I SA/Ka 463/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia NSA Ryszard Mikosz Sędziowie NSA Marek Kołaczek NSA Eugeniusz Christ /spr./ Protokolant Halina Modliszewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2004 r. sprawy ze skargi "A" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w C. na postanowienie Izby Skarbowej w K. Ośrodek Zamiejscowy w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia środka odwoławczego o d d a l a s k a r g ę Postanowieniem z dnia [...] r. [...] Izba Skarbowa w K. Ośrodek Zamiejscowy w C. działając na podstawie art. 216 § 1 i art. 163 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa /Dz.U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm./ nie wyraziła zgody na przywrócenie terminu do wniesienia odwołania przez "A" Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w C. od decyzji Inspektora Kontroli Skarbowej w UKS w K. Ośrodek Zamiejscowy w C. Nr [...] z dnia [...] r. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ podatkowy wskazał, że przepis art. 162 Ordynacji podatkowej przewiduje możliwość przywrócenia terminu w sytuacji, gdy zainteresowany uprawdopodobni, że naruszenie terminu nastąpiło bez jego winy, wniosek o przywrócenie zostanie złożony w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminu i gdy wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu zostanie dopełniona czynność, dla której termin był wyznaczany. Następnie stwierdził, że zaskarżoną decyzję doręczono stronie w dniu [...] 2002 r., a więc termin ustawowy do wniesienia odwołania upływał w dniu [...] 2002 r. Ustalił, że w tym czasie jedynym członkiem zarządu Spółki była pani H. K., która z uwagi na rozstrój zdrowia swojego dziewięciomiesięcznego dziecka w okresie od [...] 2002 do [...] 2002 r. korzystała ze zwolnienia lekarskiego. Zatem osoba stanowiąca Zarząd Spółki była niezdolna do pracy jedynie w ostatnim dniu terminu przypadającego do złożenia odwołania. Organ odwoławczy wyjaśnił, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić, gdy spełnione zostaną łącznie wszystkie przesłanki określone w przepisach procedury administracyjnej normujących tę instytucję prawną. W szczególności przywrócenie takie jest możliwe w sytuacji, gdy uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony. Zdaniem organu podatkowego – w ustalonym stanie faktycznym sprawy – strona dopuściła się zaniedbania w dopełnieniu przysługującego jej prawa wobec czego przywrócenie terminu do złożenia odwołania było niedopuszczalne. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca "A" spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w C. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości z powodu rażącego naruszenia prawa poprzez obrazę art. 162 Ordynacji podatkowej. Strona podkreśliła, że wnosząc o przywrócenie terminu do złożenia odwołania wskazała, iż "pani K., będąca jedynym członkiem Zarządu, w przepisanym terminie nie była w stanie z przyczyn niezawinionych i absolutnie obiektywnych zaskarżyć decyzję", gdyż jej dziewięciomiesięczne dziecko uległo rozstrojowi zdrowia w takim zakresie, który uniemożliwił w tym okresie sprawowanie zarządu, a tym samym podjęcie kroków prawnych celem wniesienia odwołania. Dowodem dolegliwości dziecka było stosowne zwolnienie lekarskie. Skarżąca wyraziła pogląd, iż "Nie budzi wątpliwości fakt, że dobro małego dziecka i dbałość rodzica o jego zdrowie jest istotniejsze od naruszenia przepisu proceduralnego prawa podatkowego, gdzie przepisy prawa rodzinnego statuują prymat w tym zakresie". Mając na względzie wyrażone w postanowieniu stanowisko Izby Skarbowej, zgodnie z którym strona mogła wnieść odwołanie wcześniej i zwlekanie z dokonaniem czynności jest wyrazem zaniedbania z jej strony – skarżąca stwierdziła, iż "taka interpretacja jest całkowicie błędna i kłóci się z linią orzecznictwa w tym przedmiocie" wskazując na orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 9 października 1986 r. IV PZ 82/86, OSNCP 1988, nr 1, poz. 15. W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa w K. Ośrodek Zamiejscowy w C. wniosła o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia dodając, że pani H. K. będąca członkiem Zarządu skarżącej spółki miała obowiązek prowadzenia spraw spółki i takiego zorganizowania jej funkcjonowania by nie dochodziło do uchybienia terminu. Odnosząc się natomiast do zarzutu skargi organ odwoławczy wskazał, że opieka nad małoletnim przysługuje obojgu rodzicom, a samo posiadanie zwolnienia lekarskiego członka Zarządu w ostatnim dniu terminu przypadającego do wniesienia odwołania, nie jest potwierdzeniem braku winy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie była uzasadniona i nie mogła być uwzględniona. Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z treścią przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1271/ sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Niniejsza sprawa spełnia te warunki wobec czego przy jej rozpoznaniu stosowano przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ - oznaczonej dalej skrótem p.p.s.a. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. przewiduje, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w części lub w całości, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powołana wyżej regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości, że skarga podlega uwzględnieniu jedynie wtedy, gdy organom podatkowym można postawić uzasadniony zarzut, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji dopuściły się naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania i to w takim stopniu, który sprawia, że naruszenie to miało lub mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przepis art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej przewiduje, że "W razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy". Taki więc obowiązek przywrócenia terminu zaistnieje jedynie wówczas, gdy – przy spełnieniu innych przewidzianych prawem przesłanek – zainteresowany uprawdopodobni, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Strona musi wykazać, uprawdopodobnić, iż uchybienie to nastąpiło z takich przyczyn, które wyłączają jej winę, a tym samym, że wystąpiły okoliczności uniemożliwiające dokonanie czynności w terminie. Zasadnie przyjmuje się, że o braku winy można mówić jeżeli uchybienie terminowi nastąpiło z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, przy czym możliwość przywrócenia terminu niweczy choćby lekkie niedbalstwo zainteresowanego. "Uchybienie terminu może też być stronie poczytane jako zawinione przez nią, jeżeli strona nie chciała dopełnić czynności w terminie albo chciała czynności dopełnić, lecz nie dopełniła z powodu jakiejś przeszkody, którą mogła przezwyciężyć". /Iserzon E. [w:] Iserzon E., Starościak J. Kodeks postępowania... str. 136/. "Jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu procesowego należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa /wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 1998 r. sygn. akt I SA/Ka 1718/96/. Mając na uwadze stanowisko zajęte przez orzecznictwo sądowe należy wskazać, że do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez zainteresowanego zalicza się m.in. przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar. Natomiast zwolnienie lekarskie od pracy nie jest potwierdzeniem braku winy osoby zainteresowanej w uchybieniu terminu. Okoliczność ta nie wyłącza bowiem możliwości dokonania czynności procesowej przez stronę /np. sporządzenie odwołania/ i nadania pisma na poczcie osobiście, za pośrednictwem domownika, sąsiada czy pracownika swojej firmy. /patrz wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 kwietnia 1999 r. sygn. akt I SA/Ka 1609/97czy z dnia 4 listopada 1998 r. sygn. akt III SA 1243/97/. W przypadku Strony będącej od strony formalnoprawnej Spółką prawa handlowego, wyposażoną w osobowość prawną i posiadającą reprezentujące ją organy, brak winy w uchybieniu terminu oznacza brak winy osoby legitymowanej do podejmowania czynności prawnej w imieniu tej jednostki /tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 1998 r. sygn. akt SA/Sz 191/97/. To na osobie zainteresowanej ciąży powinność wykazania, że w danej sytuacji zachowała należytą staranność oraz że przeszkoda uniemożliwiająca dochowanie terminu była tej natury, że czyniła bezskutecznymi wysiłki podjęte w celu jej usunięcia. Zgodnie bowiem z brzmieniem cytowanego przepisu uprawdopodobnienie braku winy ciąży na zainteresowanym Jak wynika z akt sprawy pani H.K. pełniła funkcję członka jednoosobowego zarządu skarżącej spółki w okresie od [...] 2002 r. do [...] 2002 r. Doręczenie przedmiotowej decyzji organu pierwszej instancji nastąpiło w dniu [...] 2002 r. do rąk prokurenta Spółki. Następnie w dniu [...] 2002 r. członek zarządu spółki odwołał prokurę i od tego dnia pani H.K. była jedyną osobą mogącą zarządzać sprawami Spółki i reprezentować ją na zewnątrz. Termin do złożenia odwołania upłynął w dniu [...] 2002 r. a więc w piątek dzień powszedni. Tego samego dnia pani H. K. uzyskała zwolnienie lekarskie od pracy z uwagi na chorobę jej kilkumiesięcznego dziecka przy czym zwolnienie obejmowało 7 dni od [...] do [...] 2002 r. Strona skarżąca w żaden sposób nie wykazała, że choroba dziecka członka zarządu Spółki miała taki charakter i przebieg, który uniemożliwiał terminowe sporządzenie i nadanie na poczcie bądź złożenia w siedzibie organu podatkowego przedmiotowego odwołania. Nie wskazała by odwołanie takie było w ogóle sporządzone, by działanie, funkcjonowanie Spółki uzależnione było wyłącznie od osobistej obecności w pracy członka jej zarządu, nie wyjaśniła kwestii obsługi prawnej firmy, nie przedstawiła powodów, dla których niemożliwy był kontakt, choćby telefoniczny, członka zarządu z osobą mającą kwalifikacje do złożenia odwołania – po uprzednim jego prawidłowym umocowaniu. Należy również pamiętać, że skarżąca jest osobą prawną – spółką prawa handlowego – podlegającą szczególnym rygorom prawnym. Brak właściwej organizacji, struktury lub działania takiej osoby, obiegu dokumentów czy podejmowania decyzji, skutkuje odpowiedzialnością osoby prawnej, nosi cechy zawinienia. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że organ odwoławczy zasadnie stwierdził, iż skarżąca spółka nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminowi, gdyż członek zarządu spółki miał obowiązek prowadzenia spraw spółki i zapewnić takiego jej funkcjonowania by nie doszło do tego uchybienia, a samo posiadanie zwolnienia lekarskiego członka zarządu w ostatnim dniu terminu do wniesienia odwołania, nie może być potwierdzeniem braku winy. Uprawdopodobnienie braku winy nie polega bowiem jedynie na wskazaniu jakiejkolwiek okoliczności, która mogłaby ewentualnie, hipotetycznie czy przypuszczalnie zaistnieć i stanowić przyczynę uchybienia terminowi lecz na powołaniu takich faktów i dowodów na ich poparcie, które co prawda nie stanowią "dowodu" braku winy ale powodują, że jest ona prawdopodobna czyli taka, co do której istnieje przypuszczenie, że jest prawdziwa. W tym znaczeniu nie ma mowy o "udowodnieniu braku winy" lecz o wykazanie przez stronę istnienia sytuacji, okoliczności, warunków powodujących uprawdopodobnienie tego stanu. Należy zauważyć, że poza dokumentem stwierdzającym niemożność świadczenia pracy przez członka Zarządu Spółki, skarżąca nie przedstawiła żadnych innych dowodów np. w postaci oświadczenia ówczesnych władz Spółki w tym członka Zarządu, czy jej pracowników na istnienie faktów uniemożliwiających prawidłowe funkcjonowanie Spółki jako osoby prawnej. Na marginesie warto zauważyć, że wskazana w skardze "konkurencja" prawa rodzinnego i podatkowego oraz wyrażony pogląd o "wyższości" dobra dziecka nad przepisami proceduralnymi nie stanowił przedmiotu rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie i nie mógł podlegać ocenie składu orzekającego. Natomiast co do powołanego przez skarżącą stanowiska Sądu Najwyższego wyrażonego w orzeczeniu z dnia 9 października 1986 r. IV PZ 82/86 /publikowanego w OSNCP 1988/1/15/ Sąd twierdza, że cytowana teza zasługuje na aprobatę jednak z uwagi na przedstawione wyżej okoliczności faktyczne nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Skoro skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminowi do złożenia odwołania organ podatkowy – zdaniem Sądu – prawidłowo zastosował przepis art. 162 Ordynacji podatkowej i wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi Sąd na mocy art. 151 ustawy p.p.s.a. skargę oddalił.