I SA/Gl 989/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana (spr.), Sędziowie WSA Bożena Pindel, Bożena Suleja, Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2013 r. sprawy ze skargi W. L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...] roku, nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. (dalej SKO lub Kolegium), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 123 i art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. w Dz.U. z 2000 roku, nr 98, poz. 1071 z późniejszymi zmianami) oraz art. 17, art. 18, art. 23 § 3, art. 54 § 1 i § 5, art. 89 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. w Dz.U. z 2005 roku, nr 229, poz. 1954 z późniejszymi zmianami; dalej u.p.e.a.), utrzymało w mocy własne postanowienie z dnia [...] roku, nr [...], którym organ ten oddalił skargę W. L. na czynność egzekucyjną polegająca na zajęciu wierzytelności pieniężnej. W uzasadnieniu postanowienia Kolegium przedstawiło następujący stan faktyczny oraz argumentację prawną : Prezydent Miasta C. doręczył W. L. odpisy tytułów wykonawczych z dnia [...] roku, nr [...], dotyczących zaległości z tytułu podatku od nieruchomości za lata 2010 – 2011 w kwocie [...] złotych. Organ egzekucyjny, działając na podstawie art. 89 § 1 u.p.e.a., dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej przysługującej W.L. z tytułu nadpłat świadczeń podatkowych w [...] Urzędzie Skarbowym w C.. W związku z dokonaną czynnością egzekucyjną zobowiązany wniósł w dniu 21 grudnia 2012 roku skargę na czynności egzekucyjne wskazując, iż jego zdaniem organ dokonał zajęcia bezpodstawnie, bowiem w związku z brakiem dochodów nie uiszczał on żadnych kwot podatków zarówno w 2010 jak i 2011 roku, a zatem nie można mówić o jakiejkolwiek nadpłacie podatku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołanym wyżej postanowieniem z dnia [...] roku oddaliło skargę zobowiązanego. W uzasadnieniu podniosło, że organ egzekucyjny ma prawo podjąć działania zmierzające do wyegzekwowania ciążących na zobowiązanym obowiązków, a wystosowanie zawiadomienia do organu podatkowego zwiększa szansę skuteczności egzekucji, nawet w sytuacji braku jednoznacznej wiedzy na temat tego, czy organ ten jest wierzycielem zobowiązanego. Nie można zatem czynić organowi egzekucyjnemu zarzutu z tego, ze podejmuje czynności zwiększające szanse egzekucji poprzez stosowanie środków egzekucyjnych. W zażaleniu na powyższe postanowienie zobowiązany wniósł o jego zmianę poprzez uwzględnienie jego wniosku o uchylenie czynności organu egzekucyjnego w postaci zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną. Ustosunkowując się do zarzutów zażalenia SKO w pierwszej kolejności wyjaśniło, że u.p.e.a. w art. 54 § 1 stanowi, że zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego, przy czym skargę na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz na przewlekłość postępowania egzekucyjnego wnosi się za pośrednictwem organu egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia dokonania zakwestionowanej czynności egzekucyjnej, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej (art. 54 § 3 i § 4 u.p.e.a.). Wskazało, że postępowanie egzekucyjne dotyczy tylko czynności wykonawczych w stosunku do ustalonego w innym postępowaniu obowiązku, natomiast w postępowaniu w sprawie ze skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego, kontrolą objęta jest jedynie prawidłowość zaskarżonej czynności, a nie działania będące podstawą egzekucji. Wyjaśniło, że zgodnie z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. pod pojęciem czynności egzekucyjnych rozumie się wszelkie działania podejmowane przez organ egzekucyjny, zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, natomiast katalog środków egzekucyjnych wskazano w art. 1a pkt 12 a i b ww. ustawy, w tym w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych. Należy do nich między innymi egzekucja z prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank. Zgodnie z art. 89 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu (§ 2). Wyjaśniło ponadto, że ustawa egzekucyjna nie ogranicza możliwości zastosowania jednocześnie kilku na raz środków egzekucyjnych w egzekucji należności pieniężnej. Art. 7 § 2 u.p.e.a. stanowi, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków – środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Konkludując SKO stwierdziło, że w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów dotyczących zastosowania środka egzekucyjnego. Wskazało, że Prezydent Miasta C., działając jako organ egzekucyjny, na podstawie art. 89 § 1 u.p.e.a., dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej przysługującej zobowiązanemu z tytułu nadpłaty podatku. Zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego z dnia 24 listopada 2011 roku zostało doręczone zarówno Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego w C. jak i zobowiązanemu. Dokumentem tym : – wezwano organ podatkowy, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności (art. 89 § 1 u.p.e.a.), – wezwano organ podatkowy, aby a terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego czy : a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, c) w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność (art. 89 § 3 pkt 1 u.p.e.a.), – zawiadomiono zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty ani odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem (art. 89 § 3 pkt 2 u.p.e.a.). Podkreśliło, że zadaniem organu egzekucyjnego jest podjęcie wszelkich niezbędnych czynności prowadzących do wyegzekwowania należności objętych tytułami wykonawczymi. Jednym z takich źródeł może być wierzytelność z tytułu nadpłaty podatku. Możliwość zaspokojenia wierzytelności z tego tytułu jest dopuszczalna wyłącznie w drodze skierowania do właściwego organu podatkowego zawiadomienia o zajęciu i dopiero po uzyskaniu wypowiedzi tego organu, organ egzekucyjny może stwierdzić, czy zajęcie wierzytelności w urzędzie skarbowym okazało się skuteczne. Podkreśliło także, że powołanie się w zażaleniu na brak dochodów nie może spowodować uchylenia dokonanej czynności egzekucyjnej. W skardze, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach W.L. wniósł "o zmianę powyższego postanowienia". W uzasadnieniu skargi zobowiązany w pierwszej kolejności przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie. Następnie wskazał, że zajęcie wierzytelności pieniężnej z tytułu nadpłaty podatku było bezpodstawne, gdyż nie uiszczał on żadnych podatków zarówno w 2010, 2011 jak i 2012 roku. Zatem, zdaniem skarżącego, "wobec braku podstawy faktycznej w postaci nadpłat podatkowych zaskarżona czynność egzekucyjna jest bezprzedmiotowa i winna być uchylona". Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem postanowienie będące przedmiotem kontroli nie narusza przepisów prawa. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1259 z późniejszymi zmianami), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 roku, poz. 270) wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom podatkowym można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przystępując do oceny legalności zaskarżonego postanowienia w pierwszej kolejności należy przypomnieć, że postępowanie egzekucyjne służy doprowadzeniu do realizacji przez zobowiązanego jego obowiązku, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (jednolity tekst w Dz.U. z 2005 roku, nr 229, poz. 1954 z późniejszymi zmianami; dalej u.p.e.a.). Obowiązek ten wynika z kolei z tytułu wykonawczego. Nie jest to etap postępowania, na którym decyduje się o istnieniu obowiązku i jego wymiarze, takie kwestie rozstrzygają się na etapie postępowania administracyjnego. Organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, jak stanowi o tym art. 29 § 1 powołanej wyżej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków – środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Z brzmienia powyższego przepisu wynika, że podstawową zasadą tego postępowania jest jego celowość (skuteczność) czyli podejmowanie w nim takich postanowień i innych czynności, które zmierzają najprostszą drogą do wykonania przez zobowiązanego spoczywającego na nim obowiązku (por. Komentarz do art. 7 u.p.e.a. - Dariusz R. Kijowski - LEX 2010). W wyroku z dnia z 14 sierpnia 2012 roku, sygn. akt II FSK 139/11 (opubl. w Systemie Informacji Prawnej LEX, nr 1214521) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przepisem art. 89 i nast. u.p.e.a. normodawca umożliwił przeprowadzenie egzekucji z wierzytelności pieniężnych innych niż określone w art. 72-85 u.p.e.a. Egzekucja prowadzona na podstawie tego przepisu (art. 89) dotyczy tych wierzytelności, które nie są uregulowane w sposób szczególny. Zgodnie z art. 89 § 1 i § 3 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi, bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem. Warunkiem skuteczności dokonanej czynności egzekucyjnej (zajęcia egzekucyjnego) zmierzającej do zastosowania egzekucji z innych wierzytelności pieniężnych jest dopełnienie przez organ egzekucyjny obowiązków wynikających z art. 67 § 1 u.p.e.a. tj. wystawienie zawiadomienia o zajęciu, zawierającego elementy wyszczególnione w tym przepisie – w tym wskazanie osoby zobowiązanego w sposób umożliwiający jego identyfikację, a ponadto oznaczenie zajmowanej wierzytelności pieniężnej. Wzór zawiadomienia o zajęciu stanowi załącznik nr 16 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 z późniejszymi zmianami), który zawiera również pouczenie dłużnika zajętej wierzytelności co do dopełnienia wynikającego z art. 89 § 3 pkt 1 u.p.e.a. obowiązku w zakresie złożenia oświadczenia oraz skutków niezastosowania się do tego wezwania. Również podkreślenia wymaga fakt, że dłużnik zajętej wierzytelności nie jest zobowiązanym, przeciwko któremu toczy się egzekucja, gdyż nie ma przeciwko niemu wystawionego tytułu wykonawczego. Może on natomiast złożyć stosowne oświadczenie (art. 89 § 3 u.p.e.a.), wskazujące na istnienie przeszkody w realizacji zajęcia wierzytelności pieniężnej np. nieistnienie wierzytelności przysługującej zobowiązanemu. Takich uprawnień w stosunku do zajętej wierzytelności pieniężnej zobowiązany nie posiada. W zobowiązaniu o zajęciu wierzytelności pieniężnej organ egzekucyjny obowiązany jest oznaczyć wierzytelność, do której skierowany został środek egzekucyjny, tj. określić co najmniej osoby dłużnika zobowiązanego oraz wskazać tytuł prawny, z którego wynika wierzytelność. Organ egzekucyjny dokonując zajęcia wierzytelności pieniężnej przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu tej wierzytelności, zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią bowiem od chwili skutecznego doręczenia zawiadomienia dłużnikowi zobowiązanego to organ egzekucyjny uzyskuje tytuł prawny do rozporządzania zajętą kwotą wierzytelności pieniężnej. W rozpatrywanej sprawie organ egzekucyjny (Prezydent Miasta C.), działając na podstawie art. 89 § 1 u.p.e.a., dokonał zajęcia złożonej wierzytelności pieniężnej przysługującej skarżącemu z tytułu nadpłaty podatku w [...] Urzędzie Skarbowym w C. Zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego z dnia 24 listopada 2011 roku zostało doręczone zarówno organowi podatkowemu jak i zobowiązanemu. W zawiadomieniu tym : – wezwano Naczelnika Urzędu Skarbowego (dalej NUS), aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności (art. 89 § 1 u.p.e.a.), – wezwano NUS, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego czy : a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, c) w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność (art. 89 § 3 pkt 1 u.p.e.a.), – poinformowano zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty ani odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem (art. 89 § 3 pkt 2 u.p.e.a.) Wcześniej organ egzekucyjny doręczył skarżącemu tytuły wykonawcze z dnia [...] roku, nr [...] obejmujące zaległości zobowiązanego z tytułu podatku od nieruchomości za lata 2010 – 2011. Reasumując powyższe wywody wskazać zatem należy, że zajęcie prawa majątkowego z tytułu przysługującej skarżącemu nadpłaty w podatku zostało przeprowadzone zgodnie z art. 89 u.p.e.a. Podkreślić ponownie należy, iż przepis ten umożliwia przeprowadzenie egzekucji administracyjnej z wierzytelności pieniężnych innych niż określone w art. 72-85 u.p.e.a. Egzekucja prowadzona na podstawie tego przepisu dotyczy więc tych wierzytelności, które nie są uregulowane w sposób szczególny. Podstawową bowiem zasadą postępowania egzekucyjnego w administracji jest jego celowość, czyli podejmowanie w nim takich postanowień i innych czynności, które zmierzają najprostszą drogą do wykonania przez zobowiązanego spoczywającego na nim obowiązku (tak NSA w wyroku z dnia 14 sierpnia 2012 roku, sygn. akt II FSK 139/11, LEX – 1214521). SKO trafnie wykazało, że ustawa egzekucyjna zawiera zespól norm określających postępowanie i środki przymusowe stosowane w celu doprowadzenia przez zobowiązanych ich obowiązków, a obowiązkiem organu egzekucyjnego jest podjęcie wszelkich niezbędnych czynności prowadzących do wyegzekwowania należności objętych tytułami wykonawczymi. Nadpłata w podatku jako wierzytelność przysługująca zobowiązanemu od konkretnego organu podatkowego może stanowić przedmiot zajęcia w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na rzecz wierzyciela innego niż organ podatkowy. Ustalenie możliwości zaspokojenia wierzytelności z tego tytułu możliwe jest wyłącznie w drodze skierowania do właściwego urzędu skarbowego zawiadomienia o zajęciu i dopiero po uzyskaniu wypowiedzi organu podatkowego organ egzekucyjny może stwierdzić, czy zajęcie wierzytelności okazało się skuteczne. Wbrew twierdzeniom skarżącego organ egzekucyjny mógł zatem wystosować do organu podatkowego zawiadomienie o zajęciu wierzytelności pieniężnej, nawet jeżeli nie posiadał wiedzy dotyczącej nadpłaty przysługującej (lub nie) zobowiązanemu. Wystosowanie zawiadomienia do organu podatkowego zwiększyło szansę skuteczności egzekucji, a trzeba zaznaczyć, że zajęcie wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. Nie można zatem czynić organowi egzekucyjnemu zarzutu z tego, że podejmuje czynności zwiększające szansę na skuteczność tego środka egzekucyjnego, gdyż te działania zmniejszają ryzyko zastosowania bardziej uciążliwych dla zobowiązanego środków egzekucyjnych. Z powyższych powodów Sąd nie dopatrzył się naruszenia w zaskarżonym postanowieniu art. 89 u.p.e.a. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Sąd uznał, iż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa i działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 roku, poz. 270), orzekł jak w sentencji wyroku. [pic]