I SA/Gl 992/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi R.F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych wskutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego skargi w kwocie 200 zł, R.F., nawiązując do swojej trudnej sytuacji finansowej, zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie go od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego do skargi. W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 11 marca 2011 r., nadesłanego w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, R.F. wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku odnotował, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podniósł, że "działalność firmy jest zawieszona a jedyne środki są wykazane w niniejszym wniosku". Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika że skarżący we wspólnym gospodarstwie domowym przebywa wraz z żoną i córką. R.F. oświadczył, że nie posiada jakiegokolwiek majątku ani zasobów pieniężnych. Skarżący zdeklarował, iż otrzymuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w kwocie 1386 zł brutto oraz z tytułu umowy zlecenia w kwocie 600 zł brutto. Podniósł przy tym, że to ostatnie zostało w całości zajęte w drodze egzekucji. Analiza przywołanego wyżej oświadczenia w zestawieniu z zawartością akt administracyjnych tej sprawy, skłoniła referendarza sądowego do wezwania wnioskodawcy do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (patrz pismo z dnia 16 marca 2011 r.) poprzez: 1) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich sześciu miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; 2) złożenie wyjaśnień, czy z dniem 2 marca 2011 r. została wznowiona działalność prowadzona przez K.F.; w przypadku odpowiedzi twierdzącej należało nadesłać dokumentację księgową firmy obrazującą jej bieżący wynik finansowy (księgi rachunkowe, raport kasowy, ewidencję środków trwałych, wyciągi z rachunków bankowych itd.); jeśli zaś działalność ta została wykreślona z ewidencji to należało nadesłać stosowne zaświadczenie na tę okoliczność; 3) nadesłanie zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy, w tym z tytułu umów zlecenia, o dzieło, innych (zaświadczenia winny wskazywać kwoty netto oraz sposób wypłaty świadczeń, tj. w formie gotówkowej, przelewem bankowym, inne, oraz adnotacje o ewentualnych obciążeniach egzekucyjnych) – ten punkt wezwania dotyczy wszystkich osób będących ze skarżącym w gospodarstwie domowym; 4) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym gaz, energia elektr., woda, telefon; dokumentów potwierdzających wysokość: opłat czynszowych, ubezpieczenia itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w przypadku występowania jakichkolwiek zaległości z tytułu rzeczonych opłat należało tę okoliczność wyjaśnić za pomocą zaświadczeń właściwych podmiotów; 5) nadesłanie kopii zeznań podatkowych na potrzebę podatku dochodowego za rok 2009 oraz informacji za rok 2010 (PIT-40/11); w przypadku, gdyby którekolwiek z tych zeznań nie zostało złożone, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego – ten punkt wezwania dotyczy wszystkich osób zamieszkałych ze skarżącym; 6) nadesłanie kopii dokumentacji księgowej działalności gospodarczej prowadzonej pod firmą A w D. obrazującej wynik finansowy Spółki od 1 stycznia 2011 r. (księgi rachunkowe, wyciągi z rachunku bankowego itp.); 7) złożenie wyjaśnień dotyczących stypendium, które uprzednio otrzymywała M.F. W tych ramach należy wykazać, czy świadczenie to jest w dalszym ciągu wypłacane i w jakiej wysokości. W cytowanym piśmie, doręczonym skarżącemu w dniu 28 marca 2011 r., zawarto nadto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie się do wezwania w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a. Odpowiadając na ww. wezwanie skarżący nadesłał plik dokumentów, w tym: PIT-36 za 2009 r. (strony 1 i 4 z 6) wraz z drukiem PIT/B za ten okres (wynika z niego, że skarżący jest udziałowcem w 50% w spółce A; strata przypadająca na skarżącego wyniosła w tym okresie 708,40 zł); nieczytelną – zgodnie z oświadczeniem skarżącego – kopię dowodu wpłaty z tytułu czynszu za mieszkanie na kwotę 900 zł (skarżący oświadczył przy tym, że lokal stanowi własność TBS C.); kopię potwierdzenia wpłaty 133,35 zł tytułem zapłaty za dostawę energii elektrycznej; fakturę VAT wraz z dowodem wpłaty, dokumentujące należność z tytułu usług telekomunikacyjnych (31,98 zł); umowę zlecenia (wynika z niej, że skarżący jest zatrudniony do dnia 31 maja 2011 r. za wynagrodzeniem w kwocie 600 zł brutto, które po pomniejszeniu o "stosowne potrącenia" będzie wypłacane mu na rachunek bankowy); umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego (wynika z niej, że córka skarżącego jest zatrudniona w ramach przygotowania zawodowego o profilu fryzjerskim; koszty dokształcenia teoretycznego pokrywają rodzice, z kolei wynagrodzenie młodocianej wynosi 6% przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w poprzednim kwartale obowiązującego od pierwszego dnia następnego miesiąca po ogłoszeniu przez Prezesa GUS w Monitorze Polskim, tj. około 206 zł); decyzję o wykreśleniu z dniem 24 marca 2011 r. z ewidencji działalności gospodarczej firmy prowadzonej przez żonę skarżącego; zaświadczenie o zarobkach i zatrudnieniu (wynika z niego, że skarżący w okresie ostatnich trzech miesięcy uzyskał średni dochód w kwocie 1386 zł brutto). Skarżący złożył nadto do akt kopie postanowienia Sądu Rejonowego [...] w K. Wydział VIII Gospodarczy KRS z dnia 29 czerwca 2009 r. o zawieszeniu z dniem 1 lipca 2009 r. działalności prowadzonej w formie ww. Spółki jawnej. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Przytoczona konkluzja znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jedynym zaś kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium finansowe. Dla pełnego obrazu sytuacji finansowej skarżącego skorzystano w tej sprawie z możliwości, którą daje art. 255 P.p.s.a. Zgodnie z jego treścią jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przedstawione dokumenty jedynie pogłębiły wątpliwości co do rzeczywistych możliwości finansowych skarżącego i jego rodziny. Wypada zatem zwrócić uwagę skarżącego, że dokonując syntezy przedstawionych przez niego dowodów oraz oświadczeń, jawi się tutaj następująca projekcja sytuacji finansowej R.F. Dochód jego rodziny to kwota około 1000 zł netto (wynagrodzenie skarżącego z tytułu umowy o pracę i dochód jego córki; w tych ramach przyjęto, że dochód z tytułu zlecenia jest rzekomo w całości zajęty). Jednocześnie deklarowane wydatki stanowią miesięcznie równowartość ww. kwoty. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że skarżący nie akcentował w toku postępowania, iż posiada jakiekolwiek zaległości w bieżących płatnościach. Rodzi się zatem pytanie z jakiego źródła finansowane są pozostałe niezbędne dla egzystencji wydatki ? W świetle nadesłanych dokumentów oraz złożonych uprzednio przez skarżącego oświadczeń stwierdzono więc, że podejmując działania zmierzające do zainicjowania postępowania z niniejszego wniosku, realizowane przecież świadomie, skarżący kierował się założeniem, aby wskazać tylko te okoliczności, które przemawiają na rzecz jego wniosku, ukrywając te mniej korzystne z omawianego punktu widzenia. Przedkładając wszak zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu za rok 2009 przedstawił tylko 2 z 6 stron tego zeznania. Z kolei obrazując wysokość wydatków z tytułu utrzymania gospodarstwa domowego, przedłożono dowody wpłat dokumentujące wysokość należności z tytułu dostawy energii elektrycznej oraz usług telekomunikacyjnych. Nie sposób przyjąć, że są to jedyne wydatki jakie skarżący ponosi z tego tytułu. Z kolei przedstawiona kserokopia dowodu wpłaty z tytułu czynszu jest całkowicie nieczytelna. Do mankamentów tego wniosku należy zaliczyć brak wyciągów z rachunków bankowych, ani jakichkolwiek informacji w tym zakresie. Odpowiadając na wezwanie referendarza skarżący nie zanegował faktu ich posiadania, z kolei z treści umowy zlecenia z dnia 31 grudnia 2010 r. wynika, że wynagrodzenie z tego tytułu ma być przekazywane na jego rachunek bankowy. W tych ramach należy nadto odnotować, że skarżący nie wykazał okoliczności zajęcia w całości tego wynagrodzenia w trybie egzekucji. Na gruncie orzecznictwa sądu administracyjnego II instancji należy wskazać, że strona, na której ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, uchylając się od przedstawienia określonych dokumentów i oświadczeń na wezwanie sądu administracyjnego, powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie dysponował materiałem dowodowym wystarczającym do uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 2010 r. sygn. akt II FZ 187/10, źródło: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle całości poczynionych wyżej rozważań przyjęto, że skarżący nie zasługuje aby zastosowano wobec niego dobrodziejstwo procesowe jakim niewątpliwie jest przyznanie prawa pomocy, które co do zasady jest wyjątkiem od zasady odpłatności postępowania sądowego. W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.