I SA/Ka 2697/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Mikosz (sprawozdawca), Sędziowie NSA Przemysław Dumana,, NSA Małgorzata Wolf-Mendecka, Protokolant Aleksandra Doruch, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi J. S. (S.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości podatku od środków transportowych 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r. nr [...]; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana do chwili uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Prezydent B., działając na podstawie art. 21 § 1 pkt 1, art. 21 § 3, art. 207, art. 223 § 1, art. 223 § 2 pkt 1, art. 224 § 1, art. 51 § 1, art. 53 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), art. 9 i art. 11 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 84 ze zm.), art. 39 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 145 poz. 1591 ze zm.) i uchwał Rady Miejskiej w B. dotyczących wysokości stawek podatku od środków transportowych nr LI/600/97 z dnia 16 grudnia 1997 r., nr VI/41/98 z dnia 22 grudnia 1998 r., nr XXIII/259/99 z dnia 28 grudnia 1999 r., nr XXXVII/505/2000 z dnia 28 grudnia 2000 r., nr LI/776/2001 z dnia 4 grudnia 2001 r. i nr III/21/2002 dnia 5 grudnia 2002 r., określił J. S. wysokość zobowiązania w podatku od środków transportowych za 2002 r. za samochód ciężarowy marki [...], nr rej. [...], o dopuszczalnej masie całkowitej od 3,5 do 5,5 tony, na kwotę 230,02 zł. oraz odsetki w tym podatku na kwotę 50,30 zł. W uzasadnieniu tej decyzji Prezydent stwierdził, że J. S. nie dopełnił obowiązku, o którym mowa w art. 9 i art. 11 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Odwołując się do wspomnianej decyzji J. S. podniósł, iż "kwotowo odbiega (ona) od zdobytego w [...] Urzędzie Miejskim załącznika do uchwały z dnia 4 grudnia 2001 r.". Przekazując odwołanie organowi drugiej instancji zgodnie z art. 227 Ordynacji podatkowej, Prezydent B. przyznał m. in., że w 2002 r. podatek od środków transportowych za sporny pojazd, stosownie do uchwały Rady Miejskiej w B. z dnia 4 grudnia 2001 r., nr LI/776/2001, wynosił 240 zł. Jego zdaniem, kwotę tą należało jednak w decyzji pomniejszyć o wartość nadpłaty w podatku od środków transportowych, stwierdzonej przez niego decyzja z dnia [...] r., nr [...], czyli o 9,98 zł. Jak podkreślił Prezydent, podatnik odmówił przyjęcia tej nadpłaty i dlatego pomniejszyła ona stan zaległości w 2002 r. Decyzja z dnia [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., działając na podstawie art. 17, art. 18 i art. 21 ust.1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 ze zm.), art. 9 ust. 1 i art. 11 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych oraz art. 233 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta B. z dnia [...] r. W uzasadnieniu tej decyzji, Kolegium przedstawiło stan faktyczny sprawy i stwierdziło, że organ pierwszej instancji miął podstawy do przyjęcia kwoty podatku w mniejszej wysokości, m. in. ze względu na treść art. 76 § 1 w związku z art. 72 § 1 Ordynacji podatkowej przewidujących zaliczenie z urzędu nadpłaty na poczet zaległości podatkowych. W jego ocenie, "działanie to było pozytywne dla podatnika". Decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. J. S. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego, domagając się jej "unieważnienia". W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że "w dniu [...] kwietnia 2001 r. nie uiszczał żadnej kwoty podatku osobiście", a "wszelkie kwoty pieniężne dotyczące całkiem innej sprawy ściągane były w trybie administracyjnym". Dlatego też, według niego, do kwoty nadpłaty należą się odsetki. Następnie skarżący zwrócił się uwagę na rozbieżności pomiędzy decyzjami pierwszej i drugiej instancji w zakresie przepisów przytoczonych jako ich podstawy prawne. Jego zdaniem, "nie istnieje dokument prawnie legalizujący kwotę korekty oraz jej dokonanie w wydanej decyzji [...]". W odpowiedzi na skargę Samorządowego Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Polemizując z zarzutami skargi, Kolegium podtrzymało dotychczasową argumentację organów podatkowych. Dodatkowo wyjaśniło, że dokumentem który legalizował istnienie nadpłaty, była decyzja o jej stwierdzeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie zauważyć należy, że zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpatrzeniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 ostatnio przywołanej ustawy, Sąd uwzględniając skargę na decyzję, stwierdza jej nieważność, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Stwierdzenie to może przy tym odnosić się, w myśl art., 135 tej ustawy, do decyzji wydanej w każdym postępowaniu prowadzonym w granicach sprawy, której dotyczy skarga. Według zaś art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), którego brzmienie jest zresztą nieomal identyczne treści art. 247 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), stwierdza się nieważność decyzji, która została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Zdaniem Sądu taka sytuacja zachodzi w rozpoznawanej sprawie, gdyż zarówno zaskarżona decyzja jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w sposób rażący. Działania organów podatkowych wskazują bowiem, że mają one problemy ze zrozumieniem podstawowych wręcz konstrukcji prawa podatkowego, w szczególności z określeniem wysokości zobowiązania podatkowego oraz z trybem postępowania w przedmiocie nadpłaty. Dlatego koniecznym jest wyjaśnienie, choćby skrótowe, elementarnych kwestii wiążących się ze wspomnianymi instytucjami prawnopodatkowymi. W tych ramach najprzód zauważyć, że zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 84 ze zm.), rada gminy określa w drodze uchwały stawki podatku od środków transportowych. Nie powinno więc budzić wątpliwości, iż organ podatkowy, wydając na podstawie art. 21 § 3 Ordynacji podatkowej decyzje określającą wysokość tego podatku, powinien zastosować stawkę, wynikającą z odpowiedniej uchwały rady gminy. Jeśli tego nie uczyni, to w konsekwencji w istotny sposób narusza prawo. Innymi słowy więc, ustalenie, że istnieje rozbieżność między kwotą wymienioną w uchwale, a kwotą określoną w decyzji, musi prowadzić do wniosku o niezgodność z prawem tej decyzji. Jest tak, ponieważ omawiany akt administracyjny ma na calu jedynie wskazanie wysokości zobowiązania podatkowego i nie może przesądzać innych kwestii ewentualnie związanych z tym zobowiązaniem, w szczególności tego, czy na jego poczet należy zaliczyć nadpłatę. Problem nadpłaty, co uchodzi uwadze obu stron, stanowi bowiem zagadnienie odrębne, które powinno być rozwiązane w osobny, sformalizowanym trybie, uregulowanym w rozdziale 9 Ordynacji podatkowej. Nie analizując w tym miejscu bliżej tego zagadnienia, warto jednak zauważyć, ze w sprawach zaliczenia nadpłaty na poczet zaległych oraz bieżących zobowiązań podatkowych wydaje się postanowienie, na które służy zażalenie (por. I. Krawczyk, Nadpłata, Przegląd Podatkowy 2003, nr 4, s. 46). Inne kwestie związane z nadpłatą, w tym poruszone w zarzutach sformułowanych przez skarżącego, muszą natomiast, jako mieszczące się poza zakresem przedmiotowym rozpatrywanej sprawy, zostać tutaj pozostawione na uboczu. Odnosząc powyższe uwagi do analizowanego stanu faktycznego, trzeba stwierdzić, że organy podatkowe działały całkowicie ignorując podstawowe reguły proceduralne obowiązujące w omawianym zakresie. W ramach decyzji określającej dokonały one bowiem swoistego faktycznego zaliczenia nadpłaty, przez co doprowadziły do kuriozalnej wręcz sytuacji, w której wysokości podatku określona decyzją jest mniejsza od kwoty wynikającej ze stawi obowiązującej na podstawie uchwały rady gminy. Tego rodzaju wykroczenie poza przedmiot rozstrzyganej sprawy czy nawet "pomieszanie" lub "połączenie" dwóch różnych typów postępowań podatkowych stanowi ciężką obrazę prawa. Co więcej, organ pierwszej instancji w ogóle nie wspomniał w uzasadnieniu decyzji, że dokonał powyższego zabiegu, sprawdzając tym samym, iż jego rozstrzygnięcie jest wysoce niezrozumiałe dla osób , które podjęłyby wysiłek odkrycia jego motywów, w tym również dla samego podatnika. Nie sposób nie zauważyć, że organ ów zlekceważył wyrażoną w art. 124 Ordynacji podatkowej zasadę postępowania, zgodnie z którą powinien on wyjaśnić stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy. Przedstawienie bowiem tych przesłanek dopiero na etapie przekazania odwołania Samorządowego Kolegium Odwoławczemu żadną miarą nie usuwa wskazanego wyżej mankamentu. Dotychczasowe konstatacje wydatnie potwierdza też analiza przepisów, które organ pierwszej wskazał jako podstawę swej decyzji, gdyż część z nich nie pozostaje w żadnym związku z przedmiotem rozpatrywanej decyzji (np. art. 233 § 1 i art. 223 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej, gdzie mowa jest o trybie wniesienia odwołania, art. 224 § 1 Ordynacji podatkowej, według którego wniesienie odwołania nie wstrzymuje wykonania decyzji). Również zaskakujący jest fakt, że organ ów działał nie tylko na podstawie uchwały Rady Miejskiej w b. z dnia 4 grudnia 2001 r. nr LI/776/2001, określającej stawki w podatku od środków transportowych za 2002 r., ale także na podstawie uchwał dotyczących poprzednich lat podatkowych (w więc aktów prawa miejscowego, które utraciły już moc obowiązującą) a nawet na podstawie uchwały z dnia 5 grudnia 2002 r., nr III/21/2002, odnoszącej się do roku podatkowego 2003. W świetle dotychczasowych uwag za zasadną, zdaniem Sądu, musi być uznana konkluzja, że skala naruszeń prawa, jakich dopuścił się organ pierwszej instancji, jest tak wielka i ma charakter tak oczywisty i ewidentny, iż w zasadzie daje się stwierdzić bez odwoływania się do jakichkolwiek zabiegów interpretacyjnych. W konsekwencji na taką samą ocenę zasługuje decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które bądź to powieliło błędy organu pierwszoinstancyjnego, bądź też przeszło nad tymi błędami do porządku (niewytknięcie wadliwości w zakresie podstawy prawnej). W sumie zatem Sąd uznał, że naruszenie prawa popełnione przez organy podatkowe w rozpatrywanej sprawie, mają postać kwalifikowaną i doniosłą w stopniu uzasadniającym stwierdzenie nieważności zarówno zaskarżonej decyzji, jak i utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydenta B.. Mając na względzie wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 oraz art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stosowanego w związku z art. 97 § 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. O kosztach nie orzeczono, gdyż skarżący nie złożył wniosku o ich zasądzenie, wymaganego zgodnie z art. 210 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stosowanym w związku z art. 97 § 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.