I SA/Gl 989/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej – umorzenie zaległości podatkowej na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 25 listopada 2008 r. E. R. zwrócił się do Sądu o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika że skarżący samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Nie posiada jakiegokolwiek majątku ani zasobów pieniężnych. Miesięczny dochód określił w wysokości [...] zł, w tym z tytułu świadczenia emerytalnego – [...] zł. Podkreślił przy tym, że w wyniku potrąceń z tytułu egzekucji oraz po uiszczeniu niezbędnych wydatków pozostaje mu do dyspozycji kwota około [...] zł. Pismem referendarza sądowego z dnia 2 grudnia 2008 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień i nadesłanie dokumentów źródłowych. W tych ramach zobowiązano skarżącego do: "wykazania za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, woda, energia elektr., telefon; ubezpieczenie, opłaty czynszowe itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w przypadku występowania jakichkolwiek zaległości z tego tytułu należy nadesłać stosowne zaświadczenia potwierdzające tę okoliczność, nadesłania wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy, nadesłania zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń w kwotach netto, za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z adnotacją o sposobie wypłacania tych świadczeń (przelew na konto, wypłata gotówką itp.), złożenia wyjaśnień dotyczących zatrudnienia skarżącego w Spółce A; w tych ramach należy wykazać, czy okres zatrudnienia skarżącego w tej firmie został przedłużony po [...] i na jakich warunkach, udokumentowania okoliczności podniesionych w uzasadnieniu wniosku zawartego na druku PPF, tj. "potrącenia komornicze", "alimenty", "inne zobowiązania"; w tych ramach należy wykazać wysokość aktualnie potrącanych zobowiązań." W cytowanym wyżej wezwaniu zakreślono siedmiodniowy termin i pouczono skarżącego, iż niezastosowanie się do treści wezwania w wyznaczonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę istnienia przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Odpowiadając na cytowane wyżej wezwanie skarżący nadesłał odpis protokołu, sporządzonego przez pracownika organu podatkowego I instancji z dnia [...]., wskazującego m.in. źródła dochodów skarżącego ([...] zł netto; dodatkowo skarżący uzyskuje dochód brutto w kwocie ok. [...] zł rocznie z tytułu pełnienia funkcji sędziego piłkarskiego) oraz jego koszty utrzymania (około [...] zł, w tym: środki czystości oraz wyżywienie). Przy piśmie procesowym z dnia 15 grudnia 2008 r. nadesłano nadto kserokopię umowy o pracę z dnia [...] r., zawartą pomiędzy skarżącym a A Sp. z o.o. w K. Warunki pracy i płacy zostały ustalone analogicznie jak to miało miejsce w poprzedniej umowie. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Intencją wnioskodawcy było w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata (patrz pkt 4 druku PPF). Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadzało się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 2 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Badanie, czy w danym przypadku spełnione zostały przesłanki przyznania prawa pomocy następuje przede wszystkim w oparciu o oświadczenie złożone na stosownym formularzu. Składane oświadczenie zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne" (patrz art. 252 § 1 P.p.s.a.), a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem Sądu, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. Ciężar wykazania, tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, str. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający - tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Wypada w tym miejscu zaakcentować, że art. 255 P.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). Należy podkreślić, że wezwanie wystosowane do skarżącego w trybie art. 255 P.p.s.a. było nieodzowne. Po pierwsze, zdaniem rozpoznającego wniosek dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy znaczenie ma nie tylko sytuacja finansowa skarżącego na dzień wniesienia skargi do Sądu, ale także jego sytuacja we wcześniejszym okresie i przede wszystkim na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności wnioskodawcy mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe. Mając na uwadze powyższe spostrzeżenia należało odnotować, że skarżący nie zastosował się do wezwania referendarza sądowego w przeważającym zakresie. Uznano, że odpowiedzi udzielono jedynie w części odnoszącej się do pkt 4 wezwania, tj. dalszego zatrudnienia we wskazanej wcześniej Spółce. Z kolei odnosząc się do rzeczonego protokołu, należy w pierwszej kolejności odnotować, że referendarz sądowy dysponował tym dokumentem w dacie sporządzenia jego wezwania z dnia 2 grudnia 2008 r. W tych ramach wypada zauważyć, że dane tam zawarte odnoszą się do stanu faktycznego sprzed ponad siedmiu miesięcy. Po wtóre, analizując kondycję finansową skarżącego w tamtym okresie, zdaniem rozpoznającego wniosek, stan wolnych środków pozostających skarżącemu po poniesieniu niezbędnych wydatków, w tym żywności, pozwoli mu na partycypację w kosztach sądowych. W szczególności możliwym jest uiszczenie wpisu sądowego od skargi, który w tej sprawie stanowi kwotę [...] zł. Przyszło w tym miejscu nadto odnotować, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, w części dotyczącej ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, kluczowe znaczenie ma etap postępowania sądowego, w którym taki wniosek został zgłoszony. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2005 r. (sygn. akt II OZ 818/05, niepubl.) wyrażono pogląd, że na wstępnym etapie postępowania sądowego brak jest podstaw, ażeby ustanowić na rzecz skarżącego adwokata, mając na względzie także fakt, że sąd I instancji nie jest związany granicami skargi i jest zobligowany do badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub bezczynności z urzędu, co może powodować uwzględnienie skargi nawet przy jej wadliwym sformułowaniu oraz znikomej aktywności strony skarżącej w procesie przed sądem administracyjnym. Godzi się w tym miejscu zaakcentować, że w myśl art. 6 P.p.s.a. sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Mając na uwadze powyższe spostrzeżenia uznano, że przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata nie jest na obecnym etapie postępowania niezbędne ani, tym bardziej, uzasadnione. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.