa winien w każdym wypadku poczynić najpierw oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Powyższe oznacza, iż w ramach planowania wydatków skarżąca, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić także konieczność posiadania odpowiednich środków pieniężnych na prowadzenie procesu sądowego (por. postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 1 września 2004 r., sygn. akt II SA/Gd 296/2004, LEX nr 203311). Mając na względzie wyżej wskazane okoliczności Sąd, na podstawie powyższych przepisów i przy zastosowaniu art. 16 § 2 ppsa, orzekł jak w sentencji.