I SAB/Gl 4/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel, Sędziowie WSA Paweł Kornacki (spr.), Bożena Miliczek-Ciszewska, Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2014 r. sprawy ze skargi M. L. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej postanawia: odrzucić skargę. Pismem z dnia 5 sierpnia 2013 r. M. L. (zwana dalej "skarżącą" lub "stroną") skierowała do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwanego dalej w skrócie "Zakładem" lub "ZUS") wniosek o umorzenie zaległych odsetek od należności z tytułu nieopłaconych składek nieobjętych "ustawą abolicyjną" (ustawa z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność, Dz. U. z 2012 r., poz. 1551). Wniosek ten uzupełniła w dniu 16 września 2013 r. o oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, domagając się także umorzenia należności z tytułu składek nieobjętych "ustawą abolicyjną". Decyzją z dnia [...] nr [...], ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczeniowych na: - Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od marca 2009 r. do lipca 2010 r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek w kwocie [...]zł, odsetek naliczonych na dzień 5 sierpnia 2013 r. w kwocie [...]zł, - Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okresy od kwietnia 2002 r. do grudnia 2007 r., od marca 2009 r. do czerwca 2012 r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek w kwocie [...]zł, odsetek naliczonych na dzień 5 sierpnia 2013 r. w kwocie [...]zł, - Fundusz Pracy za okres od marca 2009 r. do czerwca 2009 r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek w kwocie [...]zł, odsetek naliczonych na dzień 5 sierpnia 2013 r. w kwocie [...] zł. Wnioskiem z dnia 21 października 2013 r. strona zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy, stąd decyzją z dnia [...], nr [...], Zakład działając m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267, zwanej dalej w skrócie "k.p.a.") postanowił umorzyć postępowanie w części dotyczącej należności z tytułu składek za okres od kwietnia 2002 r. do maja 2002 r. na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego w kwocie [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę, a w pozostałym zakresie utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję nr [...] z dnia [...]. Następnie M. L. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez ZUS w sprawie zakończonej powyżej opisaną decyzją tego organu z dnia [...], nr [...], jednocześnie składając skargę na powyższe rozstrzygnięcie Zakładu (rozpoznawana w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 230/14). W treści skargi strona domagała się między innymi uznania przewlekłości postępowania w sprawie, albowiem trwało ono – jak określiła – ponad trzy lata. W odpowiedzi na skargę ZUS, reprezentowany przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, wniósł o odrzucenie skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania, a w razie jej rozpatrzenia – o oddalenie skargi. Uzasadniając pierwszy ze wskazanych wniosków podniósł, że z akt sprawy nie wynika, aby skarga była poprzedzona wyczerpaniem środków zaskarżenia lub uprzednim wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa. Ponadto organ zauważył, że została ona wniesiona już po wydaniu decyzji kończącej postępowanie w przedmiocie umorzenia zaległości, tudzież przewlekłe prowadzenie postępowania w tej sprawie nie wystąpiło. W piśmie z dnia 19 marca 2014 r. skarżąca oświadczyła, że składa skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przed organem administracji publicznej "zgodnie z art. 3 paragraf 2 pkt 8 P.p.s.a.". Na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I z dnia 25 marca 2014 r. wezwano skarżącą do wykazania w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi, że przed wniesieniem skargi do sądu administracyjnego na przewlekłe prowadzenie postępowania przez ZUS wezwała organ do usunięcia naruszenia prawa na podstawie art. 37 § 1 k.p.a. Jednocześnie pouczono stronę o treści powołanego przepisu. W powyżej zakreślonym terminie M. L. przesłała pismo z dnia 14 maja 2014 r., w którym oświadczyła, iż "wezwała ZUS – Inspektorat w T. oraz w W. do usunięcia naruszenia prawa na podst. art. 51 k.p.k.". Przedłożyła również kopie pism, w których jak sama stwierdziła pytała organ "dlaczego przez tyle lat milczał i nie przeprowadzał kontroli opłacania składek przez płatnika". Do powyższej odpowiedzi została załączona m.in. kserokopia pisma strony z dnia 3 grudnia 2013 r. (znajdującego się także w aktach administracyjnych niniejszej sprawy) złożonego w ZUS Oddział w R., w którym skarżąca, korzystając z przysługującego jej prawa do wypowiedzenia się w sprawie o umorzenie niezapłaconych składek, zakwestionowała zasadność uwzględnienia przez organ w wydawanych decyzjach składek objętych tzw. ustawą abolicyjną oraz podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, a także podnosiła kwestię przedawnienia. Nadto wyraziła oburzenie, dlaczego po tak długim czasie (15 lat) prowadzenia przez nią działalności gospodarczej organ występuje z żądaniem zapłaty należności. Na rozprawie w dniu 23 września 2014 r. skarżąca podtrzymała skargę i oświadczyła, że nie chodzi jej o przewlekłe postępowanie tj. nie wydanie przez organ decyzji w okresie trzech miesięcy a o fakt, że od 2011 r. jest nękana przez ZUS o zapłatę składek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a, w których wymienia się jako przedmiot orzekania sądów administracyjnych m.in. decyzje administracyjne. Nie ulega wątpliwości, że badanie merytoryczne zasadności skargi poprzedza sprawdzenie wymogów formalnych skargi, w tym dopuszczalność jej wniesienia. Jednym z warunków dopuszczalności skargi jest z kolei wyczerpanie środków zaskarżenia. Stosownie bowiem do treści art. 52 § 1 i § 2 P.p.s.a., skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie. W przypadku skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania, mając na uwadze treść art. 37 § 1 k.p.a., stronie służy zażalenie do organu wyższego stopnia, a jeżeli nie ma takiego organu – wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. W tym miejscu warto zauważyć, że stosownie do art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm.) od decyzji Zakładu przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w kodeksie postępowania administracyjnego. Uznać zatem należy, że w stosunku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie ma organu wyższego stopnia. Wobec tego skarżący przed wniesieniem skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania zobowiązany jest do złożenia do tego organu wezwania do usunięcia naruszenia prawa. Zgodnie ze stanowiskiem przedstawionym w dotychczasowym orzecznictwie sądowadministracyjnym wniesienie skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania lub bezczynność organu jest dopuszczalne wówczas, gdy strona wyczerpała tryb przewidziany w art. 37 § 1 k.p.a. Uprzednie złożenie zażalenia lub wezwanie do usunięcia naruszenia prawa stanowi niezbędny warunek złożenia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 7 maja 2014 r., sygn. akt II OSK 1083/14, opubl. w Lex nr 1467706; z dnia 19 lipca 2013 r., sygn. akt II OSK 1449/13, opubl. w Lex nr 1346815). Z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca takie wezwanie złożyła. Wprawdzie Sąd w celu wyjaśnienia tej kwestii wezwał ją do wykazania tej okoliczności, jednakże strona temu obowiązkowi nie sprostała. Nie można bowiem uznać za wezwanie do usunięcia naruszenia prawa jej pisma z dnia 3 grudnia 2013 r., będącego w istocie polemiką z dotychczasowym stanowiskiem ZUS przedstawionym w decyzji wydanej w pierwszej instancji oraz wyrażającym niezadowolenie związane z koniecznością uiszczenia zaległych składek po wielu latach prowadzenia działalności gospodarczej. Strona nie wykazała, aby wezwała ZUS do usunięcia naruszenia prawa poprzez wskazanie, że to konkretne postępowanie zainicjowane wnioskiem strony z dnia 5 sierpnia 2013 r., w którym wydano w pierwszej instancji decyzję z dnia [...] a w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy wydano decyzję z dnia [...], toczy się przewlekle lub organ jest bezczynny. W konsekwencji stwierdzić należy, że skarga do sądu administracyjnego została wniesiona przed wyczerpaniem administracyjnych środków zaskarżenia, co czyni ją niedopuszczalną. Taka skarga natomiast, zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a., podlega odrzuceniu. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie powołanego art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. i przy zastosowaniu art. 58 § 3 tej ustawy orzekł jak w sentencji postanowienia.